Hastalıklar

Kuduz Nedir, Belirtileri Nelerdir? Hangi Hayvanlardan Bulaşır?

kuduz belirtileri

Kuduz insanlık tarihinde bilinen en eski hastalıklardan birisidir. Hayvan ısırıklarının insanlarda ölüme yol açabileceği, yaklaşık 4000 yıllık olan Babil yazıtlarında yer almaktadır.

Kuduz Nedir?

Kuduz sıcakkanlı hayvanların tamamına bulaşabilen virüs kaynaklı bir hastalıktır. Bu virüs bulaştıktan sonra sinir sitemini tutar ve ilerleyerek beyin ve omurilik iltihabına (ensefalomiyelit) neden olur. Hayvanların bu virüse hassasiyeti farklılık göstermektedir. Örneğin kurt, tilki, çakal gibi enfekte hayvanların ısırıkları çok yüksek risk taşırken; köpek ısırıkları orta risk taşımaktadır. Buna rağmen dünyada kuduzun bulaşmasına neden olan en önemli hayvan gurubu köpeklerdir.

Ülkemizde yılda yaklaşık 180.000 riskli temas ve 1-2 kuduz vakası bildirilmektedir.  Kuduz olan hayvanların çoğu evcil hayvanlar olup bunların başını köpekler çekmektedir.

Kuduz Nasıl Bulaşır?

Enfekte hayvanın tükürük veya salyasının deri bütünlüğü bozulmuş cilt ile teması sonucu bulaşabilir.  Yani enfekte hayvanın ısırması veya tırmalaması, riskli temas olarak kabul edilir. Isırma veya tırmalama olmasa bile hayvanın tükürük veya salyasının bir kesiye, açık bir yaraya veya deri bütünlüğü bozulmuş bir bölgeye teması da bulaşma nedeni olabilir.

Hayvan ısırıkları dışında kornea ve organ nakillerinde de bulaşabilir.

Kuduzun bulaşmasında ısıran hayvan kadar ısırdığı bölge de önemlidir. Baş boyun bölgesindeki ısırıklarda bulaşma riski oldukça yüksektir.

Hangi Hayvanlardan Bulaşır?

İnsana kuduz bulaştırabilen hayvanlar:

  • Evcil hayvanlar; köpek, kedi, sığır, koyun, keçi, eşek, at
  • Yabani hayvanlar; kurt, tilki, çakal, domuz, ayı, kokarca, gelincik, sansar, yabani yarasa

İnsana kuduz bulaşı gösterilmemiş hayvanlar:

  • Hamster, fare, sincap, sıçan, kobay, gerbil, tavşan (yabani tavşan dahil) gibi hayvanların ısırıklarında insana kuduzun geçtiği gösterilmemiştir.

Ayrıca kuduza yakalanmış insan ısırıklarıdan da bulaşabilir.

Köpek, kedi veya yabani hayvan ısırıklarında ne yapılmalı?

İster ısırık ister tırmalama olsun, riskli temaslarda yapılacak şeyler aynıdır. Kendi güvenliğinizi sağladıktan sonra ısırık bölgesini bol tanzikli su ve sabun ile en az birkaç dakika yıkayınız. Bu yıkama hafife alınmayacak kadar önemli bir ilk yardım uygulamasıdır. Çünkü kuduz virüsü suya, sabuna, çevresel etmenlere dayanıksızdır. Daha sonra en yakın acil servise başvurunuz.  Isıran veya tırmalayan hayvanın varsa aşı kartını yanınıza almanız gerekir.

Hayvanlarda Kuduz

Tüm sıcak kanlı hayvanların enfekte olabileceğini daha önce söylemiştik. Kuduz belirtileri hayvanlarda klasik olarak 3 dönemde kendini gösterir.

  • Sükünet Dönemi: Hayvanda hareket değişikliği, korkaklık gibi belirtiler görülür. Evden uzaklaşma, yabancı cisim yeme veya yutma güçlüğü görülebilir. Yaklaşık 1-3 gün sürer.
  • Saldırgan Dönem: Hayvanda artan huzursuzluk, ısırma isteği ve kudurma görülür. Hayvanların saldırganlığı arttığı için çevredekileri ısırarak virüsü bulaştırabilirler. Her hayvanda saldırgan dönem görülmeyebilir.
  • Felç Dönemi: Ölümden bir süre önce gelişen bu dönemde hayvanın bacaklarında, gövdesinde, yüzünde felçler gelişir. Beslenemeyen hayvan 3-4 gün içerisinde ölür.

Hayvanların seslerinde (havlamasında veya miyavlamasında) değişiklikler ve yutma güçlükleri görülür. Bunun nedeni yutaktaki kasların kasılmasıdır.

Virüs hayvanların tükürük salgısına geçtikten sonra, 10 gün içerisinde belirtiler ortaya çıkar ve hayvanlar ölür. Bundan dolayı ısıran kedi veya köpek salyasında virüsü taşıyorsa 10 günde ölecektir. Evcil kedi veya köpek ısırıklarında 10 gün hayvan gözlemi bu yüzden yapılır. 

İnsanlarda Kuduz

Kuduz virüsü yara yerine bulaştıktan sonra çoğalarak sinir hücrelerine geçer. Sinirlerde günde 12-24 mm yol alarak omurilik ve beyine doğru ilerler. Beyine ulaşan virüs tekrar tersi yönde çoğalarak başta tükürük bezleri olmak üzere tüm dokulardaki sinirlerde çoğalır.

Virüs sinire geçmeden önce yapılacak tedavi ve aşılama ile hastalık önlenebilir.  Ancak sinire geçtikten sonra verilecek tedavinin hastalığı durdurması mümkün değildir.

Kuduz Belirtileri

Virüsün vücuda girmesi ile belirtilerin ortaya çıkması arasında geçen zamana kuluçka süresi denir. Bu dönemin uzunluğu oldukça değişkendir. Bu süre 10 günden 1 yıla kadar değişmektedir(ortalama 1-3 ay). Bazılarında 10-20 gün gibi kısa bir sürede belirtiler başlarken, bazılarında yıllar sonra başlar. Yani vücuda virüs girdikten 6 yıl sonra bile(nadir) belirtiler başlayabilir.

Bu süre alınan virüs miktarına, yaranın büyüklüğüne, yaranın sinir sistemine yakınlığına, dokunun sinirden zenginliğine göre değişebilir.

İnsandaki belirtileri:

  • Erken dönemde ateş, karın ağrısı, bulantı, mide ve barsaklarda huzursuzluk, uykusuzluk
  • Isırılan yerde uyuşukluk, karıncalanma, yanma ve kaşıntı gibi belirtiler en önemli erken bulgulardır. 
  • Işık, ses ve gürültü gibi uyaranlara karşı aşırı tepki verme, sinirlenme, korkma, telaşlanma.
  • Susama hissi gibi içsel uyaranlardan korkma, telaşlanma, sinirlenme
  • Tükürük salgısında artış ve aşırı terleme
  • Göz bebekleri arasında çap farkı ve göz bebeklerinde büyüme
  • Bilinç düzeyinde değişiklik: Kişi normal ve depresif duygular arasında gidip gelir. Birkaç dakika süren saldırgan ve hoş görülmeyen tavırlar ve ajitasyonlar sergiler. Normale döndüğünde bu dönemleri hatırlamaz. Bu dönemlerin süresi sıklığı gittikçe artar ve kişi bitkin bir hale düşer.
  • Halüsinasyonlar,hiperaktivite, solunum düzensizliği
  • Kişiniz havadan ve sudan korkması. Kişi kendisine yönlendirilen bir hava akımına veya bir bardak suya tepki verebilir. Kişinin solunum kasları ve diyaframında kasılmalar oluşur.
  • Nöbet geçirme

Şimdiye kadar anlattıklarımız kudurma olarak adlandırlan dönemi de içeren klasik kuduz belirtileridir. Bu belirtiler hasta olanların 2/3’ünde görülür. Geri kalan 1/3’lük kısımda ise klasik bulgular dışında felçler ile ilerleyen bir tablo ortaya çıkar. Bu kişilerde;

  • Genellikle ısırılan uzuvdan başlayarak ilerleyen güçsüzlük ve zayıflık tüm vücuda yayılır ve kişi felç olur. Yüzün her iki yanını birden tutan yüz felcine sık rastlanır. İlerledikçe solunum kasları ve diyafram da etkilenerek solunum durur. Bu tip felçlerle ilerleyen tabloda klasik kudurma safası yani bilinç değişiklikleri ve ajitasyon görülmez.

Her iki tabloda da en son bilinç kaybı ve koma görülür. Bazı kişilerde ölümden kısa süre önce kan kusma görülür. 

Kuduzun Tedavisi Var Mı?

Daha öncede bahsettiğimiz üzere belirtiler ortaya çıktıktan sonra yani virüs sinir sistemine geçtikten sonra tedavinin etkinliği yoktur. Şimdiye kadar bu hastalığa yakalanıpta kurtulan 7 kişi bildirilmiştir. Bu kişilerin bir kısmının tanılarının doğruluğu konusunda şüpheler mevcuttur. Yani günümüzde tedavisi olmayan ölümcül bir hastalıktır.

Buna rağmen virüs sinir sistemine geçmeden hastalık gelişmesi engellenebilir. Bu amaçla kuduz aşısı ve immünglobulini kullanılmaktadır.

Referanslar

T.C Sağlık Bakanlığı Kudz Saha Rehberi

2 Yorum

  • Evimin bahçesindeki yavru kediyi tutup sevmeye çalışırken ısırdı ve kaçtı ama 20 gündür görüyorum geziniyor haala. 10 gün içinde ölmese bile önlem almalı mıyım?

Yorum Yap

error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.