Serbest T4 Nedir? Yüksekliği ve Düşüklüğü Neden Olur?

serbest t4, free t4

T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin), tiroid bezinde üretilerek kana salınan hormonlardır. Bundan dolayı tiroid hormonları olarak da bilinirler. Kandaki bu hormonların büyük kısmı proteinlere bağlı olarak taşınır. T4 hormonunun proteinlere bağlı olmayan kısmına serbest T4 veya free t4 adı verilir. Serbest ve proteinlere bağlı kısmının toplamına ise total t4 denilmektedir.

Proteinlere bağlı olmasının veya olmamasının ne önemi var?

Hormonlar kanda proteinlere bağlı taşınırlar. Proteinlere bağlı kısım etkiden direkt sorumlu değildir.  Yani hormonların etki eden kısmı serbest formudur. Dolayısıyla tiroid fonksiyonlarını değerlendirirken serbest formlar daha önem kazanır.

T4 hormonunun yaklaşık %99 TGB (tiroksin bağlayıcı globulin) ve albumin gibi proteinlere bağlıyken % 1’inde azı serbest formdadır.

Serbest T4 Normal Değerleri (Yetişkinde):

  • 0.58 – 1.64 ng/dL arasında olmalıdır.

Gebelerde normal değerler:

  • Hamileliğin ilk 3 ayında (birinci trimester) : 0.73 – 1.13 ng/dL arasında
  • Hamileliğin ikinci 3 ayında (ikinci trimester): 0.54 – 1.18 ng/dL arasında
  • Hamileliğin üçüncü 3 ayında (üçüncü trimester): 0.56 – 1.09 arasında olmalıdır.

Testin Amacı:

  • Tiroid fonksiyonlarını değerlendirirken TSH testinden sonra ikinci bakılan testtir. (bkz: TSH Nedir?) Tiroid bezinin yetersiz çalıştığı (hipotiroidi) veya aşırı hormon ürettiği (hipertiroidi) durumları belirlemede kullanılır.

Bu hormonu taşıyan proteinlerin miktardaki değişimler ve kullanılan bazı ilaçlar, total t4 miktarını değiştirirken serbest t4 miktarını etkilemez. Dolayısıyla tiroid fonksiyonlarını değerlendirmede serbest hormon miktarı, total hormon miktarına göre daha sağlık bilgi verir.

TSH, tiroid bezinden hormon üretilmesini tetikler. TSH düşükse tiroid bezi yeterli hormon üretemez.

Serbest T4 Yüksekliği

Tiroid bezinin aşırı hormon salgıladığı hastalıkları akla getirir.

Yüksekliği nedenleri:

  • Tiroid bezinde aşırı hormon üretimi (hipertiroidi): Graves hastalığı, tiroid nodülü (toksik adenom), toksik guatr…
  • Tiroid ilaçları: Tiroid hormonu yetersiz olanlara tedavi amaçlı tiroksin hormonu verilir. Bu ilacın aşırı alımında da yükselebilir.
  • Struma Ovari (yumurtalık tümörü): Bir tür yumurtalık tümörüdür. Bu tümörün özelliği baskın olarak tiroid dokusu içermesidir. Bundan dolayı tiroid hormonları sentezleyebilir.
  • Molar gebelik (mol hidatiform): Bu anormal gebelikte beta HCG aşırı miktarda yükselir. Artmış beta HCG tiroid bezini uyararak (TSH gibi) hormon üretimini arttırabilir.
  • Tiroid bezi iltihaplanması (akut tiroidit)
  • İyot içeren kontrast madde alınması: İlaçlı film çektirme olarak bilinen bu durumda alınan aşırı iyot bu testin yüksekliğine neden olabilir.

Serbest T4 Yüksekliği Belirtileri

  • Aşırı sinirlilik, huzursuzluk
  • Çarpıntı (bkz: Çarpıntı neden olur?), ritim değişiklikleri
  • Kilo kaybı: Yenilen miktar değişmediği halde kişi kilo kaybeder. Bu hormon yükselince metabolizma hızlanır.
  • Sıcağa tahammülsüzlük, sıcağa gelememe
  • Aşırı terleme
  • Aşırı yorgunluk, güçsüzlük, zayıflık
  • Ellerde titreme (bkz: El titremesi neden olur?)
  • Kadınlarda adet düzensizliği
  • Sık tuvalete gitme, sık dışkılama
  • Kas güçsüzlüğü
  • Hafıza sorunu, konsantre olamama
  • Cinsel fonksiyon bozuklukları

Serbest T4 Düşüklüğü

Tiroid bezinin yeterli hormon üretemediği durumları akla getirir.

Free T4 düşüklüğü nedenleri:

  • Tiroid bezinin yeterli hormon üretememesi (hipotiroidizm)
  • Haşimato hastalığı (bkz: Haşimato hastalığı nedir?)
  • Ameliyatla tiroid bezinin alınmış olması
  • Yetersiz iyot alımı
  • Siroz, kronik karaciğer hastalığı
  • Böbrek yetmezliği
  • Cushing hastalığı (bkz: Cushing hastalığı nedir?)
  • İlerlemiş kanser
  • Şiddetli hastalık hali
  • Hipofiz bezi yetmezliği
  • Hipotalamik yetmezlik

Serbest T4 düşüklüğü belirtileri:

  • Halsizlik, yorgunluk, sürekli uyku hali (bkz: Sürekli uyku hali neden olur? )
  • Kilo alma: Yenilen miktar değişmediği halde kişi kilo alır. Bu hormonun eksikliğinde metabolizma yavaşlar.
  • Yüz şişkinliği
  • Kabızlık
  • Soğuğa tahammül edememe, soğuğa gelememe
  • Ödem
  • Ağızda kuruma
  • Saç dökülmesi, saçlarda incelme ve cansızlık, tırnaklarda kırılma
  • Unutkanlık, hafıza sorunları
  • Kalp hızında azalma
  • Cinsel istekte azalma, cinsel fonksiyonlarda bozulma
  • Cilt kuruluğu
  • Kaslarda güçsüzlük ve ağrı
  • Kadınlarda adet gecikmeleri ve adet düzensizlikleri
  • Dilde büyüme
  • Depresyon, psikolojik bozukluk

Gebelerde tiroid hormonlarının yetersizliği, bebekte kalıcı zeka geriliğine neden olabilir.

Serbest T4 seviyesinin hem yüksek hem de düşük olması, neredeyse tüm dokuları ve organları etkilemektedir.

Referanslar

Wallach’ın Tanıda Laboratuvar Testlerinin Yorumlanması 9.Baskı S:356-357

University of Rochester Medical Center, Health Encyclopedia

https://medlineplus.gov/ency/article/003517.htm

Yorum Yap