Hipofiz Bezi Nedir? Görevleri Nelerdir?

hipofiz bezi nerede bulunur

Hipofiz bezi beyin tabanındaki kemik yapının içine yerleşmiş olan, yaklaşık 1 cm çapında ve 0.5 – 1 gram ağırlığında küçük bir bezdir. Pitiüter bez olarak da bilinen bu yapı ön ve arka hipofiz olarak iki farklı bölüme ayrılır.

Her ne kadar küçük bir bez olsa da, bir çok hormonun salgılandığı ve vücuttaki birçok hormonun salgılanmasının kontrol edildiği bir merkezdir.  Hipofiz sapı ile hipotalamus isimli organa bağlanmaktadır.

Hipofiz Bezi Ne İşe Yarar?

Vücuttaki bazı hormonların salgılanmasını ve bu hormon seviyelerinin dengede tutulmasını kontrol eder. Salgıladığı hormonlardan ve bu hormonların görevlerinden kısaca bahsedelim.

Hipofiz Bezi Hormonları

Ön hipofizden temel olarak altı adet hormon, arka hipofizden ise iki hormon salgılanmaktadır. Hipofiz bezinin görevleri ve salgıladığı hormonlar şunlardır;

Ön Hipofizden Salgılanan Hormonlar

Büyüme Hormonu: Vücuttaki hücrelerin çoğalması, protein sentezlemesini ve farklılaşmasını etkileyerek büyümeyi arttırır. Büyüme yeteneğine sahip dokuların hemen hemen tamamında büyümeyi sağlar. Hücrelerin boyutlarını ve bölünmesini arttırır. Eksikliğinde gelişim geriliği ve cücelik gibi durumlar görülür. Büyüme hormonu fazlalığında ise akromegali isimli hastalık görülür. Büyüme çağında yani kemik büyüme noktaları(epifiz) kapanmadan bu hormonun yüksek olması jigantizm isimli hastalığa neden olur.

ACTH (Adrenokortikotropik Hormon)Hipofiz bezi ön lobundan salgılanan bu hormon böbrek üstü bezlerinde kortizolün üretilmesini sağlar.

TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Adından da anlaşılacağı üzere tiroid bezini uyarmaktadır. Tiroid bezinden tiroid hormonlarının (T3,T4) salgılanmasını kontrol eder. TSH seviyesi az olursa tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi), fazla olursa tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi) meydana gelir.

Prolaktin: Bu hormon doğum sonrası süt salgılanması ve süt salgısının devam ettirilmesi için gerekli bir hormonudur.  Daha ayrıntılı bilgi için Prolaktin Hormonu Nedir? Yüksekliği Neden Olur? isimli yazımızı okuyabilirsiniz.

FSH (Folükül Uyarıcı Hormon) ve LH (Luteinleştirici Hormon): Hipofiz bezi tarafından salgılanan bu hormonlar yumurtalık ve testisleri uyararak, buralardan cinsiyet hormonlarının (östrojen ve testesteron gibi) salgılanmasını sağlarlar. Üreme işlevleri, üreme organlarının gelişimi ve cinsel fonksiyonlar için gereklidir.

Arka Hipofizden Salgılanan Hormonlar

ADH (Antidiüretik Hormon): Vazopresin olarak da bilinen bu hormon böbreklerden su atılımını kontrol eder. Bu hormonun yüksekliğinde böbrekten su atılımı azalırken, düşüklüğünde ise su atılımı artar. Vücut su miktarını kontrol eden hormondur.

Oksitosin: Bebeğin emzirilmesi esnasında sütün meme bezlerinden meme başına hızla iletilmesini sağlayan hormondur. Ayrıca bebeğin doğumuna da yardımcıdır. Prolaktin hormonu sütün üretilmesi, oksitosin hormonu ise bu sütün meme başına iletilmesi için gereklidir.

Hipofiz bezi küçük boyutuna rağmen birçok hormonun üretildiği ve vücut dengesi için önemli bir organdır. Özellikle bu bezde gelişen tümörler (hipofiz adenomu) bu hormonlardan bazılarının aşırı üretilmesine ve bunun sonucunda bazı hastalıklara neden olur. Bu bezin yetersizliği veya harabiyeti durumunda ise ciddi hormon yetmezliklerinin görüldüğü hastalıklar ortaya çıkar.

Yorum Yap