Kalp Yetmezliği Neden Olur? Belirtileri Nelerdir?

kalp yetmezliği

Kalp yetmezliği daha çok yaşlılarda görülen, birçok nedene bağlı ortaya çıkabilen ve genellikle geri döndürülemez bir hastalıktır. Bazen çevremizden birinin kalbinin %30-40 yada daha düşük çalıştığını duyarız. Bunu  tam olarak ne anlama geldiğini yazımızda açıklayacağız.

Kalp Yetmezliği Nedir?

Kalbin, vücudun ihtiyacı olan kanı pompalamakta yetersiz kalmasına kalp yetmezliği veya kalp yetersizliği denir. Hücrelerin sağlıklı olabilmesi için yeterli oksijen ve besinin taşınması, bunun için de yeterli kan pompalayabilen bir kalbin olması gerekir.

Kalbin akciğere kanı pompalayan kısmına sağ kalp, vücuda kanı pompalayan kısmına da sol kalp denmektedir. Bundan dolayı bazen sağ veya sol kalp yetmezliği şeklinde terimler duyabilirsiniz.

Kalp Yetmezliği Neden Olur?

Birçok faktör kalbin pompalama fonksiyonunu bozarak yetmezliğe neden olabilir. Kalp yetersizliğinde iki mekanizma oldukça önemlidir;

  1. Kalp kasının gücü yetersiz olduğu için, kalp içine dolan kanın tamamını pompalayamaz. Yani kalp güçsüzdür. Kalp yetersizliği en sık bu mekanizma ile oluşur.
  2. Kalp kası sertleştiği için yeterince gevşeyemez ve içerisine yeterli kan dolmaz. Kalp içerisine yeterince kan dolmadığı için bunun hepsi pompalansa bile vücut ihtiyacını karşılamaz. Kalp kanı pompaladıktan sonra gevşer ve içerisine kan dolmaya başlar. Kalp kasının elastik yapısı yeterince gevşemeye izin verirse, kalbin içerisine yeterince kan dolabilir. Ancak kalp kası sertleşmiş ve yeterince gevşeyemiyorsa içerisine daha az kan dolar ve bu da vücuda yetmez.

Mekanizmayı anladığımıza göre kalbin neden yeterince kan pompalayamadığına yada neden sertleşerek yeterince gevşeyemediğine bakalım.

Kalp damar hastalığı ve kalp krizi: Kalp yetmezliğinin en sık nedeni kalp damar hastalığıdır. Kalbe kan taşıyan damarlarda ciddi daralma veya tıkanıklık olursa damarın beslediği kalp kası hasarlanır veya ölür. Kalp kasında oluşan bu sorun kalbin pompalama gücünü bozarak yetmezliğe sebebiyet verir.

Yüksek tansiyon: Yüksek tansiyon, kalbin kanı pompalamasının önünde bir direnç oluşturur. Tansiyon ne kadar yüksekse kalp kanı pompalamakta o kadar zorlanır. Kalp, ilk dönemlerde bu durumla baş edebilse de zamanla yetersiz kalır. Kalp kası bu yüksek basınç altında kalınlaşır, sertleşir ve belli bir seviyeden sonra kalp yetmezliği gelişir.

Kalp kapak hastalıkları: Kalp kapaklarındaki yetmezlikler ve ciddi daralmalar kalbin iş yükünü arttırarak belli seviyeden sonra yetmezliğe neden olabilir.

Kalp kası hastalıkları(kardiyomiyopatiler): Kalıtsal faktörler, ilaçlar, toksinler, enfeksiyonlar ve bazende bilinmeyen nedenlere bağlı gelişen kalp kasının fonksiyon bozukluğudur.

Kalp kası iltihabı: Miyokardit isimli bu durum genellikle virüslere bağlı gelişir.

Doğumsal kalp hastalıkları

Ritim bozuklukları: Gerek kalp hızının arttığı gerekse azaldığı ritim bozukluklarında kalp yetmezliği gelişebilir.

Kalp yetmezliği yapabilen diğer nedenler: Tiroid hastalıkları(hipertiroidi, hipotiroidi), şeker hastalığı, demir birikim hastalığı(hemokromatozis), HIV enfeksiyonu, kalp üzerine toksik(zehirli) etkili ilaçlar ve yaşlanma.

Kalp Yetmezliği Belirtileri

Kalp yetmezliğinin belirtileri zaman içinde artarak görülebileceği gibi, bir kalp krizini takiben aniden de ortaya çıkabilir.Kalp yetmezliğinin derecesine göre şikayetlerin şiddeti değişmektedir. En sık belirtiler şunlardır;

Nefes darlığı: Kalp yetersizliğinin ilk evrelerinde sadece yokuş ve merdiven çıkma gibi efor gerektiren durumlarda görülen nefes darlığı ilerlerleyen evrelerde günlük aktivitelerde bile kendini gösterir.

Ödem: Kalbin yeterince kan pompalayamaması ve bunun sonucunda vücutta aktifleşen hormonal değişiklikler sıvı tutulması ve ödeme neden olur. Önce ayak ve ayak bileklerinde belirginleşen bu ödem şiddetlendikçe karın bölgesine kadar çıkabilir. Sıvı tutulumun eşlik ettiği bu yetmezliklere konjestif kalp yetmezliği denmektedir. Tüm vücutta olduğu gibi akciğerde de sıvı birikimi olabilir. Bu da var olan nefes darlığını şiddetlendirir.

Sırtüstü yatmakla nefes darlığı olması: Ortopne denilen bu durum kalp yetmezliği için oldukça önemli bir bulgudur. Kişi sırtüstü yatmaya çalışınca ciddi nefes darlığı çeker. Bundan dolayı genellikle yüksek yastıklarla veya dik pozisyonda uyumaya çalışır.

Gece uykudan uyandıran nefes darlığı: Bu durumda kişi uyurken ciddi bir nefes darlığı hissederek uyanır. Bir süre ayakta durunca şikayetleri geriler.

Sırtüstü yatmakla tetiklenen öksürük: Kişi gece sırtüstü yattığında başlayan kuru öksürük olur. Şikayetler şiddetlenirse pembemsi bir balgam görülebilir. Farkettiğiniz üzere kalp yetmezliğine bağlı bazı şikayetler sırtüstü yatmakla tetiklenir veya artar.

Efor kapasitesinde azalma: Bazen kişiler tarafından ilk farkedilen belirtidir. Kişinin daha önce rahat yapabildiği aktiviteyi yapamaması bunun en tipik örneğidir.

Diğer kalp yetmezliği belirtileri;

  • Karın boşluğunda sıvı birikmesine bağlı karın şişliği
  • Vücudun sıvı tutmasına bağlı kilo artışı
  • İştahsızlık ve bulantı
  • Konsantrasyon güçlüğü
  • Hızlı ve düzensiz kalp atışları
  • Gece idrara çıkma
  • Halsizlik ve yorgunluk.

Tanı ve Testler

Kalp yetmezliği tanısı için kullanılan testler ve tetkikler;

  • EKG: Kalp grafisi de denilen EKG, kalp ritmi, geçirilmiş kalp krizi gibi kalp yetmezliği nedenleri hakkında bilgi verir.
  • Kan testleri: Genellikle doktorunuz tarafından hem rutin kan testleri hem de pro-BNP isimli test istenmektedir. pro-BNP, kalp yetersizliği tanısı için kullanılan ve kan ile bakılan bir testtir.
  • Röntgen: Kalp yetmezliğinde kalpte büyüme, akciğerde sıvı birikmesi gibi durumlar görülebildiği için göğüs röntgeni genellikle istenir.
  • Ekokardiyografi: Bir ultrason cihazı ile kalbe bakılan bu test, kalp yetmezliği tanısı için en kritik testlerden birisidir. Doktor tarafından yapılan bu testle kalbin yapısı, kapakları, çalışması, pompalama gücü hakkında bilgi edinilir. Kalbin %30 çalıştığını söyleyen bir doktor bunu ekokardiyografi sonucuna göre söyler. Burada kalbin içine dolan kanın yüzde kaçını pompalayabildiğine bakılır. Normalde bu değer % 50’den yüksek olmalıdır.
  • Kalp yetmezliğinin seviyesi ve nedenleri araştırılırken tomografi, MR, stres testi(koşu testi), anjiyo gibi çeşitli testler de yapılabilir.

Kalp Yetersizliği Tedavisi

Kalp yetersizliği genellikle geri döndürülebilir bir hastalık değildir. Tedavideki amaç kişinin yaşam süresini ve kalitesini arttırmaktır.  Kalp yetersizliğinde hem ilaç tedavisi hem de yaşam tarzını değişikliği önemlidir. Öncelikle kalp yetmezliğine neden olan durum tedavi edilir.. Örneğin kalp kapak hastalığı nedeniyle kalp yetersizliği gelişen birinde kapak ameliyatı yapılması veya ritim bozukluğu olan birine kalp pili takılması gibi…

İlaç Tedavisi

İlaç tadavisinde uygun kişilerde seçilen ilaçların başlıcaları şunlardır;

  • ACE(Anjiotensin Konverting Enzim) inhibitörleri: Ülkemizde yaygın kullanılan bir grup ilaçtır. Tansiyon yüksekliğinde de oldukça sık reçete edilirler. Kaptopril, enalapril, lisinopril, ramipril, peridonpril bunlardan bazılarıdır. Yapılan çalışmalar yaşam kalitesi ve süresine pozitif etkileri olduğunu göstermiştir. Çoğu kişinin tansiyonu yükselince aldığı dilaltı hapı(kaptopril) bu grupta yer alır. Bu grup ilaçlar bazen öksürüğe neden olabilirler.
  • ARB(Anjiotensin Reseptör Blokörleri): Kalp yetmezliği olanlarda direkt başlanabileceği gibi ACE inhibitörlerine bağlı yan etkiler gelişenlerde tercih edilebilir. Yaşam kalitesine ve süresine olumlu etkileri olduğu çalışmalar ile gösterilmiştir. Valsartan, losartan,kondesartan bu ilaçlarda bazılarıdır.
  • İdrar söktürücüler: Kalp yetersizliği olan kişilerde vücudun sıvı toplaması sonucu bacaklarda şişlik, akciğerlerde sıvı toplaması sonucu ise ciddi nefes darlığı görülür. Bu sıvıyı vücuttan en hızlı atan ve nefes darlığını en hızlı düzelten ilaçların başında idrar söktürücüler yer alır. Bu ilaçların düzenli ve doğru ölçülerde kullanılması kişinin nefes darlığında hızlı ve dramatik bir düzelme sağlar. Vücuttaki fazla sıvının atılması kalbin yükünü azaltır. En sık furasemid ve spironolakton kullanılır.
  • Beta Blokörler: Oldukça sık kullanılan bir ilaç grubudur. Metaprolol, karvedilol ve nebivolol en sık kullanılanlardır. Yaşam kalitesi ve sağ kalımı arttırmak amacıyla kullanılırlar. Kalp hızını yavaşlatır ve tansiyonu düşürürler.
  • Digoksin: Kalbin kasılma gücünü arttırma amacıyla verilen bir ilaçtır. Kalp yetmezliğine bağlı şikayetleri azaltır.

Doktorunuz uygun olan ilaçlardan birini veya birkaçını aynı anda başlayabilir.

Yaşam Tarzınızı Değiştirin

İlaç dışı tedavisine öncelikle yaşam tarzını değiştirerek başlayınız;

  • Sigara içmeyi bırakın. İçmeye devam etmeniz şikayetlerinizi kötüleştirerek nefes darlığını arttıracaktır.
  • Kilonuzu kontrol altına alın. Kalp yetmezliği olan kişiler aniden kilo artışının olması ödemden kaynaklanıyor olabilir. Eğer aniden kilo artışı ve nefes darlığınız varsa doktorunuza başvurun.
  • Tuzu kullanımını azaltın. Tuz hem tansiyonu yükselterek hem de vücudun sıvı tutmasını sağlayarak kalp yetmezliğine bağlı şikayetleri arttırır.
  • Kolestrolünüzü dengede tutun. Yüksek kolestrol ile kalp damar hastalıkları arasında güçlü bir ilişki vardır.
  • Alkolü hayatınızdan çıkarın.
  • Hareketli yaşam tarzı sürdürün. Doktorunuzun önerisi ile düzenli egzersiz yapın. Kalbi çok yoracak ağır aktivitelerden kaçının.
  • Stresi azaltıp düzenli uyuyun.

Kalp yetmezliği olan kişiler bununla yaşamayı öğrenmeliler. Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile şikayetler azaltılarak yaşam kalitesi arttırılabilir.

Referanslar (kalp yetmezliği)

http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/HeartFailure/AboutHeartFailure/What-is-Heart-Failure_UCM_002044_Article.jsp#.WKhdMRKLTfY

http://emedicine.medscape.com/article/163062-overview#a4

http://www.nhs.uk/conditions/Heart-failure/Pages/Introduction.aspx#causes

http://www.webmd.com/heart-disease/guide-heart-failure#1-2

https://www.bhf.org.uk/heart-health/conditions/heart-failure

http://www.medicinenet.com/congestive_heart_failure_chf_overview/page9.htm

http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-failure/basics/definition/con-20029801

Goldman Cecil Medicine 24.Baskı s:295-318

Yorum Yap