Serbest T3 Nedir? Yüksekliği veya Düşüklüğü Neden Olur?

serbest t3

Tiroid hormonları vücuttaki tüm doku ve hücrelere etki ederek metabolizmayı düzenlerler. Hücreler fonksiyonlarını sağlık bir şekilde devam ettirmek için bu hormonlara ihtiyaç duyar. T4 (tiroksin) ve t3 (triiyodotironin) tiroid bezinin ürettiği temel iki hormondur. Kana salınan bu hormonların büyük kısmı proteinlere bağlı olarak taşınır. T3 hormonunun proteinlere bağlı olmadan kanda dolaşan kısmına free veya serbest t3 adı verilir ve fT3 simgesi ile gösterilir.

Bu hormonunun sadece % 0.3’ü serbest formdayken, geri kalanı albumin ve globulin gibi proteinlere bağlı olarak taşınır. Serbest form her ne kadar düşük miktarda olsa da etkiden asıl sorumlu kısımdır. Yani proteinlere bağlı olmayan serbest T3 aktif ve etkiden sorumlu kısımdır. Proteinlere bağlı olan kısım ise bir anlamda depo görevi görür.

Proteinlere bağlı olsun yada olmasın toplam T3 miktarına total T3 adı verilir. Bu değer de kan testleri ile ölçülebilmektedir.

Serbest T3 Normal Değerleri (referans aralığı):

  • 1.8 – 4.2 ng/dL arasında olmalıdır.

Referans aralıkları laboratuvara göre değişkenlik gösterebilir.

Neden Serbest Forma Bakılır?

Neden total (toplam) değil de serbest hormon miktarına bakılır? Çünkü total hormon miktarı birçok etmenden etkilenirken serbest form hemen hemen etkilenmez.

Örneğin bu hormonları taşıyan proteinlerden biri olan albuminin miktarı düştüğünde, total hormon miktarı da düşük çıkar (bkz: Albumin nedir?). Bu da yanıltıcı olabilir. Oysa serbest hormon miktarı bu durumlardan etkilenmez ve tirod bezinin fonksiyonları hakkında daha sağlıklı bilgi verir. Gebelik, ilaç kullanımı gibi faktörler total hormon miktarını değiştirirken serbest formu etkilemez.

Tiroid bezi hormon üretebilmek için TSH uyarısına ihtiyaç duyar (bkz: TSH Nedir?).

Tiroid hormonlarından aktif ve etkiden sorumlu olanı T3’tür. T4 dokularda T3’e dönüştürülerek kullanılır. Toplam t3 miktarının yaklaşık %20’si tiroid bezinde üretilirken, geri kalan kısım dokularda t4’ün dönüştürülmesi ile oluşur.

Testin Amacı

  • Tiroid fonksiyonlarının değerlendirmede
  • TSH seviyesi düşük olduğu hale T4’ü normal olanlarda
  • Serbest T4 düzeyleri normal olduğu halde kişide zehirli guatr belirtileri olanlarda
  • Tiroid bezinin aşırı hormon ürettiği hastalıkların (hipertiroidi) seyrini takip etmede
  • Tiroid hormonu (tiroksin) tedavisi alan kişilerin izlenmesinde
  • Zehirli guatrda hastalığın şiddetini belirlemede kullanılabilir.

Serbest T3 Yüksekliği

Tiroid bezinin aşırı hormon ürettiği hastalıklarda bu testin yükselmesi beklenir.

Yükseklik Nedenleri:

  • Tiroid bezinin fazla hormon üretmesi (hipertiroidi): Graves hastalığı başta olmak üzere aşırı hormon üreten nodüller buna neden olabilir.
  • Tiroid hormonu içeren ilaçların alınması: Tiroid bezi yavaş çalışan veya ameliyat ile alınmış kişilere tiroid hormonu içeren ilaçlar (levotiroksin) verilir. Bu ilacın fazla alındığı durumlarda yükseklik görülebilir.
  • Tiroid bezinin iltihaplanması: Tiroid bezi iltihaplanmalarının erken döneminde, bezde depo edilen hormonlar hızlıca kana verilir. Böylece kandaki hormon seviyeleri artar.
  • İlaçlı film çektirmek: Tiroid hormonlarının üretilebilmesi için iyota ihtiyaç vardır. İyotlu kontrast madde ile çekilen filmlerden sonra ft3 yüksekliği görülebilir.

Serbest T3 yüksekliği belirtileri:

  • Huzursuzluk, aşırı sinirli olma
  • Terleme artışı, sıcağa tahammül edememe
  • Yemede azalma olmamasına rağmen kilo kaybı
  • El titremeleri (tremor)
  • İshal, sık tuvalete çıkma, sık dışkılama
  • Bitkinlik, sürekli halsiz hissetme
  • Güçsüz ve zayıf hissetme
  • Konsantrasyon sorunları, dikkat dağınıklığı
  • Kalbin hızlı attığını hissetme, çarpıntı
  • Adet düzensizlikleri, adet gecikmesi
  • Cinsel işlev bozukluğu 

Serbest T3 Düşüklüğü

Bu testin düşüklüğü hipotiroidi teşhisinde yeterince yararlı değildir. Tiroid bezinin yeterli hormon üretememesinden şüphe edilirse öncelikle TSH ve gerekirse serbest T4 hormonlarına bakmak daha sağlıklı bilgi verir.

Tiroid bezinin yetersiz hormon ürettiği durumların yanında genel hastalık halinde de düşebilir. Yani hiçbir tiroid hastalığınız olmayan kişilerde başka bir hastalığa bağlı düşebilir. Bundan dolayı tek başına yanıltıcı olabilir.

Serbest T3 düşüklüğü nedenleri:

  • Haşimato hastalığı (bkz: Haşimato hastalığı nedir?)
  • Tiroid bezinin çıkarılmış olması (tiroid ameliyatı)
  • Tiroid bezini yavaş çalışmasına neden olan diğer durumlar (hipotiroidi)
  • İyot eksikliği
  • Sağlıklı yaşlı kişilerde belli seviyelerde düşme görülebilir. (Serbest T4 normal kalır.)
  • Bazı hipofiz bezi hastalıklarında TSH üretimi azalır ve serbest t3 seviyesi de düşebilir.
  • Hipotalamus yetmezliği
  • Genel hastalık hali (tiroid hastalığı dışında). Örneğin hastaneye yatmayı gerektiren bir hastalığınız varsa bu test düşük çıkabilir.

Serbest T3 düşüklüğü belirtileri:

  • Sürekli uyuma isteği, yorgunluk, halsizlik, bitkinlik
  • Aşırı üşüme, soğuğa gelememe
  • Yüz şişliği, yüzde veya vücutta ödem
  • Yemede artma olmamasına rağmen kilo alma
  • Bağırsak hareketlerinde azalma, kabızlık
  • Unutkanlık
  • Ağız kuruluğu (bkz: Ağız kuruluğu neden olur?)
  • Cilt kuruluğu
  • Kalp atış hızında düşme (bradikardi)
  • Cinsel isteksizlik, soğukluk
  • Adetlerde gecikme ve düzensizlik
  • Dil büyümesi
  • Psikolojik problemler, depresyon

Not: Tiroid bezinin yeterli hormon üretilememesinden kaynaklı düşüklüklerde yukarıdaki belirtiler görülebilir.

Tiroid fonksiyonlarını değerlendirirken birden fazla test bakmak gerekebilir. Serbest T3, tiroid bezinin aşırı hormon ürettiği durumlarda erken yükselir ve sağlıklı bilgiler verir.

Referanslar

https://emedicine.medscape.com/article/2089598-overview#showall

healthline

Wallach’ın Tanıda Laboratuvar Testlerinin Yorumlanması S: 365 – 366

Yorum Yap