Nedir

Menopoz Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

menopoz

Kadınların üreme çağından çıkıp adet görmedikleri ve yumurtalık fonksiyonlarının durduğu bir döneme girerler. Bu döneme menopoz adı verilir. Bu dönemde kadınlarda hem hormonal, hem fiziksel hem de psikolojik değişiklikler olur.

Tüm sağlıklı kadınlar düzenli adet gördükleri üreme döneminden, adet görmedikleri ve üremenin bozulduğu menopoz dönemine geçiş yaparlar. Bu yaşlanmanın getirdiği normal bir süreçtir. Bu süreçte kadın vücudunda bazı hormonlarda azalmalar görülür.

Bir kadının menopoza girdiğini kesin söyleyebilmek için 12 ay boyunca adet görmemesi gerekir. Birkaç aylık adet gecikmeleri her zaman menopoza girişi göstermez.

Menopoz Neden Olur?

Sağlıklı kadınlarda her ay yumurtalıklardan yumurta atılır (ovulasyon) ve adet görürler. Bu süreçlerde yumurtlalıklardan östrojen ve progesteron adı verilen hormonlar üretilir.

Menopoz döneminde bu yumurtlama süreci ve hormon üretimi durur. Böylece hormonların çekildiği ve üreme fonksiyonlarının bozulduğu bir dönem başlar.

  1. Kadınların yumurtalıklarında yer alan folikül sayısı yaşla birlikte azalır. Folikül yumurtayı saran, beslenmesini sağlayan ve aynı zamanda hormon (östrojen ve progesteron) üreten bir yapıdır. Yumurtlama döneminde folikül olgunlaşarak yumurtayı serbest bırakır. Yumurtlamadan sorumlu bu yapının sayısı yaşlandıkça azalır.
  2. Foliküller azalınca üretilen hormonlarda azalır.
  3. Hormonlar azalınca hipofiz bezinin kontrolü kaybolur ve kişi menopoza girer.

Daha basit anlatırsak yumurtalıklardaki yumurta sayısı azalır. Bu da menopozun oluşmasını sağlayan en önemli faktördür.  Kadınların ilk adet gördükleri dönemde yumurtalıklarında yaklaşık 380.000 folikül bulunur. Menopozda bu sayı ortalama 1.000 kadardır.

Kadınlar menopoza kaç yaşında girerler?

Batı toplumlarında menopoz yaşı 45 – 55 yaş arasında değişmekle birlikte ortalama 51’dir. Bu ortlama yaş toplumlara göre farklılık gösterir.

Bu dönem 55 yaşından sonra gelişirse geç, 40 yaşından önce gelişirse erken menopoz olarak adlandırılır. Bazı kadınlar bu sürece 30 yaşlarında bazıları ise 60 yaşlarında girerler. Bir kadının ne zaman menopoza gireceği önceden tahmin edilemez.İlk adet tarihi bu süreyi etkilemez.

Erken Menopoz Nedenleri:

  • Ameliyatlar: Yumurtalıkların alınması kişinin erken yaşta menopoza girmesine neden olur.
  • Kemoterapi veya radyoterapi.
  • Erken yumurtalık yetmezliği: Yumurtalık fonksiyonlarının erken yaşlarda durmasıdır. Genetik faktörler ve bağışıklık sisteminin kendi dokularına hasar vermesi sonucu (otoimmün hastalıklar) gelişebilir.
  • Down sendromu, Turner sendromu
  • Böbrek üstü bezlerinin yetersizliği (Addison hastalığı)

Kadınların yaklaşık %1’i menopoza erken girerler.

Geçiş Dönemi

Kadınlar bu döneme aniden girmezler. Öncelikle yavaş ilerleyen bir geçiş döneminden geçerler.  Menopoza geçiş dönemi genellikle 40’lı yaşların ortlarında başlar ve yaklaşık 3-4 yıl sürer.

Geçiş döneminde östrojen hormonunun seviyeleri normal kaldığı halde FSH ve LH isimli hormonlar artmaya başlarlar. İlerleyen dönemde östrojen de düşmeye başlarken FSH ve LH yükselmeye devam eder.

Menopoz Yaşını Etkileyen Faktörler:

  • Genetik yapı: Yaşı belirleyen en önemli faktördür.
  • Irk
  • Sigara kullanımı
  • Beslenme alışkanlığı: Sağlıksız beslenme ve vejeteryan beslenmenin erken menopozla ilişkili olduğu düşünülmektedir.
  • Doğum sayısı: Çok doğum yapanların menopoza daha geç girdikleri düşünülmektedir.
  • Sosyoekonomik düzey

Sigara içenler bu döneme 2 yıl daha erken girerler.*

Menopoz Belirtileri

Bu belirtiler birkaç ay sürebileceği gibi yıllarca devam edebilir.

  • Sıcak basmaları : Östrojen hormonundaki düşüşten kaynaklı oluşur. Menopoza giren çoğu kadında görülür. Ateş basması olarak da bilinen bu durum kimisinde her gün görülürken kimisinde hiçbir zaman görülmez. Terleme, çarpıntı ve titreme eşlik edebilir. Aniden yüzde, boyunda ve göğüste bir sıcaklık hissi şeklinde tarif edilir ve ortalama 4-5 dk sürer. Ateş basmaları genellikle geçicidir. Genellikle birkaç yıl içerisinde geriler. Ancak bazı kişilerde sık ve şiddetli şekilde devam eder.
  • Cinsel Değişiklikler: Cinsel organda çekilme, vajinal kuruluk, cinsel ilişki sırasında ağrı, cinsel bölgede kaşıntı gibi belirtiler görülür. Bu belirtiler temel olarak östrojen hormonunun azalması sonucu gelişir.
  • Adet düzensizlikleri : Bazı kadınlar 2-3 haftalık kısa adet periyotları ve erken adet görme yaşarken bazıları aylarca adet olmazlar. Adet kesilmesi her zaman menopozun belirtisi değildir.
  • Cinsel istekte azalma
  • Memelerde yumuşama, küçülme ve sarkma
  • İdrar yolları enfeksiyonu ve idrar kaçırma sıklığında artış
  • Sık sık idrara çıkma
  • Halsizlik, isteksizlik, yorgunluk
  • Baş dönmesi, baş ağrısı
  • Uykusuzluk
  • Depresyon
  • Hafızada zayıflama, unutkanlık
  • Dikkat eksikliği, konsantrasyon kaybı
  • Sinirlilik, ani tepki verme hali
  • Güvensizlik hissi
  • Ağlama isteği
  • İştahta değişiklik
  • Kilo alma
  • Kas ve eklemlerde ağrı
  • Cilt ve tırnaklarda incelme
  • Saç dökülmeleri

Menopozun uzun süreçte alzheimer riskini arttırdığı düşünülmektedir.

Teşhis

Sıcak basması, terleme, titreme gibi klasik belirtileri olan 40-50 yaşlarındaki kadınlarda bu durumu açıklayan farklı bir hastalık yoksa menopoz olarak yorumlanır. Bunun yanında bazı hormon testleri ile bu durum değerlendirilir. Bu dönemde hormonlar şu şekilde değişir:

Menopoz Dönemi Hormonların Değişimi
Östrodiol (Estradiol)Azalır
FSHArtar
LHArtar
AndrostenedionAzalır
TestesteronDeğişmez

Hormon seviyelerindeki değişimler teşhiste yardımcı olabilir.  Bu süreçte FSH hormonu yaklaşık 10-20 kat artar.

Menopoz Sonrasına Dikkat!

Bu döneme girdikten sonra kadınlarda bazı hastalıklar açısından riskler artmaktadır. Bu döneme girdikten sonra kadınlarda şu değişiklikler olur:

  • İyi kolesterol (HDL) azalır.
  • Kötü kolesterol (LDL) artar.
  • Total kolesterol artar.
  • Trigliserid artar.

Bu gibi değişiklikler kadınlarda kalp damar hastalıkları riski arttırır. Kalp krizi, felç gibi damar kaynaklı hastalıkların riski artar. Bu dönemden önce kadınların kalp damar hastalıklarına yakalanma riski erkeklere göre daha düşüktür. Menopozdan sonra bu risk eşitlenir. Östrojen hormonunun azalması bu değişikliğin asıl nedenidir.

Ayrıca şu değişiklikler görülür:

  • Kemik erimesi : Hormonların azalması, kalsiyum emiliminin bozulması, hareketsiz yaşam gibi birçok nedene bağlı kemik erimesi artar. Bu da düşmelerde kırık oluşma riskini arttırır.
  • Kilo alınması: Hormonal değişiklikler ve metabolizmanın yavaşlaması kilo almayı kolaylaştırır. Bel ve kalça çevresi genişler. Bu da birçok hastalık için risk oluşturur.
  • Enfeksiyon riski: Tekrarlayan vajinal ve idrar yolları enfeksiyonları daha sık görülür.
  • İdrar kaçırma riski artar.

Menopoza girdikten sonra kişide vajinal kanama olması beklenmez. Eğer olursa; polipler, iltihaplar ve rahim kanseri gibi hastalıklar açısından değerlendirilmelidir.

Tedavi

Hem belirtilerin azaltılması hem de kemik erimesinin önüne geçmek için tedaviler verilir.

Tedavide kullanılan ilaçlar:

  • Hormon tedavisi: Temel olarak azalan östrojenin ilaçlar ile dışardan verilmesi esasına dayanır. Bazen östrojenin yanına progesteron hormonu da eklenir. Ateş basmaları, kadın cinsel organlarındaki çekilmenin engellenmesi ve kemik erimesinin önüne geçilmesi amacıyla verilir. Meme veya rahim kanseri olanlar, tekrarlayan pıhtı atması atakları yaşayanlar, karaciğer hastalığı olanlar ve yakın dönemde kalp krizi geçirenlerin bu tedaviyi almaları önerilmez.
  • Raloksifen : Bazı dokulara östrojen hormonu gibi bazı dokularda ise östrojen karşıtı gibi etki eder. Kemik erimesi ve kolesterol yüksekliğini düzenleyen bu ilaç meme ve rahim kanseri riskini arttırmaz. Östrojen tedavisi verilemeyen veya östrojen tedavisini istemeyen kişilere verilebilir.
  • Vajinal östrojen: Östrojen içeren kremler bu amaçla kullanılabilir. Vajinal kuruluk ve cinsel ilişki sırasında ağrı gibi şikayetleri gidermek için verilir.
  • Antidepresanlar (SSRI): Bazı kişilerde sıcak basmalarını rahatlatabilir.

Hormon tedavisinin yan etkileri:

  • Baş ağrısı yapabilir. Bundan dolayı migren hastalarına dikkatli kullanılmalıdır.
  • Aralıklı vajinal kanamalar yapabilir.
  • Duygu durumunda değişikliklere neden olabilir.
  • Östrojenin tek başına kullanılması meme, yumurtalık ve rahim kanseri riskini arttırır. Bundan dolayı riski kişilerde östrojenin yanına progesteron eklenerek bu risk düşürülebilir.
  • İlaçlar inme ve kalp krizi riskini arttırabilir.
  • Kilo alma
  • Bunama (demans)
  • Pıhtı atma riskini arttırır.

Menopoz sonrası kemik erimesinin önlenmesi ve tedavisi: Bu dönemde karşılaşılan ciddi sorunlardan birisi de kemik erimesidir. Bu durumun önlenmesi veya tedavisi için:

  • Yeterli miktarda kalsiyum almak gerekir. Günde 600 mg kalsiyum alınmalıdır. Süt ve süt ürünlerinin tüketilmesi önemlidir.
  • Yeterli güneşlenme: Kemik sağlığı için D vitamini önemlidir. Güneşlenme D vitamini sentezini sağlar ve kemik erimesi için tavsiye edilir.
  • D vitamin alınması: Günde  400- 600 mg D vitamini almak gerekir. Gerektiğinde D vitamini ve kalsiyum içeren ilaçlar ile destek verilebilir.
  • Egzersiz: Kalp sağlığının yanında kemiklerin sağlıklı olması için de düzenli egzersiz yapılmalıdır. Egzersiz ile kemiklerden kalsiyum salınımı azalır, kemikler güçlenir ve kemik erimesi engellenir. Eğer hareketsiz yaşam tarzınız varsa kemiklerdeki kalsiyum zamanla azalır, kemiklerde erime görülür.
  • Östrojen hormonunun verilmesi
  • Bifosfonat içeren ilaçlar
  • Kalsitonin
  • Kahve ve çay tüketiminin sınırlandırılması
  • Aşırı tuz tüketiminin engellenmesi gerekir.

Tedavi kişiye göre düzenlenir. Kişinin geçmiş hastalıkları, risk faktörleri, şikayetleri seçilecek ilacı belirler.

error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.