Kolonoskopi Nedir? Kimlere ve Neden Yapılır? Ne Kadar Sürer?

kolonoskopi

Kolonoskopi, anal bölgeden (makattan) girilerek bağırsakların görüntülendiği girişimsel bir işlemdir. Bu işlemle bağırsaklar canlı olarak görüntülenir. Gerektiğinde bağırsaklardan parça alınabilir (biyopsi) ve bazı tedaviler yapılabilir.

Kolonoskopi, endoskop adı verilen cihazın anal bölgeden bağırsaklara ilerletilmesi, bu sırada bağırsak yapılarının canlı görüntülenmesi esasına dayanır. Bazı hastalıkların teşhis ve takibinin olmazsa olmazıdır. Teşhisin yanında tedavi amaçlı da kullanılabilir. Halk arasında bağırsaklara hortum atma veya hortum salınması olarak bilinir.

Teknolojinin ilerlemesi ile endoskop cihazlarıda gelişmiştir. Günümüzde endoskopik ultrasonografi cihazları yaygınlaşmakta. Bu cihazlar hem bağırsakların içinin canlı görülmesini sağlar hem de birer ultrason oldukları için çevre dokular ve organlar hakkında bilgi verirler. Kullanım amaçlarına göre bu cihazların uzunlukları ve yapıları değişkenlik gösterse de ana hatlarıyla birbirine benzerler.

kolonoskop, endoskop cihazı

Resimde de görüldüğü üzere bir ucu hortum şeklinde olan bu cihazın uç kısmında şu birimler yer alır:

  • Aydınlatma için ışık
  • Görüntüyü almak için görüntü birimi (bir anlamda kamera gibi)
  • Hava kanalı: Bağırsaklara hava vererek bağırsakların açılmasını sağlar.
  • Su kanalı: Görüntüyü bozan kirlenmelerin su püskürtülerek temizlenmesini sağlar.
  • Biyopsi kanalı: Adından da anlaşılacağı üzere bu kanal sayesinde bağırsaklardan parça alınabilir.
kolonoskop endoskop ucu

Cihazın uç kısmı

Bu birimler uç kısma yerleştirilebildiği gibi uç bölgenin hemen yanına da yerleşebilir. Bu cihazlar ortlama 11 – 14 mm arasında çapa sahiptirler.

Kolonoskopi Neden Yapılır?

Günümüzde oldukça yaygın kullanılan bu yöntem bazı hastalıkların teşhisinde oldukça önemlidir. Bağırsakların canlı görülebilmesi, parça alınabilmesi diğer yöntemlere göre avantaj sağlar. Bu işlemde doğru teşhis koyma şansı çok daha yüksektir.

  • Nedeni açıklanamayan kronik karın ağrısı
  • Nedeni açıklanmayan kabızlık
  • Sebebi açıklanamayan sürekli ishal
  • Nedeni açıklanamayan ve ciddi hastalık belirtisi olabilen: halsizlik, kilo kaybı, iştahsızlık, bağırsak alışkanlıklarında değişme gibi belirti ve bulgular
  • Kansızlığın araştırılması: Özellikle erkeklerde ve menapoz sonrası kadınlarda açıklanamayan demir eksikliği anemisi (kansızlığı) kolon kanseri açısından araştırılmalıdır.
  • Dışkıda açıklanamayan gizli kan varlığı (bkz: Gaitada gizli kan nedir?)
  • Kanser taraması amacıyla, kolon kanserlerinin erken dönemde tespit edilmesi amacıyla
  • Genetik geçişli bazı kolon kanserlerinde ailelerin taranması amacıyla. Örn: Familyal Adenomatöz Polipozis (FAP) hastalığı olan kişinin ailesinin taranması için
  • Daha önceden tespit edilmiş tümör veya yaradan (ülserden) parça almak için
  • Tespit edilmiş tümörün evresini belirlerken ultrason özelliği olan cihazlar kullanılabilir.
  • İltihabi bağırsak hastalığı (crohn veya ülseratif kolit) şüphesi olanlarda,
  • İltihabi bağırsak hastalığı olan kişilerde kanser taraması amacıyla
  • Kanser ameliyatı olmuş kişilerde nüksü tespit etmek amacıyla

Kimlere tedavi amaçlı kolonoskopi yapılır:

  •  Bağırsak kanaması olanlara yapılır. Kanamanın yerinin tespit edilmesi ve ufak kanamaların çeşitli müdaheleler ile durdurulması için yapılır.
  • Bağırsaklardaki poliplerin çıkarılması için (polipektomi)
  • Lazerle tümör tedavisi için
  • Barsaktaki darlıkların genişletilmesi için, stent koyulması
  • Erken evre kanserlerin çıkarılması (endoskopik mukozal rezeksiyon)
  • Bağırsak düğümlenmesinin tedavisinde
  • Yabancı cisim çıkarılması amacıyla kullanılabilir.

Kolonoskopi Öncesi İşlemler ve Bağırsak Temizliği

Bağırsak yüzeyinin rahat görülebilmesi, olabilecek anormalliklerin atlanmaması için bağırsak temizliğinin yeterince yapılmış olması gerekir. Eğer bağırsak temizliği yeterli yapılamamışsa işlem sırasında yan etki (komplikasyon) gelişme riski de yükselir.

Kolonoskopi öncesi hazırlık:

  • Aspirin gibi kan sulandırıcı ilaçlara devam edilip edilmeyeceği hem yapılacak işleme hem de hastanın ilacı kullanım amacına göre doktor tarafından belirlenir. Eğer ilaç kesilecekse 5 gün önceden alımı durdurulur.
  • Diyet: Bol sıvı ve çorba tüketimi önerilir. Çay, kahve, et suyu tüketilebilir. İşlemden önceki gün posalı besinlerin tüketilmesi önerilmez. Buğday ürünleri, tahıllar, üzüm, çekirdekli ve kabuklu yiyeceklerin tüketilmesi önerilmez. Kanla karışabilecek kırmızı renkli besinler (domates, vişne, kiraz gibi) tüketilmemelidir. İşlemden önceki geceden sonra herhangi birşey yenilmemelidir.
  • Lavmanlar: İşlemin yapılacağı günün sabahında kullanılabilmektedir.
  • İlaçlar: Sodyum fosfat, polietilen glikol, senna, magnezyum sitrat gibi ilaçlar kolon temizliği amacıyla verilebilir. Yine bunlara ilaveten metoklopramid, simetikon, bisakodil gibi ilaçlar doktor önerisi ile eklenebilir.
  • Doktorunuz kişinin genel sağlık durumuna göre farklı ilaçlar seçebilir.
  • İşlem öncesi bazı özel durumlarda doktorunuz damardan antibiyotik verebilir.

Yetersiz kolon temizliği; teşhis koymayı zorlaştırır, olan bir oluşumun gözden kaçmasına neden olabilir, işlem süresinin uzattığı için ciddi yan etki potansiyelini arttırır. İyi bir kolonoskopi uygulaması için yeterli bağırsak temizliği şart.

Kolonoskopi Sonrası

Kolonoskopi sonrası kişi dinlenme odasına alınarak bir süre takip edilir. Ne kadar takip edileceği değişkenlik gösterebilir. Anestezi verilen ve uyutulan kişilerde bekleme süresi daha uzundur. Uyutulan kişilerde bu süre ortalama 1 saat kadardır.

İşlemden sonra yaklaşık 90 dk boyunca yemek yenilmemesi önerilir. Ayrıca uyutularak yapılan işlemlerden sonra geçici hafıza kaybı ve sersemlik hissi görülebilir. Bu kişilerin işlem sonrası araç kullanmamaları önerilir.

İşlem sırasında kramp tarzı ağrılar hissedilebilir. Yine işlem sonrası şişkinlik ve gaz hissedebilebilir. Bu şikayetler genellikle kısa sürede geriler.

Kolonoskopi sonrası görülebilecek istenmeyen durumlar (komplikasyonlar):

Deneyimli kişiler tarafından yapılan işlemlerde yan etki gelişme riski düşüktür. Ancak yine de istenmeyen bazı durumlar gelişebilir. Özellikle tedavi amaçlı yapılan işlemlerde (darlığın genişletilmesi gibi) istenmeyen durumların gelişme riski daha yüksektir. Sadece teşhis amaçlı yapılan işlemlerde ise risk daha düşüktür.

  • Kanama: Bağırsak kanaması gelişebilir. Özellikle poliplerin çıkarılması gibi tedavi edici işlemlerde görülür.
  • Bağırsak delinmesi: İşlem sırasında fark edilebileceği gibi fark edilmeden de delinme olabilir. Eğer fark edilmezse işlem sonrası kişide ciddi karın ağrıları gelişebilir.
  • Enfeksiyon: Nadiren apse ve enfeksiyonlar görülebilir.
  • Kolonoskopi sırasında nadiren de olsa kişi kalp krizi geçirebilir, solunumu durabilir veya ciddi ritim bozukluğu gelişebilir. Nadir görülen bu durumlar genellikle yaşlı ve altta belli kalp hastalığı olanları etkiler.

İşlem sonrası karın ağrısı, ateş, kusma ve dışkıda kanama yönünden dikkatli olunmalıdır. Beklenmeyen bir durumda doktora başvurulması gerekir.

Kolonoskopi kimlerde yapılmaz:

  • Ciddi kanamaya yatkınlığı olanlarda
  • Ciddi solunum sistemi hastalığı olanlarda
  • Bağırsak delinmesi olanlarda
  • Peritonit
  • Kısa süre önce kalp krizi geçirilmiş olması
  • Kısa süre önce bağırsak, kolon ameliyatı geçirmiş olması
  • Karın ana damarında ciddi genişleme olması (abdominal aort anevrizması)
  • Genel durumu bozuk, ciddi solunum ve dolaşım problemi olanlarda yapılmaz.

Kolonoskopi ne kadar sürer?

  • Yapılan işleme göre süre değişebilir. İşlem süresi ortalama 15 dakika ile 1 saat arasında değişebilir.

Kolonoskopi uyutularak mı yapılır?

  • Bir kısım hastada uyutmaya gerek kalmadan işlem yapılabilmektedir. Gerekli görüldüğü zaman kişinin sağlık durumuna uygun ilaçlar seçilerek hafif uyutulabilir.

Yorum Yap