Osteomalazi Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

osteomalazi

Kemikler, kalsiyum ve fosfat tuzlarının çökmesi (mineralizasyonu) ile sertleşen ve dayanıklılık kazanan yapılardır. Yeterli miktarda kalsiyum ve fosfat olmazsa ya da kemiklerde çökmesi engellenirse, kemikler yumuşar ve dayanıksız bir hal alır. Bu duruma erişkinlerde osteomalazi denir.

Osteomalazi Nedir?

Kalsiyum ve fosfor bir nevi kemiğin çimentosudur. Kemiklerde çöken (mineralizasyon) bu mineraller, sertlik ve dayanıklılık sağlar.  Bu minerallerin kemiklerde çökme süreci bozulursa şu iki hastalık görülebilir;

  1. Çocukluk çağında yani kemiklerin büyümeye devam ettiği süreçte gelişirse, kemiklerde kalıcı bozuklukların (deformitelerin) eşlik ettiği raşitizm hastalığı görülür.
  2. Erişkinlerde yani kemiklerin büyüme süreci tamamlandıktan sonra gelişirse, kemik yumuşaması olarak da bilinen osteomalazi hastalığı görülür.

Diğer bir deyişle osteomalazi hastalığı, raşitizmin erişkinlerde görülen formu gibidir.

Osteomalazi Nedenleri?

Kalsiyum ve fosforun çökmesini engelleyen ve kemiklerde yumuşamaya neden olan durumlar şunlardır;

En sık neden D vitamini eksikliği

D vitamini barsaklar, böbrekler ve kemikler üzerinde çeşitli etkiler göstererek kalsiyum ve fosfor seviyelerini dengede tutar. Konuyu anlayabilmek için öncelikle D vitaminin etkilerine bakalım;

  • D vitamini barsaklardan kalsiyum ve fosfor emilimini arttırır.
  • Böbreklerden kalsiyum ve fosfor atılımını azaltır.
  • Kemiklerde kalsiyum ve fosfor tuzlarının çökmesini (mineralizasyonu) arttırır.

D vitamini eksikliğinde yukarıda saydığımız üç mekanizmada da bozulma olur. Yani kalsiyum ve fosforun hem barsaklardan emilimi azalır, hem böbrekten atılımı artar, hem de kemiklerde çökmesi azalır. Sonuç olarak erişkinlerde kemiklerde yumuşama (osteomalazi) gelişir.

D vitamini genellikle güneş ışınlarının deriye teması sonucu sentezlenmektedir. Ayrıca hayvansal ve bitkisel besinlerden de elde edilir. İster deride sentezlensin ister besinler ile alınsın D vitamini, önce karaciğerde daha sonra böbrekte dönüştürülerek aktif hale getirilir. Kişi yeterince D vitamini alsa bile, eğer bu dönüşümlerde bozukluk varsa, kişide D vitamini eksikliği gelişir. Yani hem deride üretilen hem de besinlerle alınan D vitamininin aktif olması için öncelikle işlenmesi gerekmektedir.

D vitamini eksikliği yapan nedenler aynı zamanda osteomalaziye de neden olurlar. Şimdi bu nedenleri sıralayalım;

  • Güneş ışığını yeterince maruz kalmamak. Kentleşme ile en sık karşılaşılan problemlerin başında yer almaktır. Toplu taşıma araçlarının kullanımı, kapalı giyinme ve güneş koruyucularının aşırı kullanımı d vitamini eksikliğini tetiklemektedir.
  • Besinlerle yeterince D vitamini alamama
  • Böbrek hastalıkları: Kronik böbrek yetmezliği, nefrotik sendrom, böbrek nakli gibi durumlar. Bu durumlarda D vitamini yeterli miktarda alınsa bile aktif hale dönüştürülemez.
  • Karaciğer hastalıkları: Yine alınan vitaminin dönüştürülmesi dolayısıyla aktifleşmesi bozulur.
  • Bazı sindirim sistemi bozuklukları: Pankreas enzim eksiklikleri, çeşiti barsak ameliyatları, bazı zayıflama ameliyatları, aşırı kepekli gıda tüketimi gibi durumlar barsaklardan D vitamininin emilimini bozabilir.
  • Bazı epilepsi ilaçları; fenitoin, karbamazepin, valproat ve barbiturat kullanılması gibi. Bu ilaçlar karaciğerde D vitamininin dönüştürülmesini azaltırlar. Dolayısıyla D vitamini eksikliğine ve osteomalazi hastalığına neden olabilirler.
  • D vitamininin böbreklerde aktifleşmesi için gerekli olan enzimlerin veya reseptörlerin genetik olarak bozukluğu ile seyreden hastalıklarda (D vitaminine bağılı raşitizm tip 1 ve tip 2 ) çocukluk çağında raşitizm, erişkinlik döneminde ise osteomalazi görülür.

Kalsiyum Eksikliği

Kemiklerin sertliğini kazanabilmesi için kalsiyumun yeterince alınması gerekir. Yeterli D vitaminine rağmen yetersiz kalsiyum alınımı osteomalazi hastalığına (çocuklarda raşitizme) neden olur. Aşırı kepekli ekmek tüketimi kalsiyumun barsaktan emilimini bozmaktadır. Ayrıca yaşla birlikte kalsiyumun emilimi bozulur ve ileri yaşlarda kalsiyum eksikliği gelişebilir.

Fosfat Eksikliği

Kemik mineralizasyonu için kalsiyum ile birlikte fosfat da oldukça önemlidir. Bu iki mineralin birlikte çökmesi için yeterli miktarlarda olmaları gerekir. Dolayısıyla fosfat eksikliği osteomalazinin (çocuklarda raşitizmin) diğer bir nedenidir. Fosfat eksikliğinde (hipofosfatemi) ciddi kas güçsüzlüğü, yutma güçlüğü, çift görme, solunum güçlüğü, kalp problemleri ve kemik ağrılarına neden olabilir. Ciddi barsak problemlerinde (malabsorbsiyon), ciddi beslenme bozukluklarında, bazı genetik bozukluklar ve tümörlerde fosfat düşüklüğü görülebilir.

Diğer Osteomalazi Nedenleri

  • Alüminyum zehirlenmesi: Kemiklerde kalsiyum ve fosfat tuzlarının çökmesini engelleyerek osteomalaziye neden olur.
  • Hipofosfatazya: Kemikte alkalen fosfataz etkisindeki yetersizlik sonucu osteomalazi hastalığına neden olan genetik bir bozukluktur.
  • Fibrogenesis imperfecta ossium: Nadir görülen kemik ağrıları ve kemik kırıkları ile seyreden bir hastalıktır.

Osteomalazi Belirtileri

İlk dönemlerde hiçbir belirti vermeyebilen bu hastalık ilerleyen dönemlerde şu belirtilere neden olabilir;

  • Kemik ağrıları genellikle ilk belirtidir. Özellikle kalça ağrısı yaygın olarak görülür. Bu ağrı bel bölgesine, bacaklara, sırta hatta kaburgalara yayılabilir. Ağrılar geceleri şiddetlenebilir.
  • Kas güçsüzlüğü, özellikle kalça ve çevre kaslarda güçsüzlük görülür. Kişi yürüyüşlerde zorluk çeker ve erken yorulur. Kişi oturduğu yerden kalkmakta veya merdiven çıkmakta zorlanır.
  • Hafif darbelerde veya darbe olmaksızın kırıkların (patolojik kırıklar) oluşması. Osteomalazide kemikler yumuşadığı için kırılmaya müsaittir.

Osteomalazi ile birlikte kalsiyum düşüklüğü görülen kişilerde şu belirtiler de görülebilir;

  • Ağız çevresinde, dudaklarda uyuşukluk
  • Kollarda bacaklarda uyuşukluk
  • Ellerde ayaklarda kasılmalar ve spazm
  • Düzensiz kalp atımı, çarpıntı

Osteomalazi Hastalığında Teşhis

Kemik yumuşaması şüphesi olan kişilerde şu testlere bakılabilir;

  • Kan tetkikleri yapılabilir. Alkalen fosfataz seviyesinde yükseklik, kalsiyum düşüklüğü, fosfor düşüklüğü, D vitamini seviyesinde düşüklük görülebilir.
  • Röntgen bulgularına bakılabilir.
  • Kemik mineral yoğunluğu ölçümü (kemik dansitometresi) yapılabilir.
  • Bazen doktorunuz tarafından biyopsi önerilebilir.

Osteomalazi Tedavisi

Yeterli miktarda D vitamini takviyesi ile tedavi edilir.  Beslenme bozukluğu olan kişilerin tedavilerine ayrıca kalsiyum ve fosfat eklenir. Ağızdan verilen D vitamini aylar içinde hastalığın tedavisini sağlar. Hem tedavi sürecinde hem de osteomalaziden korunmak için dikkat edilmesi gerekenler şunlardır;

  • Yeterli D vitamini sentezi için haftada en az 2 gün, 15 dakikadan az olmayacak şekilde yüz, eller, kollar veya sırt açık olacak şekilde güneşlemek gerekir.
  • D vitamininin ana kaynaklarının başında balık yer almaktadır. Özellikle somon, uskumru, sardunya ve ton balığında yüksek miktarda D vitamini yer alır. Haftada 2 gün balık tüketimine özen gösterilmelidir.
  • Peynir, yumurta, süt, yoğurt, tahıl ürünleri ve karaciğer diğer önemli D vitamini kaynaklarıdır. Bu ürünlerin düzenli tüketilmesine dikkat edilmelidir.

Kemik erimesi ile kemik yumuşaması farklı hastalıklardır. Kabaca anlatırsak, kemik erimesinde (osteoporoz) kemiğin miktarında azalma olurken, kemik yumuşamasında (osteomalazi) kemiğin sertliğinde azalma olur. Her iki durum birlikte görülebilir ve her iki durumda da kemiklerin kırılganlığı artmıştır.

Yorum Yap