Tahliller

Potasyum Nedir? Yüksekliği ve Eksikliği Neden Olur?

potasyum yüksekliği

İnsan vücudunda bulunan, hücre içinin en önemli elementidir. Bu elementin yaklaşık %98’i hücre içinde bulunmaktadır.Hücre dışındaki %2’lik kısım ise hayati öneme sahiptir. Potasyum yüksekliği kadar düşüklüğü de tehlikelidir. 

Potasyumun normal değerleri (referans aralığı):

  • Erişkinde  3.5 – 5 mEq/L
  • Çocukta  3.4 – 4.7 mEq/L
  • Yenidoğanda 3.4 – 5.9 mEq/L

Potasyum Yüksekliği

Erişkinde  5 mEq/L seviyesinin üzerinde olması potasyum yüksekliği yada hiperkalemi olarak adlandırılır. Kritik sınır olan 6.5 mEq/L üzerine çıkması hayati tehlike oluşturur.

Potasyum yüksekliği belirtileri

  • Bilinç değişikliği, uyku hali, bilinç bulanıklığı
  • Kol ve bacaklarda zayıflık
  • Duyu kaybı
  • Kalp ritim bozuklukları, kalp hızında azalma
  • İleri derecede yüksekliklerde (>6 mEq/L) ani kalp durması ve ani ölüm görülebilir.

Kan seviyesinin 7.5 mEq/L üzerine çıkması sonucu belirtiler aşikar bir hal alır.

Potasyum yüksekliği nedenleri

  • Böbrek yetmezliği
  • Diyetle aşırı alınması
  • Damardan aşırı derecede potasyumun verilmesi (tedavi amacıyla yüksek doz verilmesi).
  • Spironolakton etken maddesini içeren idrar söktürücü ilaçların kullanımı. Kalp yetmezliğinde sık kullanılan bir ilaçtır.
  • İlaçlar: ACE inhibitörleri, siklosporin, pentamidin, ağrı kesiciler (NSAİİ), heparin (kan sulandırıcı), kalp ve tansiyon hastalarında kullanılan beta blokörler…
  • Aldesteron hormonunun düşüklüğü (hipoaldesteronizm)
  • Aldesteron hormonuna direnç geliştiği durumlar: kalıtsal, SLE (Lupus hastalığı), amiloidoz gibi…
  • Uzunu süre uygunsuz şartlarda beklemiş, hemozile uğramış kanın kişiye verilmesi.
  • Enfeksiyonlar.
  • Asidoz: Kan ph’ının düşerek daha asidik bir hal almasıdır. Şeker koması (diyabetik ketoasidoz) dahil metabolik ve solunumsal asidozlar.
  • Böbrek üstü bezlerinin yetersizliği (Addison hastalığı)
  • Aşırı sıvı kaybı, dehidratasyon
  • Hücre içi potasyumun hücre dışına çıkması (redistribsiyon).
  • İnsülin azlığı
  • Ezilme tarzı yaralanmalar, büyük ameliyatlar ve kemoterapi hücre içi potasyumun hızlı bir şekilde hücre dışına çıkmasını sağlar. Bu da kan seviyelerinde yükselmelere neden olabilir.

Yükseklik Tedavisi

Tedavi, kan seviyesine ve belirtilere göre değişmektedir. Ilımlı yüksekliği olan ve belirti vermeyen kişilerde, yüksek nedeni bulunarak ortadan kaldırılır.

Ciddi yüksekliği olup ( >6mEq/L) belirti veren kişilerde ilaç tedavisi verilir. İlaç tedavisinde genellikle insülin, glukoz, furasemid, albuterol gibi ilaçlar kullanılır. Uzun süreçte bağırsaklardan emilmesini engelleyen reçineler (sodyum polistiren sülfonat) verilir.

Potasyum Eksikliği (Düşüklüğü)

Kan seviyesinin 3.5 mEq/L’den az olmasıdır. Hipokalemi olarak da adlandırılır. Kritik sınır olan 2.5 mEq/L’den düşük olması durumunda hayati risk oluşur.

Potasyum eksikliği (düşüklüğü) belirtileri

  • Kaslarda güçsüzlük,  kas kramplar, kollarda bacaklarda halsizlik, yorgunluk
  • Uyuşukluk
  • Bulantı, kusma, karında şişkinlik
  • Ciddi düşüklüklerde kaslarda felçler gelişebilir.
  • Diyafram kasının felci (paralizi) sonucu solunum yetmezliği
  • Ritim bozuklukları, EKG değişiklikleri, çarpıntı
  • Kabızlık, ileri derecede eksiklikte bağırsak hareketlerinin durması sonucu bağırsak tıkanıklığı
  • Tansiyon yüksekliği veya düşüklüğü
  • Büyüme geriliği

Potasyum düşüklüğü nedenleri

  • Diyetle az alınması
  • Böbrekte aşırı miktarda kayıp: Renin salgılayan tümörler, malign hipertansiyon, kontrolsüz şeker hastalığı, nefropatiler gibi…
  • Geniş yanıklar
  • İshal, kusma
  • Aşırı terleme
  • Hipertiroidizm: Tiroid bezinin aşırı çalışması sonucu tiroid hormonlarının yükselmesi.
  • Kistik fibrozis
  • Furasemid gibi bazı idrar söktürücüler
  • Yüksek doz antibiyotikler (örn: penisilin), yüksek doz kortizol ilacı alınması,
  • Bazı ilaçlar: Kabızlık için kullanılan laksatifler, lavmanlar, nefes açıcı kullanılan bronkodilatörler…
  • Bazı kanser türleri: VİPoma, villöz kolon adenemo, lösemi
  • Magnezyum eksikliği
  • Folik asit eksikliği
  • Aldesteron hormonunun yüksekliği (hiperaldesteronizm)
  • Cushing sendromu
  • İnsülin verilmesi: Şeker hastalığı tedavisinde kullanılan insülin potasyumun hücre içine girmesini sağlar.
  • Glikoz verilmesi
  • Alkol bağımlılığı
  • Renal arter stenozu (böbrek atardamarında daralma)
  • Aşırı egzersiz yapan atletlerde düşüklük görülebilir.

Düşüklük Tedavisi

Tedavi genellikle kan seviyesine ve belirtilerin olup olmamasına göre değişir. Kan değeri <2.5 mEq/L ise veya eksikliğin belirtileri varsa (özellikle EKG bulgusu) genellikle damardan tedavi verilir.

Tedavi oldukça yavaş şekilde ve monitöre bağlı verilir. Ilımlı düşüklüğü olup belirtisi olmayan kişilere ağızdan ilaçlar verilerek diyet tavsiyesinde bulunulur.

Potasyum İçeren Yiyecekler

  • Kuru incir ve diğer kurutulmuş meyveler: kayısı ve şeftali kurusu gibi…
  • Muz
  • Avakado
  • Tatlı patates
  • Ispanak
  • Somon balığı
  • Güneşte kurutulmuş domates
  • Fıstık
  • Fasulye
  • Portakal
error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.