Kuduz Aşısı Kime ve Ne Zaman Yapılır?

kuduz aşısı

Kuduz ölümcül bir hastalık olduğundan, hastalığa yakalanmadan engellenmesi hayat kurtarıcıdır. Kuduz aşısı hastalığın engellenmesinde kullanılan en önemli yöntemlerden birisidir. Kuduz aşısı ilk kez 1885 yılında fransız bilim adamları Louis Pasteur ve Emile Roux tarafından bulunmuştur.

Kuduz Tedavi Edilebilir Mi?

Kuduz hastalığı geliştikten yani belirtiler ortaya çıktıktan sonra tedavi edilememektedir. Dünyada bu hastalığa yakalanıpta kurtulduğu bildirilen sadece  7 kişi vardır. Bu kurtulanların bir kısmının da yanlış tanı aldığı söylenmektedir.

Her ne kadar tedavisi olmasa da engellenebilir bir hastalıktır. Bunu anlamamız için öncelikle nasıl yayıldığını bilmemiz gerekir.

Hayvan ısırığı sonucu dokulara geçen kuduz virüsü çoğalarak sinirlere geçer. Buradaki sinirlerden omurilik ve beyine doğru ilerler. Beyne ulaştıktan sonra buradan tekrar çevre sinirlere dağılarak(tükürük bezleri gibi) çoğalır. Virüs sinirlere geçtikten sonra verilecek tedavi virüslere etki etmez ve hastalık ölümle sonuçlanır. Bundan dolayı virüs henüz sinirlere geçmeden engellenmelidir. Kuduz aşısı ve immünglobulin(antikor) tedavisi bu amaçla yapılmaktadır.

Hastalığın belirtilerini ve nasıl bulaştığını Kuduz Nedir, Belirtileri Nelerdir? Hangi Hayvanlardan Kuduz Bulaşır? isimli yazımızda ayrıntılı şekilde anlatmıştık.

Kuduz Aşısı

Virüsün henüz sinirlere geçmediği dönemde bunu engellemek amacıyla kuduz aşısı ve immünglobulin(antikor) tedavisi verilir. Sırasıyla bu konuyu ele alalım.

Kuduz riski taşıyan hayvan ısırıklarında ne yapmalıyım?

Öncelikle kendi güvenliğinizi sağlayın. Daha sonra ısırılan ve etkilenen bölgeyi bol su ve sabun ile dakikalarca yıkayın. Mümkünse tanzikli yani basınçlı su ile yıkayınız. Unutmayın ki kuduz virüsü su ve sabun gibi çevresel etmenlere karşı dayanıksızdır. Bu yapılması gereken ilk ve oldukça önemli bir koruma yöntemidir. Bundan sonra hayvanın aşılı olup olmadığını öğrenin, aşılı ise aşı kartı ile en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Kuduz Şüpheli Isırıklarda Dikiş Atılır Mı?

Kuduz şüpheli ısırıklarda mümkün olduğunca dikiş atılmaz. Dikiş atılması şart olan durumlarda yara çevresine immünglobulin verildikten sonra(yaklaşık 1 saat sonra) az sayıda dikiş ile yanaştırılır.

Kuduz Aşısı Ne Zaman Yapılmalı

Kuduz aşısı şüpheli hayvan teması sonrası en kısa zamanda yapılmalıdır. Yani kuduz bulaştırma riski olan hayvanların ısırıklarında, tırmalamalarında veya deri bütünlüğü bozulmuş bir bölgeye tükürüklerinin(salyasının) teması sonrası yapılmalıdır. Kuduz bulaştırabilecek kedi ve köpek tırmalamalarında da aşı yapılmalıdır.

Hangi Durumlarda Kuduz Aşısı Gerekmez

  • Hamster, fare, sıçan ısırıklarında
  • Sincap, kobay, gerbil, tavşan veya yabani tavşan ısırıklarında
  • Yılan, kertenkele, kaplumbağa gibi soğuk kanlı hayvan ısırıklarında
  • Kümes hayvanlarının ısırıklarında
  • Eve giren veya evde bulunan yarasa ısırıklarında
  • Sağlam derinin hayvanın salyası ile temas etmesi durumunda
  • Bilinen veya halen sağlıklı olarak yaşayan kedi veya köpeklerin, 10 günü geçmiş ısırıklarında. Sizi ısıran hayvan kuduz ise 10 günde ölecektir. Bundan dolayı 10 gün geçmesine rağmen hayvan sağlam ve sağlıklı ise aşıya gerek yoktur.
  • Kuduz olduğu anlaşılan bir hayvanı daha önce beslemiş olmak, pişmiş etini yemiş olmak, vücut salgıları ile sağlam derinin temas etmiş olması, sağlam derini yalanmış olması, kaynatılmış sütünün içilmiş olması gibi durumlarda da kuduz aşısının yapılmasına gerek yoktur.
  • Temas sağlanan hayvanın son 1 yılda kuduz aşısı varsa kişiye aşı yapılmaz ama hayvan 10 gün gözlem altında tutulur. Bu 10 günlük gözlemde hayvanda belirtiler ortaya çıkar veya nedensiz ölürse kişiye gerekli aşı veya immünglobulin tedavisine başlanır.

Hangi Durumlarda Kuduz Aşısı Gerekir

  • Kurt, tilki, çakal, sansar, gelincik, domuz, ayı, kokarca gibi yabani hayvanlar ile riskli temas. Yani ısırma, tırmalama, sağlam olmayan derinin hayvanın tükürük salgısı ile teması
  • Kedi, köpek, at, sığır, at, eşek, koyun, keçi ısırıklarında veya riskli temaslarda
  • Mağaralarda, doğal ortamlarında bulunan yarasaların ısırıklarında, tırmalamalarında veya riskli temaslarda
  • Son 1 yılda kuduz aşısı olduğu halde ortalıktan kaybolan veya takibi mümkün olmayan evcil hayvanların ısırıklarında, tırmalamalarında veya riskli temaslarında
Kedi veya köpek ısırıklarında, tırmalamalarında veya riskli temaslarda 10 gün gözlemlenen hayvan sağlıklı ise aşılamaya devam edilmez. 

Kuduz aşısı nereden(nereye) yapılır?

Aşı koldan(deltoid) kas içine yapılır. 2 yaş altı çocuklarda ise uyluğun ön yüzüne yapılır.

Kuduz aşısı ne zaman yapılır?

Kuduz riskli hayvan temasından sonra en kısa sürede yapılmalıdır.

Kuduz aşısı kaç doz yapılır?

Üç ayrı aşı şeması bulunmaktadır;

  • 0. – 3. – 7. ve 14. günlerde birer dozun yapıldığı toplam 4 dozluk aşı şeması
  • 0. – 3. – 7. – 14. ve 28. günlerde birer dozun yapıldığı 5 dozluk aşı şeması
  • 0. gün 2 doz, 7. ve 21. gün de birer doz olmak üzere toplam dört dozluk aşı şeması

Bu aşı şemalarından hangisinin uygulanacağı doktor tarafından belirlenir. Sağlık bakanlığı tarafından hangi durumlarda hangi aşı şemasının kullanılması gerektiği bildirilmektedir.

Kuduz Aşısının Yan Etkileri

Aşının yapıldığı bölgede kızarıklık, hassasiyet, hafif ağrı olabilir. Aşı sonrası ateş görülebilir. Bunların dışında alerjik reaksiyonlar ve bazen sistemik ciddi alerjiler gelişebilir. Ciddi yan etkilerin geliştiği durumlarda bile kişi deneyimli bir sağlık merkezine yönlendirilerek aşılamaya devam edilir.

Kuduz İmmünglobulin

Kuduz immünglobulini diğer adıyla antikoru, savunma sistemi tarafından kuduz virüsüne karşı oluşturulmuş moleküllerdir. Bu antikorlar kuduz virüsünü öldürmek ve etkisiz hale getirmek amacıyla oluşturulur. Bir anlamda virüslere karşı savunma sisteminin en önemli silahlarıdır. Vücudumuza aşı verilmesinin amacı da savunma hücrelerinin bu antikor cevabını oluşturmasıdır. Savunma sistemimizin bu molekülleri oluşturması zaman alacağı için bazı durumlarda dışarıdan enjekte verilir.

Kuduz immünglobulini insan veya at serumundan elde edilir. Kuduz şüpheli hayvanlarla temasların bazılarında yara bölgesine ve kas içine enjekte edilir.Amaç bu yaraya yerleşmiş virüsleri etkisiz kılmaktır. At serumundan yapıldığı için alerjik reaksiyon geliştirebilir.

Kuduz riskli temasların tamamına kuduz aşısı yapılır. İmmünglobulin tedavisi ise her riskli temasta yapılmaz. Hafif tırmalamalar veya sıyrıklarda immünglobulin yapılması önerilmez. Hangi durumlarda bu tedavinin verileceğine doktorunuz karar verecektir.

Referanslar

T.C Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kuduz Saha Rehberi

https://en.wikipedia.org/wiki/Rabies_vaccine

Yorum Yap