Total Bilirubin Testi Nedir? Yüksekliği Neden Olur?

Total bilirubin

Bilirubin yaşlanmış alyuvarların yıkılması sonucu açığa çıkan bir maddedir. Kanda direkt (konjuge) ve indirekt (konjuge olmayan) bilirubin olmak üzere iki formda bulunur. Bu iki formun toplamına total bilirubin adı verilir.

Kandaki bilirubinin asıl kaynağı (%70-90) yaşlanmış alyuvarlardır. Alyuvarlar yıkıldıktan sonra açığa çıkan ilk şekline indirekt bilirubin denir. İndirekt formun vücuttan atılması zordur. Ayrıca vücuda zararlıdır. Özellikle yenidoğanlarda aşırı yükselmesi bebeklerde beyin hasarı başta olmak üzere ciddi sorunlara yol açar.

Vücuda hem zararlı hem de atılması zor olan bu madde karaciğer tarafından direkt bilirubine dönüştürülür. Direkt formu hem daha az zararlı hem de safra ile rahatlıkla atılır.

Total bilirubin normal değerleri

  • 0-1 günlük bebeklerde : 0 – 6 mg/dL
  • 1-2 günlük bebeklerde : 0 – 8 mg/dL
  • 2-5 günlük bebeklerde : 0 – 12 mg/dL
  • 5 gün – 4 ay arası bebeklerde : 0.3 – 1.2 mg/dL
  • >4 ay : 0.3 – 1.2 mg/dL
  • Yetişkinlerde : 0.3 – 1.2 mg/dL

Total bilirubin testi neden yapılır?

  • Safra yolları hastalıklarını değerlendirmek
  • Karaciğer fonksiyonunu değerlendirmek
  • Sarılığı ve sarılığın gidişatını takip etmek
  • Yenidoğanların fototerapiye yanıtını değerlendirmek.

Total Bilirubin Yüksekliği

Direkt ve indirekt bilirubini yükselten tüm hastalıklar total bilirubini de yükseltir.

Safra Yolları Hastalıkları

Safra yollarında tıkanıklığa neden olabilecek her durum bu testi yükseltebilir. Safra taşları, safra tümörleri, pankreas kanserleri, safra yolları kistleri, primer sklerozan kolanjit bunlardan bazılarıdır. Safra tıkanıklıklarında direkt bilirubin yüksekliği ön plandadır.

Karaciğer Hastalıkları

  • Hepatitler (örn: hepatit A)
  • İlaç ve zehirli maddelere bağlı karaciğer hasarı (örn: mantar zehirlenmesi)
  • Alkolik karaciğer hastalığı
  • Siroz
  • Karaciğer kanserleri
  • Karaciğere yayılmış diğer kanserler
  • Karaciğer absesi
  • Lenfoma (lenf kanseri)
  • Sarkoidoz
  • Tüberküloz (karaciğere yayılmış)

Yenidoğan Sarılığı

Anne sütü sarılığı: Yenidoğan bebeklerin yaşamlarının ilk dönemlerinde sık karşılaştıkları bir problemdir. İndirekt formun ön planda olduğu total bilirubin yüksekliği görülür. Bu normal olabileceği gibi hastalığa bağlı da gelişebilir. yenidoğan dönemindeki sarılıklardan birisidir.

Kalıtsal Hastalıklar

Gilbert sendromu, Dubin Johnson ve rotor sendromları bu duruma örnektir. Genetik eksiklikten dolayı bilirubinin karaciğere alınmasında, dönüştürülmesinde veya safraya atılmasında problem oluşur.

Alyuvarların Aşırı Yıkımı (Hemoliz)

Yaşlanmış alyuvarların yıkılması normal bir süreçtir. Ancak bazı hastalıklarda tüm alyuvarların aşırı yıkımı söz konusudur. Bu durumda indirekt formun ön planda olduğu total bilirubin yüksekliği görülür. Örnek: Akdeniz anemisi (talesemi), orak hücreli anemi, otoimmün hemolitik anemiler, sferositoz, yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC)…

İlaçlar

  • Penisilin, klindamisin, izoniazid gibi antibiyotikler,
  • Kortizon tarzı steroidler,
  • Epilepsi hastalarında kullanılan fenitoin,
  • Tansiyon ilacı olan kaptopril (dilaltı ilaç olarak bilinir) ve metildopa
  • Mantar ilacı olan amfoterisin B
  • Doğum kontrol ilaçları

Yukarıda bahsedilen ilaçlar yüksekliğe neden olabilir.

Total bilirubin yüksekliğinin diğer nedenleri

  • Kan uyuşmazlığı
  • Vücutta yaygın morluklara neden olabilen travmalar
  • Kan nakli sonrası gelişen reaksiyonlar veya büyük miktarda kan verilmesi
  • Pernisiyöz anemi
  • Tiroid bezinin yetersiz çalışması (hipotiroidi)
  • Kan zehirlenmesi (sepsis)
  • Enfeksiyonlar : EBV, CMV, parazitler, AIDS
  • Vücutta bakır birikimi ile seyreden Wilson hastalığı, demir birikimi ile seyreden hemokromatozis
  • Akciğere pıhtı atması (pulmuner emboli)
  • Ciddi kalp yetmezliği (konjestif kalp yetmezliğ) nedeniyle karaciğerde sıvı toplanması

Total Bilirubin Yüksekliğinin Değerlendirilmesi

Sonuçları değerlendirirken şu testlerden biri veya birkaç istenebilir:

  • AST, ALT : Karaciğer hastalıklıklarını ve karaciğer hasarını değerlendirmede
  • ALP (alkalen fosfataz) : Safra yolları tıkanıklıkları, safra kesesi hastalıkları ve karaciğer hastalıklarını değerlendirmede
  • GGT: Safra tıkanıklıklarını değerlendirmede kullanılır.

Direkt bilirubin/Total bilirubin oranı:

Total bilirubinin yüzde kaçının direkt bilirubin olduğu hastalığın kaynağı hakkında bilgi verir.

  • Totalin %20’sinden azı direkt ise: İndirekt bilirubinin yüksek olduğu hastalıklar akla gelir. Alyuvar yıkımının arttığı hastalıklar (hemolitik anemiler) ilk akla gelmesi gerekenlerdir.
  • Totalin %20-40 ‘ı direkt ise : Karaciğer hastalığına bağlı sarılık sebepleri düşünülür.
  • Totalin %40-50’si direkt ise: Hem karaciğer hem de safra yolları hastalıkları düşünülür.
  • Totalin %50’sinden fazlası direkt ise: Safra kesesi ve safra yolları hastalıkları düşünülür.

Örneğin total bilirubini: 20 mg/dL, direkt bilirubini: 18 mg/dL olan kişide totalin% 80’i (18/20) direk bilirubindir. Böyle bir durumda akla ilk gelecek şey safra yolları tıkanıklığıdır.

Total Bilirubin Yüksekliği Belirtileri

Yüksekliğe neden olan hastalıklar karaciğer, safra ve alyuvarları etkilemektedir.

  • Sarılık : Bilirubinin 2.5 mg/dL’ni üzerine çıkması göz akının sararmasına neden olur. Bu değer yükseldikçe vücutta da sararma görülür.
  • Halsizlik , yorgunluk
  • Karın ağrısı: Özellikle karnın sağ üst bölgesinde
  • Bulantı, kusma
  • Ateş, titreme
  • Karında şişlik
  • İştahsızlık, kilo kaybı
  • İdrarda koyulaşma ve dışkı renginde açılma. Safra kanalı tıkanıklığı varsa görülür.

Total bilirubin yüksekliği her zaman belirti vermeyebilir. Hafif yüksekliklerde kişide hiçbir belirti görülmeyebilir.

Yorum Yap