PSA (Prostat Spesifik Antijen) Nedir? Yüksekliği Hangi Hastalıklarda Görülür?

PSA Testi Nedir

PSA (prostat spesifik antijen), prostat dokusu tarafından sentezlenen ve prostat kanseri taramasında kullanılan bir proteindir.

Prostat spesifik antijen, adından da anlaşılacağı gibi prostat dokusuna özgüdür. Prostat kanseri taramasında kullanılsa da yüksekliğinin tek sebebi kanser değildir. Hem normal hem de kanserli prostat dokusundan üretilir. Tüm erkeklerin kanında belli seviyelerde bulunur.

Prostat spesifik antijen, kanda serbest veya proteinlere bağlı şekilde bulunabilir.  Serbest PSA, kanda proteinlere bağlı olmayan kısmı ifade eder. Total PSA ise hem proteine bağlı hem de serbest olan miktarın toplamıdır. Kanser taramalarında serbest formun miktarı tek başına kullanılmaz.

Testin Amacı

  • Prostat kanseri taramasında
  • Prostat kanseri olanlarda tedavinin etkinliğini değerlendirmede
  • Prostat kanseri geçirmiş kişilerde nüks açısından takip etmek amacıyla kullanılır.

Normal Değerler

  • Total PSA < 4 ng/dl olmalıdır.
  • Serbest PSA oranı (yüzdesi) > %25 olmalıdır.

serbest PSA yüzdesi oranı

Prostat bezi yaşla birlikte büyümektedir. Büyüyen prostat bezi daha fazla PSA üretir. Bundan dolayı yaşa göre normal değerler değişkenlik gösterir. Örneğin 4 ng/mL seviyesi 40 yaşında bir erkek için yüksek, 70 yaşında biri için normal kabul edilir.

Yaşa Göre Normal Değerler
YaşNormal Aralık
40 – 49 yaş arası2 ng / mL’den düşük
50 – 59 yaş arası3 ng / mL’den düşük
60 – 69 yaş arası4 ng / mL’den düşük
70 – 79 yaş arası 5 ng / mL’den düşük olmalı

Prostat Kanseri Riski İle İlişkisi

Serbest PSA YüzdesiKanser Olasılığı
%0 – 10%56
%10 – 15%28
%15 – 20%20
%20 – 25%16
>%25%8

Prostat kanseri taramasında ya total PSA yada serbest PSA yüzdesi kullanılır. Bu iki değerin yüksekliği ile prostat kanseri arasında ilişki tablolarda gösterilmiştir*.

Prostat spesifik antijen yüksekliğinde kanser riski*
Total PSA DüzeyiKanser Olasılığı
0 – 2 ng/mL%1
2 – 4 ng/mL%15
4 – 10 ng/mL%25
>10 ng/mL>%50

PSA, hemen hemen tüm prostat kanserlerinde yükselen bir laboratuvar değeridir. Ancak her yükseklik kanser anlamına gelmez.

Test sonucu normal sınırlarda olanlarda zamanla yükselme görülmesi anlamlı olabilir. Tekrarlanan testlerde %30’dan fazla yükselme olması, prostat kanseri açısından araştırmayı gerektirebilir(normal sınırlarda olsa bile).

Bu testin 4 ng/mL’nin altında olması normal kabul edilse de prostat kanserini göstermede kesin bilgi vermez. Test sonuçları 4’ün altında olduğu halde prostat kanseri olan bireyler olduğu gibi, 4’ün üstünde olup kanser olmayan birçok insan vardır. Bundan dolayı bu test yol gösterici olsa da kesin bir kanıya vardırmaz.

Yanlış Pozitiflik: Bu testin yanlış pozitiflik oranı yüksektir. Yani test yüksek olduğu halde kanser görülmeme oranı yüksektir.

Yanlış Negatiflik: Test normal olduğu halde kişide prostat kanserinin olması durumudur.

PSA Yüksekliği Nedenleri

Bu testin yüksekliği ile kanser arasındaki olası ilişkiden yukarıda bahsetmiştik. Bu testin yüksekliğine neden olan durumları sıralayalım.

Postat Kanseri: Erkeklerde en sık görülen kanser türüdür. İdrar yaparken zorlanma, ağrı, idrarda kanama gibi belirtilere neden olabileceği gibi hiçbir belirti vermeyebilir. Kanser şüphesi olan kişilerde bu testin 10 ng/mL seviyesinin üzerinde olması durumunda risk yüksektir. Böyle durumlarda kanserden şüphe edilen hastalara biyopsi yapılır.

50 yaş üstü kişilerde daha sık görülen bu durumun teşhisinde hekimin parmakla muayenesi (rektal muayene) oldukça önemlidir.

Prostat İltihabı: Genç ve orta yaş erkeklerde sık görülür. Kasık, testis, penis, perine ve anal bölgede ağrı görülebilir. Ağrıyla birlikte sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma gibi işeme problemleri ve buna eşlik eden cinsel problemler görülebilir. Bu durum prostat spesifik antijenin 5-7 kat kadar yükselmesine neden olabilir.

Prostat Büyümesi: PSA, normal prostat dokusunda üretilmektedir. Dolayısıyla prostat bezinin büyümesi bu testin kan seviyelerini de yükseltir. Prostat büyümesinde genellikle idrara başlamada gecikme, idrarını tam yapamama, kesik kesik işeme gibi problemlere neden olur.

PSA Yüksekliği Yapan Diğer Nedenler

  • Prostatı besleyen damarlarda tıkanıklık (enfarkt)
  • Prostat biyopsisi
  • Parmakla prostat muayenesi veya prostat masajı
  • Prostat ameliyatı
  • İdrar yolu tıkanıklığı (akut üriner retansiyon)
  • Kalıcı idrar kateteri
  • İdrar yolları iltihabı
  • Radyasyon tedavisi
  • Testesteron kullanımı
  • Ağır bisiklet egzersizi ve aşırı bisiklete binme bu testte 2-3 kat artışa neden olabilir. Bu artış yalnızca birkaç gün devam eder ve sonrasında değerler normale iner.
  • Ejekülasyon geçici hafif bir artışa neden olabilir.

PSA Testi Yüksekliğinde Ne Yapılır?

Testin yükseklik derecesi, ek şikayetler, yaş ve doktor muayenesi sonraki süreçte yapılacak tetkiki belirlemeye yardımcı olur. Doktorunuz hangi prostat sorununu düşünüyorsa ona yönelik tetkikler ister.

Eğer prostat kanserinden şüphelenirse ultrason ve biyopsi isteyebilir. Biyopsi ile alınan örnekte prostat kanseri araştırılır.

Daha önce prostat kanseri geçirmiş kişilerde bu testin yükseliyor olması hastalığın tekrarını düşündürür. Tedavi sonrası nüksün erken tespiti için kullanılır.

PSA Düşüklüğü Nedenleri

  • Prostatın ameliyatla alınmış olması
  • Kısırlaştırma
  • Radyasyon tedavisi
  • Finasterid, tamsulosin, ketakonazol gibi ilaç kullanımı
  • Aşırı kilolu ve obez olma
  • Bazı bitkisel ilaçların kullanımı düşüklüğe neden olur.
  • Bazı kaynaklarda aspirin, kolestrol düşürücü ilaçlar (statinler) ve bazı idrar söktürücülerin (tiyazid) düşüklüğe neden olabileceği yazmaktadır.

PSA yüksekliği tek başına kanseri göstermez. Yukarıda bahsettiğimiz gibi bir çok hastalık yüksekliğe neden olabilir. Bunun ayrımı kişinin yaşı, şikayeti, yapılan tetkikler ve en önemlisi de doktor muayenesine göre yapılır.

3 Yorum

  • merhabalar, benim sorunum 3 aydır idrar yaparken sıkıntı yaşamaktayım. idrarımda tazyik azaldı, geceleri tuvalete kalkma ihtiyacı duyuyorum. tuvaletten sonra sanki daha idrar boşaltmam bitmemiş gibi hissediyorum. ve idrar yaparken çatallanma oluyor. yapılan ultrason testlerinde prostat 49x38x39 mm (39ml) boyutlarında çıktı. Total PSA 38.16 oranında çıktı. lenfosit 3,96 ve lökosit 7 olarak normalin üzerinde çıktı. Diğer sonuçlarım normal çıktı. Ayrıca en büyüğü 9 mm olan her iki böbrekte de taşlar görüldü.bu sonuç neye işaret eder acaba

  • Selamlar. Enfeksiyon sonucunu bir hastalık geçirdim halsizlik ateş ishal yorgunluk ve dahiliyeye gittim orada değeler normal çıktı biraz karaciğer enzimi yükselmiş ilaç felan yazmadı ama idrar testinde çok hafif kan çıktı üroloji ye gittik ultrason röntgen ve işeme testi iyi çıktı ama PSA 7.29 serbest PSA 0.841 sonucu aldım doktor kanser riski olabilir yada iltahap dedi ve antibiyotik yazdı 10 gün sonra gel dedi. İdrarla ilgili hiçbir sorunum olmadı şuan da yok bu yükselme nedendir?

    • Doktorunuz öncelikle iltihap düşünüp antibiyotik başlamış. Şayet tedavi sonrası tahliller düşer ve normale dönerse iltihap olduğu anlaşılmış olur. Eğer testlerde düşme olmazsa başka incelemeler yapmak gerekebilir.

Yorum Yap