Protrombin Zamanı (PT-INR) Testi Nedir? Yüksekliği ve Düşüklüğü Neden Olur?

protrombin zamanı pt INR

Vücudumuzun herhangi bir yeri kesildiğinde, pıhtılaşmadan sorumlu hücreler (trombositler) o bölgeyi kapatır ve geçici bir tıkaç oluşturur. Bu esnada pıhtılaşma faktörü adı verilen proteinler aktifleşerek tıkacı sağlam bir pıhtıya dönüştürür. Protrombin zamanı (PT), bu sistemin sağlıklı çalıştığını ve bazı pıhtılaşma faktörlerinin yeterli olduğunu göstermede kullanılan testlerden birisidir. Pıhtı oluşumu için geçen süreyi gösterir.  INR ise bu testin uluslararası standardize edilmiş şeklidir.

Pıhtılaşma, birçok pıhtılaşma faktörünün birbirini aktifleştirdiği ve sonucunda pıhtının oluştuğu karmaşık bir mekanizmadır. Protrombin zamanı (PT) bu sistemdeki bazı pıhtılaşma faktörlerinin (faktör 1, 2, 5, 7, 10) yeterliliğini ölçer. Bu pıhtılaşma faktörlerinin eksikliğinde pıhtılaşma gecikir ve PT uzar. Pıhtılaşma sisteminin ekstrensek ve ortak yolağını değerlendirmede kullanılır.

Protrombin zamanı ve INR ilişkisi

INR testi, PT’nin farklı şekilde hesaplanması ile elde edilir.  Protrombin zamanı laboratuvara ve bazı faktörlere bağlı olarak ufak faklılıklar gösterebilir. INR değeri ise bunlardan etkilenmez. Laboratuvara ve kullanılan kite göre farklılık göstermeyen, uluslarası standardize edilmiş bir değerdir.

INR testi bu özelliğinden dolayı özellikle warfarin isimli kan sulandırıcı (kan inceltici) ilacı kullanan kişilerin takibinde kullanılır. INR değeri belli aralıkta (genellikle 2 – 3 arasında) tutulacak şekilde kişinin aldığı ilaç dozu arttırılır veya azaltılır. Böylece kişinin hem tedavi dozu ayarlanır hem de ilacın kanama gibi ciddi yan etkileri engellenmiş olur. INR testinin laboratuvara göre farklılık göstermemesi, bu ilacın takibinin tüm dünyada aynı şekilde yapılmasına olanak sağlamıştır.

Referans Aralığı;

  • Protrombin Zamanı Normal Değeri: 10 – 14 saniye
  • INR normal değeri: < 1.1 olmalıdır.*

Not: PT değeri laboratuvara göre farklılık gösterebilir.

Protrombin Zamanı Testi Neden Yapılır?

  1. Bazı pıhtılaşma faktörlerinin eksikliğine bağlı gelişen pıhtılaşma bozukluklarının değerlendirilmesinde
  2. Ciddi K vitamini eksikliğinin değerlendirilmesinde
  3. Ciddi karaciğer hastalığının değerlendirilmesinde
  4. Ameliyat öncesi pıhtılaşma sisteminin değerlendirilmesinde

Yukarda bahsettiğimiz üzere warfarin gibi kan sulandırıcıların takibinde INR kullanılır.

PT Yüksekliği (Uzaması) Belirtileri

Bu testin uzaması(yükselmesi), pıhtılaşma sisteminde bir bozukluk olduğunu gösterir. Pıhtılaşma bozukluklarında da şu belirtiler görülebilir;

  • Tekrarlayan ve uzun süren burun kanamaları
  • Hafif darbelerle veya darbe olmaksızın vücutta morlukların gelişmesi
  • Dışkıda veya idrarda kanama olması
  • Diş etlerinde aşırı kanama
  • Kadınların ağır adet (menstural) kanamaları geçirmesi
  • Eklem içine kanama olmasının sonucunda, eklemlerde açıklanamayan ağrı ve şişlik gelişebilir.

Protrombin Zamanı (PT) Yüksekliği

Pıhtılaşma faktörleri, karaciğerde üretilmektedir. Ayrıca bu faktörlerden bazılarının (faktör 2,7,9,10) karaciğerde üretilebilmesi için de K vitaminine ihtiyaç duyulur.

PT (INR) testinin yükseldiği durumlar;

  • Ciddi karaciğer hastalığı, siroz veya karaciğer yetmezliği: Pıhtılaşma faktörlerinin bir kısmı karaciğerde üretildiği için karaciğer yetmezliğinde bu faktörler yeterince üretilemez. Dolayısıyla kanın pıhtılaşma zamanı ve protrombin zamanı uzar. Karaciğer hastalıklarında protrombin zamanının belirgin uzaması (yükselmişse), hastalığın ilerlediğini işaret eder.
  • K vitamini eksikliği: Bazı pıhtılaşma faktörlerinin karaciğerde üretilebilmesi için K vitaminine ihtiyaç vardır. K vitamini eksikliği bu faktörlerin üretiminin azalmasına ve pıhtılaşmanın bozulmasına neden olur. Dolayısıyla PT (INR) yüksekliği
  • Uzun süreli safra kanalı tıkanıklıklığı, ciddi beslenme bozukluğu, barsaklarda emilim bozukluğu yapan durumlar  K vitamini emilimini bozarak PT uzaması yapabilirler.
  • Antibiyotik kullanımı barsaklardaki K vitamini üreten bakterilerin ölmesine ve K vitamini eksikliğine neden olabilir. Bu da pıhtılaşma sistemini bozabilir.
  • Genetik geçişli pıhtılaşma faktörü eksikliklerinde
  • Yaygın damar içi pıhtılaşma (DIC); pıhtılaşma sisteminin aşırı aktifleştiği ve tüm vücutta damar içinde pıhtılaşmanın olduğu bir durum.
  • Fazla kan nakli yapılan kişilerde (masif transfüzyon)  

Protrombin zamanı düşüklüğü nedenleri;

  • K vitamin takviyesi
  • Taze donmuş plazma (TDP) tedavisi almak.
  • Doğum kontrol ilaçları, östrojen içeren ilaçların kullanılması

Protrombin zamanı (PT) veya INR değerinin yüksek olması kanın geç pıhtılaştığını, bu değerlerin düşük olması ise kanın gereğinden hızlı pıhtılaştığını gösterir.