Trombosit Düşüklüğü Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

trombosit düşüklüğü

Trombositler kanda bulunan ufak, disk şeklinde hücrelerdir. Aynı zamanda platelet olarak bilinir ve kan testlerinde PLT kısaltması ile gösterilirler. Pıhtılaşma sisteminde görevli bu hücrelerin temel fonksiyonu kanamanın kontrolüdür. Trombosit düşüklüğü hafif cilt kanamalarından ciddi beyin kanamalarına kadar bir dizi hastalığa sebebiyet verebilir.

Herhangi bir bölgede kanama başladığında trombositler kanamanın olduğu bölgeye birikerek tıkaç oluştururlar. Hem kendileri hem de salgıladıkları maddeler kanamanın kontrolü için oldukça önemlidir. Ciddi trombosit düşüklüğü çeşitli dokularda kendiliğinden kanamalara neden olur. Trombosit sayısının düşmesi (PLT düşüklüğü) tıpta trombositopeni olarak adlandırılır.

Trombosit Normal Değerleri:

  • 150.000 – 450.00 arasında olmalıdır.

Trombositler tıpkı diğer kan hücreleri (alyuvar, akyuvar) gibi kemik iliğinde üretilirler.

Trombosit Düşüklüğü Nedenleri

Trombositlerin kan seviyesindeki düşüş üç mekanizma ile gerçekleşebilir:

  1. Trombositlerin üretiminin azalması
  2. Trombositlerin aşırı yıkılması
  3. Yalancı (psödo) trombosit düşüklüğü: Trombosit sayısının normal olduğu halde testte düşük çıkmasıdır.

Bu durumlara neden olabilecek hastalıklardan kısaca bahsedersek.

Yetersiz Üretim

Trombositler kemik iliğinde yeterince üretilemezler.

Yetersiz Üretim Nedenleri:

  • B12 veya Folik asit eksikliği: Kemik iliğinde hücrelerin sağlıklı üretilebilmesi için bu vitaminlere ihtiyaç vardır. Bu vitaminlerin eksikliklerinde kansızlığın (anemi) yanında lökosit (wbc) ve trombosit düşüklüğü görülebilir.
  • Enfeksiyonlar: Özellikle virüs kaynaklı enfeksiyonlar sonrası daha sık görülür. Hem kemik iliğinde üretim azalır hem de trombositlerin yıkımı artar. Hepatit C, HIV, EBV, CMV, hantavirüs enfeksiyonları bu duruma neden olabilecek virüslerde bazılarıdır. Bakteri kaynaklı enfeksiyonlarda da PLT düşüklüğü görülebilir.
  • Kanserler: Lösemi, lenfoma başta olmak üzere kemik iliğini etkileyen kanserlerde düşüklük görülebilir.
  • Sistemik hastalıklar (Lupus hastalığı gibi)
  • Kalıtsal hastalıklar: Bazı kalıtsal hastalıklarda üretim eksikliği vardır. Örn: Wiskott-Aldrich sendromu, fankoni aplastik anemisi, glanzman gibi…
  • Kemoterapi ilaçları
  • Radyoterapi tedavisi sonrası kemik iliğinde üretim azalabilir ve düşüklük görülebilir.
  • Aplastik anemi: Kemik iliğinde yer alan üretimden sorumlu öncü hücrelerin yetersizliği ve kemik iliğinde yağlanmanın görüldüğü bir hastalıktır. Bkz: Aplastik anemi nedir?
  • MDS (myelodisplastik sendrom): Kemik iliğindeki normal hücrelerin yerini anormal hücrelerin aldığı, lösemiye ilerleyebilen bir hastalıktır.
  • Aşırı alkol kullanımı kemik iliğini baskılayarak üretimi azaltabilir.

Aşırı Yıkım

Yeterli platelet üretime rağmen aşırı miktarda yıkılır ve kan seviyeleri düşer.

Aşırı yıkım nedenleri:

  • ITP hastalığı: Savunma sisteminin trombositlere karşı antikor üreterek yıkımına neden olduğu bir hastalıktır. Ayrıntılı bilgi için bkz: ITP hastalığı nedir?.
  • İlaçlara bağlı: Bazı ilaçlar yıkımı tetikleyebilir. Özellikle kan sulandırıcı olarak kullanılan heparin ciddi düşüklüklere neden olabilir. Diğer ilaçlar: penisilin, kinin, fenitoin, metildopa, kinidin ve sülfonamidler gibi…
  • Kan nakli sonrası: Özellikle sık kan veya trombosit yapılan kişilerde görülür. Nakilden yaklaşık 1 hafta sonra ciltte morluklar ve trombosit düşüklüğü görülür.
  • Yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC): Enfeksiyonlarda, kan zehirlenmelerinde (sepsis), bazı kanserlerde ve doğum sırasında gelişen çeşitli sorunlar nedeniyle gelişir. Pıhtılaşma sistemi anormal şekilde aktifleşerek küçük damarlarda pıhtılar oluşur. Trombositler çok kullanıldıkları için tükenirler ve kan seviyeleri düşer.
  • Kanserler: KLL, lenf kanseri ve diğer bazı kanserlerde hem ilikten üretimi baskılanabilir hem de yıkım artabilir.
  • Dalakta aşırı yıkım (Hipersplenizm): Siroz ve ileri karaciğer hastalıklarında dalakta kan göllenmesi görülür. Bunun sonucunda trombositler dalakta yıkılır ve PLT düşüklüğü görülebilir. Dalağı büyüten diğer hastalıklar da buna neden olabilir.
  • Kemik iliği nakli sonrası
  • TTP (trombotik trombositopenik purpura) ve HÜS (hemolitik üremik sendrom)

Gebelikle ilişkili düşüklük (Gestasyonel trombositopeni): Özellikle hamileliğin son 3 ayında hafif-orta seviyede PLT düşüklüğü görülür. Doğum sonrası kendiliğinden düzelen bu durum genellikle bebeği etkilemez.

Yalancı Düşüklük

Gerçek bir düşüklük olmadığı halde kan testlerinde düşük görünmesidir. Bunun en sık nedeni trombositlerin bir alanda kümeleşmesidir. Bu kümeleşme cihazın yanlış düşük okumasına neden olur.

Yalancı düşüklüğü ayırt etmek için parmak ucundan alınan birkaç damla kanın mikroskop altında incelenmesi yeterlidir.

Bazı kişilerde zaman zaman gelişen trombosit düşüklüğü görülebilir. Nedeni tam olarak bilinmeyen bu durum kendiliğinden düzelir.

Trombosit Düşüklüğü Belirtileri

Trombositler (platelet) temel olarak pıhtılaşma ve kanama kontrolünde görevlidirler. Bundan dolayı düşüklüğünde kanamalar görülür.

  • Ciltte morluklar: Kendiliğinden veya hafif darbelerle gelişen morluklar (erken morarma).
  • Ciltte kırmızı-mor renkli ufak noktalar
  • Diş eti kanamaları
  • Burun kanaması
  • Dışkıda veya idrarda kanama
  • Mide kanaması, kan kusma
  • Adet kanamasının şiddetinde artma
  • Dalakta büyüme
  • Halsizlik, yorgunluk
  • Uzun süren veya durmayan kanamalar görülebilir. Normal hızlıca durması gereken ufak kesilerin uzunca süre kanaması veya durduktan sonra tekrar kanamaya başlaması.
  • Daha nadiren beyin kanaması ve bu kanamaya bağlı belirtiler

Trombosit Düşüklüğü Tehlikeli Mi?

Trombositlerin belli seviyenin altına düşmesi tehlikelidir. Özellikle 20.000’in altına düşmesi kendiliğinden kanamalara neden olabilir. Aşağıdaki tabloda trombosit sayısına karşılık gelen kanam riskini bulabilirsiniz.

Trombosit (PLT) Sayısı (mm3)Kanama Riski
>100 binKanama riski yok
50 bin  – 100 bin arasıCiddi darbeler ile kanama gelişebilir. Kendiliğinden kanama beklenmez.
20 bin – 50 bin arasıTravma ile kanamalar olabilir. Kendiliğinden kanamaların görülme riski düşüktür. Kendiliğinden kanama olsa bile genellikle hafiftir.
10 bin – 20 bin arasıKendiliğinden kanamalar olabilir. Nadiren de olsa ciddi kanamalar görülebilir.
10 bin altıKendiliğinden şiddetli kanamalar görülebilir. (Yüksek risk)

Trombosit Düşüklüğü Kanser Midir?

Trombosit düşüklüğü genellikle selim hastalıklara daha nadir olarak da kanserlere bağlı gelişebilir. Düşüklük kanser anlamına gelmez.

Trombosit Düşüklüğü Tedavisi

Platelet düşüklüğü yapabilecek birçok hastalık olduğu için tedavi hastalığa göre yapılmaktadır.

  • PLT düşüklüğe yapan durumu ortadan kaldırma: B12 veya folik asit eksikliği varsa bu vitaminlerin takviyesi, ilaca bağlı geliştiyse ilacın kesilmesi, enfeksiyon nedeniyle geliştiyse uygun tedavinin verilmesi gerekir. Bu duruma neden olan hastalık öncelikle tedavi edilir.
  • Trombosit verilmesi: Kanama riski oluşturacak kadar ciddi düşüklüğü olanlara, aktif kanaması olanlara, ameliyat geçireceklere verilebilir.
  • İlaçlar: ITP gibi bağışıklık sisteminin anormal yanıtı sonucu oluşan düşüklüklerde bağışıklık sistemini baskılayan veya düzenleyen ilaçlar (steroidler gibi) verilebilir.
  • Ameliyat: Dalakta aşırı yıkımın olduğu ve ilaç tedavisinin işe yaramadığı durumlarda doktorunuz dalağın ameliyat ile alınmasını önerebilir.

Trombosit düşüklüğü olan kişilerin dikkat etmesi gereken durumlar:

  • Travmaya neden olabilecek aktivitelerden kaçınmalı
  • Alkol tüketimini durdurmalı
  • Ağrı kesiciler dahil reçetesiz hiçbir ilacı kullanmamalı
  • Diş eti kanamalarına karşı yumuşak diş fırçaları tercih etmelidirler.

Yorum Yap