Multiple Miyelom Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

multiple miyelom

Multiple miyelom, kemik iliğindeki plazma hücrelerinin kontrolsüz çoğalması sonucu oluşan bir tür ilik kanseridir.  Sıklıkla kemiklerde yıkıma yol açar ve kemik ağrıları ile kendini gösterir.

Plazma hücreleri, savunma sisteminin önemli elemanları olup antikor adı verilen protein yapıda maddeler salgılarlar. Üretilen bu antikorlar vücudu yabancı maddelere, mikroorganizmalara karşı korur ve bağışıklık sağlar. Multiple miyelom bir plazma hücresi kanseridir. Dolayısıyla hem plazma hücrelerinde hem de bu hücrelerin ürettiği antikorlarda kontrolsüz bir çoğalma görülür.

Genellikle ileri yaşlarda (>65 yaş) görülen bu hastalığın nedeni tam olarak açıklanamamıştır. Radyasyon, benzen ve böcek ilacı maruziyetinin riski arttırdığı düşünülmektedir. Bazı genetik faktörler ve mutasyonların hastalığın oluşumunda etkili olduğu düşünülmektedir.

Multiple Miyelom Belirtileri

Plazma hücrelerinin ilikteki kontrolsüz çoğalması, kemik iliğinde bir dizi değişikliğe neden olur. Bu da kemiklerde yıkımın artmasına (osteoklastik aktivasyon),  kemiklerin zayıflamasına ve daha kırılgan bir hal almasına neden olur.

  • Kemik ağrıları: En sık görülen belirtidir. Özellikle bel, sırt, kalça ve kaburgalarda görülür. Daha nadir olarak kol ve bacaklarda görülebilir.
  • Kemik kırıkları: Darbe olmaksızın omurgalarda çökmeler, kırıklar görülebilir. Bu tür kırıklara patolojik kırık denilmektedir.
  • Omurgalardaki çökmelere bağlı boyda kısalma görülebilir.
  • Halsizlik, yorgunluk güçsüzlük görülebilir. Bu durum genellikle eşlik eden kansızlığa bağlı gelişir. Yine kansızlığa bağlı solukluk görülebilir.
  • Tekrarlayan enfeksiyonlar: Multiple miyelom hastalarında, özellikle kapsüllü bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların sıklığı artmıştır. İdrar yoları, böbrek ve akciğer enfeksiyonlarının daha sık görülür.Plazma hücrelerini sayısı ve ürettiği antikor miktarı artmış olsa da, işe yarar antikor seviyesi düşüktür.
  • Kana aşırı miktarda salınan antikorlar kişide kanamaya yakınlık veya tam tersi pıhtılaşmaya yatkınlık yaratabilir.
  • Kana salınan antikorlar kanın akışkanlığını azaltarak baş ağrısı, baş dönmesi, görme bozukluğu yapabilir.
  • İştahsızlık, kilo kaybı
  • Bulantı, kabızlık, çok su içme

Multiple Miyelom Hastalığının Bulguları

  • Kalsiyum yüksekliği: Kemik yıkımının artması, kemiklerden kana kalsiyum geçişine ve kalsiyum yükselmesine neden olur.
  • Eritrosit sedimentasyon hızı artmıştır.
  • Total protein artmıştır. Buna rağmen albumin normaldir. Hastalığın ilerleyen döneminde albumin miktarı düşer.
  • Beta 2 mikroglobulin artmıştır.  Multiple miyelom için en değerli testlerden biridir. Hastalığın evresini ve prognozunu (gidişatını) belirlemede bu test kullanılır.
  • İdrarda protein kaçağı (proteinüri), idrarda Bence Jones proteini
  • Kemik yıkımı olduğu için direkt grafilerde (röntgenlerde) çeşitli bulgular görülebilir. Örneğin kafa grafisinde “zımba deliği” şeklinde görüntü görülebilir.
  • Yaygın kemik erimesi (osteoporoz)

Multiple miyelomda kana salınan proteinler (hafif zincirler) böbreklere çökerek böbrek yetmezliğine neden olabilir. Bu yetmezliğe neden olabilecek diğer bir faktör de kalsiyumun aşırı yükselmesidir. Ayrıca bu hastalıkta amiloid proteinlerin birikimi (AL tipi amiloidoz) görülmektedir.

Multiple Miyelomda Teşhis ve Hastalığın Gidişatı

Hastalığın teşhisi birden çok kriterin bir araya gelmesi ile konmaktadır.  Multiple miyelom tanı kriterleri:

  • Kemik iliği biyopsisinde plazma hücrelerinin >%10 olduğunun gösterilmesi,
  • Serum protein elektroforezinde M proteinin >3 g/dL olması,
  • Hastalığa bağlı organ hasarı bulgusu olması

Hastalığın gidişatını (prognoz) belirlemede ve evrelemede beta 2 mikroglobulin ve albumin kullanılmaktadır.

Multiple miyelom evreleri:

  • Evre 1:  Beta 2 mikroglobulin <3.5 mg/L + albumin ≥ 3.5 g/dL olması
  • Evre 2: Beta 2 mikroglobulin <3.5 mg/L + albumin < 3.5 g/dL olması veya beta 2 mikroglobulinin 3.5 ile 5.5 arasında olması
  • Evre 3: Beta 2 mikroglobulin > 5.5 mg/L olması

Evre yükseldikçe hastalığın gidişatının (prognozun) daha kötü olacağı düşünülür. Yani evre 1 en iyi, evre 3 en kötü gidişatı gösterir. Evre arttıkça beklenen yaşam süresi kısalmaktadır.

Görüldüğü üzere beta 2 mikroglobulinin artması, albuminin de düşmesi hastalığın kötüye gideceğini düşündürür.  Ayrıca LDH yüksekliği kötü prognozu düşündürür.

Multiple miyelom günümüzde tamamen tedavi edilebilen bir hastalık değildir. Ancak verilen tedaviler ile kişinin beklenen yaşam süresi arttırılabilir ve yaşam kalitesi düzeltilebilir.

Multiple miyelomda beklenen yaşam süresi 

  • Evre 1 : 62 ay
  • Evre 2: 44 ay
  • Evre 3: 29 ay

Amerikan Kanser Derneği‘ne göre tedavinin (kemoterapi) başladığı andan başlayarak verilen ortalama yaşam süresidir. Bununla birlikte tedavideki gelişmeler sonucu beklenen yaşam süresi daha iyidir.

Not: Ortalama yaşam süresi, hastalığa yakalananlar arasında yapılmış yaşam süresi araştırmasının ortalaması olduğunu unutmayınız. Bu bir ortalama olduğu için hastaların yarısı bu sürelerden çok daha uzun süre yaşamaktadır.

Multiple Miyelom Tedavisi

Multiple miyelomun tedavisi kişinin durumuna ve hastalığın belirti verip vermemesine göre değişir. Tedavi gerektiren ve kemik iliği nakli yapılabilecek kişilere, ilaç tedavisi sonrası ilik nakli yapılır. İlaç tedavisinde kemoterapi ilaçları, savunma sistemi düzenleyiciler (immünomodülatör) ve steroidler farklı kombinasyonlar ile verilir. İlik nakli için ise kişinin kendi kök hücreleri(otolog) kullanılır. İlik nakli yapılamayacak kişilere ilaç tedavisi verilir. Bunun dışında gerekli kişilere kalsiyum düşürücü ve varsa enfeksiyona yönelik tedavi verilir.

Multiple miyelom hastalığında böbrekleri korumak oldukça önemlidir. Böbrek yetmezliği gelişmesin diye kişiye serum, idrar söktürücü ve gerekirse plazmaferez yapılır. Yani tedavi kişiye göre doktorunuz tarafından düzenlenmektedir.

Yorum Yap