Tam İdrar Tahlili (TİT) Nedir? Anormal Bulguları Nelerdir?

tam idrar tahlili

Tam idrar tahlili (TİT), idrarda anormal bulgulara neden olan hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılır. İdrar analizi, idrar testi gibi isimlerle de bilinir.

Tam idrar tahlili normal değerleri

İdrar testinde olması gereken değerler şunlardır:

  • Görünüm : Berrak olmalı
  • Renk : Sarı
  • Ph : 4.6 ile 8 arasında olmalı
  • Protein :
    1. Negatif veya <8mg/dL
    2. Dinlenme halinde: 50-80 mg/24 saat
    3. Egzersiz halinde: <250 mg/24 saat
  • Dansite : 1005 – 1030 (genellikle 1010 – 1025)
  • Glukoz : Negatif
  • Bilirubin: Negatif
  • Lökosit esteraz : Negatif
  • Nitrit : Negatif
  • Keton : Negatif
  • Kristal :Negatif
  • Mumlar : Negatif
  • Ürobilinojen: Normal
  • Lökosit : Her sahada 0 – 4 arası lökosit görülebilir.
  • Eritrosit : Her sahada 0 – 2 eritrosit görülebilir.
  • Bakteri: Yok

Negatif” terimi, o maddenin idrar analizinde bulunmadığı “pozitif” terimi ise bulunduğu anlamına gelir. Örneğin keton: negatif  tabiri idrarda keton bulunmadığını ifade eder.

Tam idrar tahlili (TİT) anormal bulguları

Yukarıda bahsedilen normal değerleri , anormal yapan durumlara ve hastalıklardan bahsedeceğiz.

Görünüm ve Renk

Normalde berrak olması gereken idrarın görünüm ve rengini bozan durumlar:

  • Bakteriler, enfeksiyonlar
  • İdrarda kanama (eritrositler)
  • Susuz kalma (dehidratasyon) idrar daha koyu renk alır.
  • Aşırı su içildiğinde idrarın berraklığı artar.
  • Aşırı terleme, aşırı sıvı kaybı idrarda koyulaşmaya neden olur.
  • Sarılıkta idrar rengi koyulaşarak çay rengine döner.
  • Bazı ilaçlar ve yiyecekler (havuç, böğürtlen, pancar gibi)
  • Şekersiz diyabet (diyabetus insipitus) hastalığında ise idrar aşırı berrak bir hal alır.

İdrar görünümü berrak, bulanık veya aşırı bulanık şeklinde bildirilir.

Koku

İdrarda kokuya neden olabilecek başlıca hastalıklar:

  • Enfeksiyonlar (idrar yolları, böbrek başta olmak üzere)
  • Karaciğer yetmezliği
  • Fenilketonüri (fare kokusu)
  • İdrarda keton bulunması (ketonüri)
  • Akçaağaç şurubu hastalığı
  • Rektal fistül

Ph (idrarın asiditesi)

Ph’ın yükseldiği yani bazik idrarın görüldüğü durumlar:

  • Asit-baz bozuklukları: Solunumsal veya metabolik alkaloz, renal tübüler asidoz
  • Üre oluşturan bakteriler
  • Vejeteryan diyet
  • Kusma
  • İdrar söktürücü ilaç kullanımı
  • İdrar yolları enfeksiyonları
Ph’ın düştüğü yani idrarın daha asidik olduğu durumlar:

  • Asit-baz bozuklukları: Solunumsal veya metabolik asidoz.
  • Şeker hastalığı
  • İshal
  • Uzamış açlık durumu
  • Ateş
  • Uyku
  • Amfizem

Protein

Tam idrar tahlili (TİT) protein kaçaklarını gösterebilir. Normal idrarda protein negatif veya eser olarak tesbit edilir.

Strip ile bakılan proteinin miligram karşılığı şu şekildedir:

  • İdrarda eser protein = 20 mg/dL
  • İdrarda (+) protein = 50 mg/dL
  • İdrarda (++) protein = 200 mg/dL
  • İdrarda (+++) protein = 500 mg/dL
  • İdrarda (++++) protein = 1000 mg/dL

İdrarda proteinin yükseldiği yani protein kaçağı olan durumlar:

  • Böbrek hastalığı: nefrotik sendrom, nefritik sendrom, glomerilonefritler
  • Şeker hastalığı
  • Multiple myelom : Savunma sisteminin bir parçası olan plazma hücrelerinin kanseridir.
  • Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi)
  • Kalp yetmezliği
  • Şiddetli tansiyon yüksekliği ve buna bağlı gelişen organ hasarı (malign hipertansiyon)
  • Lupus hastalığı
  • Goodpasture sendromu: Böbrek ve akciğeri tutan, kanamalara neden olan bir hastalık.
  • Böbrek toplar damarında pıhtı olması (renal ven trombozu)
  • Ağır metal zehirlenmeleri
  • Böbrek iltihabı
  • Böbreğe zararlı veya böbreğe yan etkisi olan ilaçların kullanımı
  • Mesane tümörü

Dansite

Böbreğin idrarı ne kadar

İdrar dansitesinin yükseldiği durumlar:

  • Susuz kalma veya aşırı terleme
  • Hipofiz bezi tümörü veya travma sonrası gelişen uygunsuz ADH sendromu
  • Ateş
  • Kusma, ishal gibi sıvı kaybına neden olan durumlar.
  • İlaçlı film için verilen kontrast madde sonucu dansite yükselebilir.

İdrar dansitesinin düştüğü durumlar:

  • Aşırı su içme veya sıvı alma
  • Şekersiz diyabet (diyabetus insipidus)
  • İdrar söktürücü ilaç kullanımı
  • Böbrek yetmezliği
  • Vücut sıcaklığında düşme olması (hipotermi)
  • Böbrek iltihabı
  • Glomerülonefrit

Lökosit ve nitrit

İdrarda nitrit bulunması bakteriyel bir enfeksiyon lehine yorumlanır. Lökosit silendiri ise böbrek iltihabı, glomerülonefrit veya lupus hastalığına bağlı böbrek tutulumunu düşündürür.

Normal idrarda 1-2 lökosit görülebilir. Lükositin 5’ten yüksek olması anlamlı kabul edilir.

İdrarda lökosit görülen hastalıklar:

  • Aşırı susuz kalma veya vücudun aşırı sıvı kaybetmesi.
  • Ateş
  • Polikistik böbrek hastalığı
  • Böbrek taşı
  • Böbrek tüberkülozu

Eritrosit

Tam idrar tahlili, idrarda gözle görülemeyecek kanamaları tespit edebilir. Normalde her sahada 1-2 eritrosit görülebilir. 2’den yüksek olması durumunda eritrosit yüksekliğinden yani idrarda kanamadan bahs edilebilir.

Eritrosit yüksekliğine neden olan durumlar:

  • Böbrek taşı (bkz: Böbrek taşı neden olur?)
  • Böbrek tümörü
  • Böbrek travması
  • İdrar yollarında travmaya neden olabilecek işlemlerin yapılmış olması (örn: idrar sondası takılması)
  • Böbrek iltihabı (pyelonefrit)
  • Glomerülonefrit, intersitisyel nefrit
  • Prostat iltihabı
  • İdrar yolları veya mesane enfeksiyonu

Eritrosit silendirlerinin görülebildiği durumlar:

  • Lupus hastalığı
  • Glomerülonefrit
  • Subakut bakteriyel endokardit
  • Böbrek kan akımının bozulması
  • Orak hücreli anemi
  • Damar iltihabı olarak bilinen vaskülitler
  • Organ hasarına neden olabilen ciddi tansiyon yüksekliği (malign hipertansiyon)

Ketonlar

İdrarda keton pozitifliğine neden olan yani idrarda ketonun göründüğü hastalıklar:

  • Şeker koması, kontrol edilemeyen şeker hastalığı
  • Uzamış açlık
  • Aşırı aspirin kullanımı
  • Aşırı alkol kullanımı (alkolizm)
  • Bebek ve çocuklardaki ateşli hastalıklar
  • Anestezi sonrası
  • Kilo azaltan diyetler
  • Aşırı kusma
  • Yüksek proteinli beslenme
  • Aşırı susuz kalma veya aşırı sıvı kaybı
  • Bazı ilaçlar

Kristaller: Böbrek taşı, ilaç kullanımı veya idrar yolu enfeksiyonu sonucunda gelişebilir. İdrarda kalsiyum okzalat, kalsiyum fosfat, ürik asit gibi kristaller bulunabilir. Bu kristaller taş düşürme veya kum dökme habercisi olabilir.

Bilirubin: İdrarda bilirubin varlığı safra yolları tıkanıklıklarının ilk belirtisi olabilir.

Ürobilinojen: Normal idrarda az miktarda bulunan bu maddenin aşırı yüksekliği karaciğer hastalıklarını ve kan yıkımı ile giden (hemolitik anemiler) hastalıkları düşündürür.

Glukoz: Normal idrarda glukoz yani şeker bulunmaz. Kan şekerinin 180’i aştığı durumlarda böbrekler idrar ile glukoz atmaya başlar. Şeker hastalığı, ağrı metal zehirlenmeleri ve bazı böbrek hastalıklarında idrarda glukoz görülür.

Bakteri: İdrarda bakteri veya mantar olması idrar yolları enfeksiyonu lehine değerlendirilir.

Tam idrar tahlili (TİT) ve silendirler

Tam idrar tahlilindeki lökosit ve eritrosit silendirlerinden yazımızda bahsetmiştik. Diğer silendirler ve görülmesine neden olan hastalıklar şunlardır:

Granüler silendirlerin görüldüğü durumlar:

  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Glomerülonefrit
  • Böbrek iltihabı (Pyelonefrit)
  • Akut tubüler nekroz

Yağ silendiri görülen durumlar:

  • Nefrotik sendrom
  • Glomerülonefrit
  • Şeker hastalığı
  • Kronik böbrek hastalığı

Epitel silendiri görülen durumlar:

  • Glomerülonefrit
  • Antifiriz zehirlenmesi
  • Gebelik zehirlenmesi
  • Ağır metal zehirlenmesi
  • Böbrek nakli sonrası böbreğin reddi

Mum silendiri görülen durumlar:

  • Kronik böbrek yetmezliği
  • Şeker hastalığı
  • Organ hasarı yapabilen ciddi tansiyon yüksekliği
  • Glomerülonefrit
  • Nakil edilen böbreğin reddi
  • Nefrotik sendrom

Hyalen silendiri görülebilen durumlar: İdrarda 0 – 2 hyalen silindir görülmesi normal kabul edilir.

  • Ateş
  • Aşırı egzersiz
  • Stres
  • Böbrekten protein kaçağı
  • Kalp yetmezliği
  • Kronik böbrek yetmezliği
  • Glomerülonefrit
  • Böbrek iltihabı (piyelonefrit)

Tam idrar tahlili idrar yolları ve böbrek hastalıkları başta olmak üzere birçok hastalığın teşhisinde önemli bilgiler vermektedir.

Referanslar

Wallach’ın Tanıda Laboratuvar Testlerinin Yorumlanması S: 372 – 374

Laboratuvar ve Tanısal Testler Prof Dr M.Kemal Erbil s:542 – 545