Belirtiler

Sürekli İshal Neden Olur?

sürekli ishal, kronik diyare, uzun süre devam eden ve geçmeyen ishal

Dışkılama sayısının üçten fazla olmasına veya dışkının sıvılaşmasına ishal (diyare) adı verilir. Sürekli ishal (kronik diyare) diyebilmek için bu şikayetlerin en az 4 hafta devam etmesi gerekir. Birçok nedene bağlı gelişebilen uzun süreli ishal, mutlaka doktor tarafından ayrıntılı değerlendirilmelidir.

Sürekli ishal normal değildir!

Geçmeyen ishal hiçbir zaman normal kabul edilemez.  İshalin tipi, süresi, sıklığı değişkenlik gösterebilir. Bu durumun en sık nedenlerini sıralayalım.

Şeker, yapay tatlandırıcılar ve süt ürünleri

Şeker ve yapay tatlandırıcılar kimilerinde geçmeyen ishal yapar.

  • Mısır şurubu ve meyve şekeri (fruktoz): Meyve şekeri olarak bilinen ve mısır şurubunda bulunan fruktoz, sürekli ishal nedenleri arasındadır. Fark etmeden tükettiğimiz şekerli gıdaların birçoğunda bulunmaktadır. Son yıllarda ishal dışında da zararlarının olduğu çalışmalar ile desteklenmiş ve tartışmalara neden olmuştur.
  • Sorbitol: Kalorisi olmayan bir tatlandırıcıdır. Şekersiz ürünlerde, sakızlarda tatlandırıcı olarak kullanılır.
  • Mannitol: Sorbitole benzer ve müshil etkisi yaratır.
  • Laktoz: Nam-ı diğer süt şekeri. Bazı kişilerde laktozun sindirilemesinde problem vardır. Böyle kişiler süt ve süt ürünü tükettiklerinde ishal olurlar. Geçmeyen ve uzun süre devam eden ishal yapabilir.

İlaçlar

Hem reçeteli hem de bitkisel ilaçlardan bazıları uzun süren ishal yapabilirler. Bunlardan bazıları:

  • Antibiyotikler: Birçok antibiyotik ishale neden olabilir. Şikayetleri antibiyotik aldıktan sonra başlayan kişilerin bu durumu mutlaka doktorlarına bildirmeleri gerekir.
  • Bazı depresyon ilaçlar (SSRI)
  • Magnezyum hidroksit
  • Mide koruyucular (omeprazol, lansoprazol gibi)
  • Kanser tedavisinde verilen kemoterapi ilaçları

Listede yer almayan birçok ilaç sürekli ishal nedeni olabilir. Bundan dolayı şikayeti olan kişiler kullandıkları tüm ilaçları doktora bildirmeliler.

İltihabi bağırsak hastalıkları

Nedeni bilinmeyen, bağırsaklarda sürekli iltihabi bir sürecin olduğu hastalıklardır. Başlıcaları ülseratif kolit ve crohn hastalığıdır. Bu hastalıklarda görülebilecek belirtiler:

  • Geçmeyen ishal (geçse bile aralıklı tekrarlar)
  • Karın ağrısı
  • Dışkıda kanama
  • Bulantı, kusma
  • Hafif ateş
  • Halsizlik ve yorgunluk gibi genel şikayetler görülebilir.

Bakterilerin aşırı çoğalması

Bağırsaktaki bakterilerin aşırı çoğalması sonucu kişide sürekli ishal görülebilir. Bağırsak ve mide ameliyatları, siroz, savunma sistemi bozuklukları, böbrek yetmezliği ve bazı ilaçlar bu durumu kolaylaştırır. En sık görülen belirtiler şunlardır:

  • Uzun süren ishal
  • Karın ağrısı
  • Aşırı gaz ve şişkinlik
  • Çeşitli mide şikayetleri
  • Kilo kaybı görülebilir.

İlerleyen zamanlarda ciddi vitamin eksiklikleri ve bunlara bağlı belirtiler açığa çıkabilir. Örneğin B12 vitamini eksikliğine bağlı kansızlık, A vitamini eksikliğine bağlı görme sorunları görülebilir.

Çölyak Hastalığı

Genetik yatkınlığı olan kişilerde glutene karşı hassasiyet sonucu gelişir. Bir çeşit gluten alerjisi olarak adlandırılabilir.

Gluten; buğday, pirinç ve arpada bulunan bir protein türüdür.

Çölyak hastalığı olan kişiler buğday, arpa, pirinç gibi gluten içeren besinleri tükettiklerinde şikayetleri başlar. En sık şu belirtiler görülür:

  • Geçmeyen ishal
  • Karın ağrısı
  • Şişkinlik
  • Kilo kaybı

Gluten içeren besinlerin tüketiminin engellenmesi ile belirtiler düzelir.

Sürekli ishal yapan diğer hastalıklar

  • Bağırsak parazitiGiardia intestinalis adı verilen parazit ülkemizde de sık görülür. Çocuklarda en sık görülen geçmeyen ishal nedenlerinden birisidir. Bu parazit kirli sulardan bulaşır. Yapılacak dışkı tahlili ile teşhis edilebilir.
  • Uzamış bağırsak enfeksiyonu: Bazı bakteriler ve virüslere bağlı uzun süren ishaller görülebilir.
  • Gıda alerjisi: Genellikle alerjik bünyelerde görülür.
  • Mikroskobik kolit: Ciddi uzun süren kansız ishaller yapabilir.
  • İrritabl barsak hastalığı (IBS): Hem sürekli ishal hem de kabızlığa neden olabilen fonksiyonel bir hastalıktır. Oldukça sık (%10-20) görülür. Bağırsak alışkanlığının değişmesi önemli bir özelliktir. Yemekten hemen sonra dışkılama isteği sık görülür. Genelde karın ağrısı görülür, ağrı dışkılama ile rahatlar.
  • Bazı tümörler: karsinoid tümörler, gastrinoma, VIPoma, tiroid medüller kanseri gibi…
  • Pankreas hastalıkları: kronik pankreatit ve pankreas kanseri gibi…
  • Mide ve bağırsak ameliyatları: Bazı karın ameliyatlarından sonra sürekli ishal görülebilir.
  • Safra kesesi ameliyatı sonrası
  • Radyasyon tedavisi (radyoterapi) sonrası
  • AIDS
  • Tiroid bezinin aşırı çalışması (hipertiroidi)
  • Whipple hastalığı, ülkemizde çok görülmeyen bakteriyel bir hastalık.

Sürekli ishal hangi istenmeyen durumlara neden olur?

Hangi hastalığa bağlı gelişirse gelişsin, geçmeyen ishal kişide ciddi sıvı kaybına yol açar. Sıvı ile birlikte bazen sodyum, potasyum gibi hayati elektrolitlerinde kaybedilir. Bu maddelerin aşırı kaybı ölümcül olabilir.

Aşırı sıvı kaybının belirtileri:

  • İdrar renginde koyulaşma
  • Baş dönmesi, göz kararması
  • Aşırı susama
  • Ciltte ve ağızda aşırı kuruluk
  • Aşırı yorgunluk, bitkinlik
  • Ateş

Teşhis için neler yapılır?

Öncelikle doktorunuz sizin hikayenizi ayrıntılı bir şekilde dinleyecek ve sizleri muayene edecektir. Bundan sonra yapacağı tetkiklere kara verir. Sürekli ishal nedeniyle başvurduğunuzda doktorun önerisi ile şu tetkikler yapılabilir:

  • Gaita testi: Dışkıda iltihap hücreleri, kan, parazit yumurtası aranabilir. İlk yapıla testlerden birisidir.
  • Kan testleri: Genel kan testleri ile birlikte hastalığa özgü antikor testleri de yapılabilir.
  • Kolonoskopi ve endoskopi : Mideye veya bağırsaklara hortum salınması işlemdir. Doktorun bağırsak yapılarını görmek istemesi, durumu açıklayamaması, parça almayı gerektiren durumlarda yapılabilir. (bkz: kolonoskopi nedir ve neden yapılır?)
  • Özel testler: Hidrojen nefes testi, ksiloz testi gibi…
  • Tomografi veya MR gibi görüntüleme testleri yapılabilir.

Doktorunuz bunlardan birini veya birkaçını isteyebileceği gibi bunlar dışında farklı tetkikler de isteyebilir. İstenecek tetkik hikayeniz, muayene bulgularınıza göre şekillenir.

Tedavi ve Beslenme

Sürekli ishal şikayeti olanlarda öncelikle bu durumun nedeni tespit edilir. Tedavi ise nedene göre yapılır. Ancak geçmeyen ishali olan herkesin dikkat etmesi gereken ortak noktalar vardır.

Dikkat edilmesi gerekenler:

  • Yeterli sıvı tüketilmeli: İshal ile kaybedilen sıvının yerine konması gerekir. Yeterli su içilmezse kişinin durumu ağırlaşır. Su tüketmek, çorba içmek ve sıvı gıdalar almak ishali durdurmasa da sizi daha sağlıklı tutabilir.
  • İshal yapan gıdanın tespiti: Sürekli ishal şikayeti olanlar yedikler gıdaların kendilerini nasıl etkilediğine dikkat etmelidir. Örneğin süt ve süt ürünleri tükettikten sonra şikayetler artıyorsa kişide laktoz intoleransı olabilir. Bu durumda süt ürünlerini kısıtlamak gerekebilir. Yine sizde ishale neden olduğunu düşündüğünüz özel bir gıda varsa bunu doktorunuz ile paylaşmalısınız.
  • Probiyotikler tüketilebilir. Eğer süt alerjiniz yoksa ev yapımı yoğurt tüketmek iyi gelebilir.
 Sürekli ishali olanlar ne yemeli (Önerilen yiyecekler):

  • Muz,
  • Beyaz pirinç,
  • Elma püresi
  • Ekmek
  • Haşlanmış patates,
  • Çorbalar
  • Yulaf ezmesi gibi yiyecekler şikayetlerinize iyi gelebilir.

Sürekli ishali olanlar ne yememeli (Azaltılması gereken besinler):

  • Yüksek kafeinli (çay gibi) ve alkol içeren içecekler
  • Kızartılmış ve yağlı yiyecekler
  • Hazır şekerler, yapay tatlandırıcı içeren maddeler
  • Fasulye, çilek, brokoli, lahana
  • Dondurma, süt
  • Yüksek lifli besinler, meyve, sebzeler azaltılabilir.

Besin tavsiyeleri hastalığa göre farlılık gösterebilir. Sürekli ishal şikayeti olan birisinde bu durum çölyak hastalığından kaynaklıysa, mısır ve ekmek şikayetleri şiddetlendirir. Bundan dolayı doktorunuzun önerdiği besinlere öncelik vermeniz gerekir.

Referanslar

https://www.medicalnewstoday.com/articles/319995.php

https://www.healthline.com/health/diarrhea/chronic-diarrhea

https://www.healthline.com/health/digestive-health/most-effective-diarrhea-remedies#foods-to-eat

Güncel gastroenteroloji 21/2 (Kronik Diyare Nedenleri) Elif Sarıtaş YÜKSEL, Firdevs TOPAL

Yazar Hakkında

Dr Cömert Arıcı

Dr Cömert Arıcı

19 Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu, tıp doktoru. 2011 yılında tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 6 yıl Ordu Devlet Hastanesi acil servisinde görev yaptı. Şu an özel bir hastanede meslek hayatını devam ettirmekte.

error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.