Potasyum Nedir? Potasyum Yüksekliği ve Eksikliği Neden Olur?

potasyum yüksekliği

İnsan vücudunda bulunan, hücre içinin en önemli elementi potasyumdur. Hem potasyum yüksekliği hem de düşüklüğü oldukça tehlikeli olabilir. Potasyumun yaklaşık %98’i hücre içinde bulunmaktadır. Hücre dışındaki %2’lik kısım ise hayati bir öneme sahiptir.

Potasyumun normal değerleri (referans aralığı):

  • Erişkinde  3.5 – 5 mEq/L
  • Çocukta  3.4 – 4.7 mEq/L
  • Yenidoğanda 3.4 – 5.9 mEq/L

Potasyum Yüksekliği

Erişkinde kan potasyumunun 5 mEq/L seviyesinin üzerinde olması potasyum yüksekliği yada hiperkalemi olarak adlandırılır. Kritik sınır olan 6.5 mEq/L üzerine çıkması hayati tehlike oluşturur.

Potasyum yüksekliği belirtileri:

  • Bilinç değişikliği, uyku hali, bilinç bulanıklığı
  • Kol ve bacaklarda zayıflık
  • Duyu kaybı
  • Kalp ritim bozuklukları, kalp hızında azalma
  • İleri derecede yüksekliklerde (>6 mEq/L) ani kalp durması ve ani ölüm görülebilir.

Potasyumun 7.5 mEq/L üzerine çıkması sonucu belirtiler aşikar bir hal alır.

Potasyum yüksekliği nedenleri:

  • Böbrek yetmezliği
  • Diyetle aşırı alınması
  • Aldesteron hormonunun düşüklüğü (hipoaldesteronizm)
  • Aldesteron hormonuna direnç geliştiği durumlar: kalıtsal, SLE (Lupus hastalığı), amiloidoz gibi…
  • Damardan aşırı derecede potasyumun verilmesi (tedavi amacıyla yüksek doz verilmesi)
  • Spironolakton etken maddesini içeren idrar söktürücü ilaçların kullanımı. Kalp yetmezliğinde sık kullanılan bir ilaçtır.
  • İlaçlar: ACE inhibitörleri, siklosporin, pentamidin, ağrı kesiciler (NSAİİ), heparin (kan sulandırıcı), kalp ve tansiyon hastalarında kullanılan beta blokörler…
  • Uzunu süre uygunsuz şartlarda beklemiş, hemozile uğramış kanın kişiye verilmesi.
  • Enfeksiyonlar
  • Asidoz: Kan ph’ının düşerek daha asidik bir hal almasıdır. Şeker koması (diyabetik ketoasidoz) dahil metabolik ve solunumsal asidozlar.
  • Böbrek üstü bezlerinin yetersizliği (Addison hastalığı)
  • Aşırı sıvı kaybı, dehidratasyon
  • Hücre içi potasyumun hücre dışına çıkması (redistribsiyon)
  • İnsülin azlığı: İnsülin potasyumun hücre içine girmesini sağlar ve hücre dışı potasyumu düşürür.
  • Ezilme tarzı yaralanmalar, büyük ameliyatlar ve kemoterapi hücre içi potasyumun hızlı bir şekilde hücre dışına çıkmasını sağlar. Bu da potasyum yüksekliği ile sonuçlanabilir.

Potasyum Yüksekliği Tedavisi

Tedavi, kan potasyumunun seviyesine ve belirtilere göre değişmektedir. Ilımlı yüksekliği olan ve belirti vermeyen kişilerde yüksekliğin nedeni bulunarak ortadan kaldırılır.

Ciddi yüksekliği olup ( >6mEq/L) belirti veren kişilerde potasyumu düşürmek için ilaç tedavisi verilir. İlaç tedavisinde genellikle insülin, glukoz, furasemid, albuterol gibi ilaçlar kullanılır. Uzun süreçte tedavi olarak potasyumun emilmesini engelleyen reçineler (sodyum polistiren sülfonat) verilir.

Potasyum Eksikliği (Düşüklüğü)

Kan potasyumunun 3.5 mEq/L’den az olmasıdır. Hipokalemi olarak da adlandırılır. Potasyumun kritik değer olan 2.5 mEq/L’den düşük olması hayati risk oluşturur.

Potasyum eksikliği (düşüklüğü) belirtileri:

  • Kaslarda güçsüzlük,  kas kramplar, kollarda bacaklarda halsizlik, yorgunluk
  • Uyuşukluk
  • Bulantı, kusma, karında şişkinlik
  • Ciddi düşüklüklerde kaslarda felçler gelişebilir.
  • Diyafram kasının felci (paralizi) sonucu solunum yetmezliği
  • Ritim bozuklukları, EKG değişiklikleri, çarpıntı
  • Kabızlık, ileri derecede eksiklikte bağırsak hareketlerinin durması sonucu bağırsak tıkanıklığı
  • Tansiyon yüksekliği veya düşüklüğü
  • Büyüme geriliği

Potasyum eksikliği nedenleri:

  • Diyetle az alınması
  • Böbrekte aşırı miktarda kayıp: Renin salgılayan tümörler, malign hipertansiyon, kontrolsüz şeker hastalığı, nefropatiler gibi…
  • Geniş yanıklar
  • İshal, kusma
  • Aşırı terleme
  • Hipertiroidizm: Tiroid bezinin aşırı çalışması sonucu tiroid hormonlarının yükselmesi.
  • Kistik fibrozis
  • Furasemid gibi bazı idrar söktürücüler
  • Yüksek doz antibiyotikler (örn: penisilin), yüksek doz kortizol ilacı alınması,
  • Bazı ilaçlar: Kabızlık için kullanılan laksatifler, lavmanlar, nefes açıcı kullanılan bronkodilatörler…
  • Bazı kanser türleri: VİPoma, villöz kolon adenemo, lösemi
  • Magnezyum eksikliği
  • Folik asit eksikliği
  • Aldesteron hormonunun yüksekliği (hiperaldesteronizm)
  • Cushing sendromu
  • İnsülin verilmesi: Şeker hastalığı tedavisinde kullanılan insülin potasyumun hücre içine girmesini sağlar.
  • Glikoz verilmesi
  • Alkol bağımlılığı
  • Renal arter stenozu (böbrek atardamarında daralma)
  • Aşırı egzersiz yapan atletlerde potasyumun düşüklüğü normal olarak görülebilir.

Potasyum Düşüklüğü Tedavisi

Tedavi genellikle kan potasyumunun seviyesine ve belirti verip vermemesine göre değişmektedir. Kan değeri <2.5 mEq/L ise veya eksikliğin belirtileri varsa (özellikle EKG bulgusu) genellikle damardan tedavi verilir. Tedavi oldukça yavaş şekilde ve monitöre bağlı verilir. Ilımlı düşüklüğü olup belirtisi olmayan kişilere ağızdan ilaçlar verilerek diyet tavsiyesinde bulunulur.

Potasyumdan Zengin Yiyecekler:

  • Muz
  • Avakado
  • Tatlı patates
  • Ispanak
  • Somon balığı
  • Güneşte kurutulmuş domates
  • Fıstık
  • Fasulye
  • Kuru meyveler: kayısı, incir, şeftali
  • Portakal

Yorum Yap