Öksürük Neden Olur?

öksürük

Öksürük, istemli yada bir refleks olarak ortaya çıkan, hava yollarını açık tutmayı ve temizlemeyi amaçlayan bir savunma reaksiyonudur. Belirtilerin süresine göre akut ve kronik olarak iki başlıkta incelenmektedir. Üç haftadan kısa sürerse ‘akut’, üç haftadan uzun sürerse de ‘kronik’ olarak adlandırılır.

En sık görülen akut öksürük nedenleri

  • Üst solunum yolları enfeksiyonları
  • Geniz akıntısı
  • Zatüre
  • Kronik tıkayıcı akciğer hastalığının (KOAH) akut alevlenmesi

En sık görülen kronik öksürük nedenleri

  • Kronik bronşit
  • Geniz akıntısı

Akut Öksürük Nedenleri

Üç haftadan kısa süren öksürüğün nedenlerini bu başlıkta inceleyeceğiz.

 Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları: Adından da anlaşılacağı gibi üst solunum yollarını (burun,boğaz,sinüsler, bademcikler, farinks, larinks gibi) tutan enfeksiyonlara bağlı gelişen öksürüktür. Genellikle virüslerin (grip gibi) neden olduğu bir durumdur. Öksürüğe genellikle ateş, kırgınlık, eklem ağrıları, boğaz ağrısı, burun akıntısı ve daha az sıklıkla da ses kısıklığı eşlik eder. Bu durumlarda genellikle kuru öksürük görülür. Örneğin faranjitte gıcık tarzı kuru öksürüğün olması beklenir.

Akut Bronşit: Akut bronşitte şiddetli öksürük ön plandadır. Öksürükle genellikle balgam çıkarılsa da her zaman görülmeyebilir. Ayrıca nefes darlığı, ateş, göğüs ağrısı ve yorgunluk gibi şikayetler de görülür.  Göğüsten hırıltı, hışıltı sesi duyulabilir. Akut bronşit genellikle üst solunum yolu enfeksiyonu sonrasında görülür

Zatürre: Akciğerlerin enfeksiyonu olarak adlandırılabilir. Öksürükle birlikte balgam, ateş,kırgınlık, iştahsızlık, göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi şikayetler görülür. Balgam koyu renkli, sarı veya yeşil olabileceği gibi herzaman görülmeyebilir. Doktor muayenesi ve tetkikler ile teşhis konur. Yaşlılarda genel durumu bozabilen bu durum bazen de hayatı tehdit edebilir.

Geniz Akıntısı: Öksürüğe neden olan bu durum bazen enfeksiyonlara bazen de alerjik nedenlere bağlı gelişir. Baş ağrısı, boğaz ağrısı, bulantı, burun tıkanıklığı eşlik edebilir. Geniz akıntısının en sık nedenlerinden birisi de sinüzittir. Ayrıca kronik öksürüğün de nedenleri arasında yer alır.

KOAH Alevlenmesi: Kronik tıkayıcı akciğer hastalığı(KOAH) olan kişilerde hastalığın alevlenmelerinde öksürükle birlikte nefes darlığı ön plana çıkmaktadır.

Yabancı Cisim AspirasyonuÖzellikle küçük çocuklarda hiçbir belirti olmaksızın aniden başlayan öksürük, yabancı cismin solunum yollarına kaçmasından kaynaklanabilir. Büyük cisimlerin solunum yollarına kaçması ani nefes darlığı, morarma ve hatta boğulmalara neden olurken daha küçük cisimler sadece şiddetli öksürüğe neden olur.

Pulmuner Emboli: Akciğer damarlarına pıhtı atması sonucu ortaya çıkar. Büyük damarları tıkayan pıhtılar ölümcül olabilirken çok küçük olanlar ciddi belirti vermeyebilir. Aniden gelişen göğüs ağrısı, yan ağrısı(böğür), nefes darlığı, çarpıntı belirtileri ile birlikte kuru öksürük de görülebilir.

Kronik Öksürük Nedenleri

Öksürüğün üç haftadan uzun olması durumudur.

 Kronik Bronşit: Kronik bronşit diyebilmek için ardışık 2 sene boyunca, her sene en az 3 ay devam eden öksürük ve balgam şikayetinin olması gerekir. Nefes darlığı görülebilen kronik bronşitin en sık nedeni sigaradır. Sigara içenlerin ‘sigara öksürüğü’ olarak isimlendirdikleri bu duruma uzun süreli balgamın eklenmesi kronik bronşiti düşündürür.

AstımÇeşitli uyaranlarla (alerjen madde, soğuk hava, egzersiz gibi) ataklar halinde gelişen nefes darlığı ve öksürükle birlikte göğüsten hışıltı sesinin gelmesi astımı düşündürür.

Reflü: Mide asidinin yemek borusuna geri kaçması sonucu oluşan mide reflüsünde, özellikle gece öksürüğü görülebilir. Gece sırtüstü yattıktan sonra mide asidinin geri gelmesi ve solunum yollarına geçerek burayı tahriş etmesi ile kuru öksürük atağı tetiklenir. Mide reflüsünde ayrıca göğüste yanma, ağza acı su gelmesi, ses kısıklığı, seste kabalaşma gibi belirtilerde görülebilir.

Boğmaca: Boğmaca aşısının yapılması ile sıklığında önemli derecede düşüş görülse de hala önemli bir sağlık sorunu olarak kendini göstermektedir. Özellikle bebeklerde ölümlere neden olabilen bakteriyel bir enfeksiyondur. Klasik olarak aralıklı gelen öksürük krizi, bu krizi takip eden derin bir nefes alma ve ardından kusma(veya nefeste kesilme) ile kendini gösteren bir hastalıktır.

Tüberküloz: Hafif ateş,iştahsızlık, kilo kaybı, gece terlemeleri, kan tükürme şikayetleri ile birlikte kronik öksürük görülür. Verem olarak bilinen bu hastalıkta balgam da görülebilir.

Akciğer Kanseri: Özellikle uzun süre sigara içen kişilerde öksürüğün ve balgamın şiddetlenmesi ilk belirti olabilir. Gece terlemeleri, ateş, kanlı balgam, kilo kaybı, nefes darlığı, göğüs ağrısı görülebilen diğer belirtilerdir.

Kalp Hastalıkları: Kronik öksürüğün bazen de kalp hastalığının belirtisi olabileceği unutulmamalıdır. Kalp yetmezliği, kalp damar hastalıkları ve bazı kalp hastalıkları bunlardan bazılarıdır. Öksürüğün sırtüstü yatınca başlaması kalp hastalığını düşündürür. Genellikle orta-ileri yaşlarda görülür. Sırtüstü yatınca öksürükle birlikte nefes darlığı da gelişir. Kişi bunu azaltmak için yüksek yastıkla yada oturur pozisyonda uyur. Nefes darlığı bazen gece uykudayken başlar ve kişi kalkıp oturur. Oturduktan bir süre sonra şikayetler azalır.

Öksürüğün Diğer Nedenleri

  • Tahriş edici gazların solunması. Ülkemizde özellikle ev hanımlarının evde sık karşılaştığı bir durumdur. Çamaşır suyu ile farklı kimyasalları karıştırarak banyo yada tuvalet temizliği yapmak isterken bu kimyasalları solurlar. Sonucunda nefes darlığı ve inatçı kuru öksürük başlar.
  • Mesleki olarak tahriş edici kimyasallara maruz kalmak
  • Mesleki akciğer hastalıkları; silikozis, kömür işçisi pnömokonyozu gibi.
  • intersitisyel akciğer hastalıkları; bir grup hastalığın genel adıdır. Bu hastalıklar akciğeri tutarak benzer değişiklikler yaparlar. Kuru öksürükle birlikte eforla nefes darlığının olması bu hastalıklarda sık görülen belirtilerdendir.
  • Akciğer zarı hastalıkları
  • Akciğer absesi
  • Akciğerin iyi huylu tümörleri; hamartom ve papillom gibi.
  • Akciğere sıçrayan diğer orgam kanserleri
  • Akciğer dışında göğüs boşluğunda oluşan tümörler, hava yollarına bası yaparak öksürüğü tetikleyebilirler.
  • Aort anevrizması nadir de olsa öksürüğe neden olabilir. Kalpten kanı vücuda dağıtan ana damardaki genişleme, balonlaşma solunum yollarına bası yaparak buna neden olabilir.
  • Akciğerin çeşitli mantar ve parazitler ile enfekte olması
  • Bronşektazi; öksürükle birlikte fazla miktarda balgam çıkarma görülür.
  • Psikojenik öksürük: Öksüğün altında bir neden bulunamaz. Boğmaca geçiren çocuklarda bir süre ‘tik’ haline gelmiş öksürükler görülebilir.

Yorum Yap