Hipofiz Adenomu Nedir? Hipofiz Tümörü Nedenleri ve Belirtileri

hipofiz adenomu

Hipofiz bezi, beyin tabanında yer alan ve bazı hormonların salgılandığı bir merkezdir. Küçük bir bez olmasına rağmen ürettiği hormonlar ile vücuttaki tüm dokuları etkilemektedir. Bu bölgede gelişen iyi huylu tümörlere hipofiz adenomu denilmektedir.

Hipofiz Adenomu Nedir?

Adenom, salgı bezlerinden kaynaklanan iyi huylu tümörlere verilen isimdir. Hipofiz adenomu ise adından anlaşılacağı üzere iyi huylu hipofiz tümörü anlamına gelir. Hipofiz bezinden gelişen tümörlerin büyük çoğunluğu adenomdur yani iyi huyludur. Nadir olarak kötü huylu yani kanser özelliği gösteren tümörlerde görülebilir.

Hipofiz tümörü her ne kadar kötü huylu bir karakterde olmasa da hipofiz bezini etkileyerek ciddi hormon bozuklukluklarına neden olabilir. Yukarıda da bahsettiğimiz üzere bu bir kanser değildir ve başka organlara sıçraması beklenmez.

Hipofiz adenomu nispeten yaygın görülen bir durumdur. Her 5 kişiden 1’inde mikroskobik adenomun bulunduğu ancak çoğu kişide büyümediği ve hiçbir şikayete neden olmadığı bilinmektedir.*

Hipofiz adenomları boyutlarına göre ikiye ayrılır.

  1. Makroadenom: 1 cm’den büyük adenomlara verilen isimdir. Ya çok fazla hormon salgılayarak yada büyüklüklerinden kaynaklı bası yaparak çeşitli belirtilere neden olurlar.
  2. Mikroadenom: 1 cm’den küçük olan bu adenomların bası yapması beklenmez. Genellikle bazı hormonların aşırı salgılanmasını sağlayarak çeşitli belirtilere neden olurlar.

Hipofiz Adenomu Neden Olur?

Çoğu hipofiz adenomu kendiliğinden gelişmekte olup nedeni tam olarak bilinmemektedir. Nadir olarak ailesel geçişli hipofiz tümörleri olabilmektedir. Risk faktörleri arasında bazı genetik faktörler de yer almaktadır.

Hipofiz Adenomu Belirtileri

Hipofiz tümörü (adenomu) üç faklı mekanizma ile belirtilere neden olur;

  1. Hipofiz bezinden aşırı miktarda hormon salgılanmasını sağlayarak
  2. Büyüyüp çevreye bası yaparak
  3. Hipofiz bezinde yeterli hormon salgılanmasını engelleyerek (bası yaparak) çeşitli belirtilere neden olabilir.

Bazı hipofiz tümörleri hiçbir hormon salgılamazlar. Bu tür  işlevsiz tümörlere nonfonksiyonel adenomlar denmektedir.

Hormon Salgılayan Adenomlar

Bu adenomlar salgıladıkları hormon çeşidine göre çeşitli belirtilere ve hastalıklara neden olurlar.

  • Prolaktin Salgılayan Hipofiz Adenomu (prolaktinoma): Aşırı prolaktin hormonu üreten tümörlerdir. Yüksek prolaktin kadınlarda adet düzensizliği, adet görememe, galaktore (doğum olmadan memeden süt gelmesi), kısırlık gibi durumlara neden olur. Erkeklerde ise testestoron seviyelerini düşürerek cinsel işlev bozukluğu, karşı cinse ilgide azalma (libido kaybı) gibi belirtilere neden olur.
  • Büyüme Hormonu Salgılayan Adenomlar: Yüksek miktarda büyüme hormonu erişkinlerde akromegali , büyüme çağındaki çocuklarda ise jigandizm isimli hastalığa neden olur. Akromegalide uzuvların, alt çenenin, kafatasının, el ve ayakların aşırı büyümesi görülür. Tansiyon ve şeker yükseklikleri, sinir sıkışmaları, uyku apnesi gibi durumlarda görülebilir.
  • ACTH (Adrenokortikotropik Hormon) Salgılayan Hipofiz Adenomu: Yüksek ACTH değerleri böbrek üstü bezlerinde aşırı kortizol üretilmesine ve Cushing Sendromuna neden olur. Kilo artışı, yüksek tansiyon, şeker yüksekliği, duygudurum bozuklukları, eklem ağrıları ve kolay morarma gibi şikayetler görülür.
  • TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon) Salgılayan Adenomlar: Yüksek TSH seviyesi tiroid bezini uyararak, bu bezin aşırı çalışmasına neden olur. Sonuçta tiroid hormonları yükselir ve guatr gelişir. Sinirlilik, nabız yüksekliği, tansiyon yüksekliği, aşırı terleme ve kilo kaybına görülebilir. 

Hormon Salınımı Baskılayan Adenomlar

Hipofiz tümörü, hipofiz bezini sıkıştırarak veya hipofiz sapına baskı saparak çeşitli hormonların salgılanmasını azaltabilir(hipofiz yetmezliği). Azalan hormonun türüne göre aşağıdaki belirtilerden bazıları görülür;

FSH ve LH hormonunun azalması: Bu hormonlar cinsiyet hormonlarının üretimini sağlar. Kadınlarda yumurtalık, erkeklerde ise testisleri uyararak östrojen ve testesteron üretilmesini sağlar. Eğer FSH ve LH düşerse erkeklerde testesteron kadınlarda östrojen eksikliği gelişir. Bunun sonucunda;

  • Erkeklerde cinsel istekte azalma, sertleşme sorunları, meme dokusunda büyüme ve cinsel fonksiyon bozuklukları
  • Kadınlarda adet düzensizliği, adet olamama ve kısırlık görülebilir.

TSH(Tiroid Uyarıcı Hormon) azalması: Tiroid bezinin yetersiz çalışmasına (hipotiroidi) neden olur. Bunun sonucunda

  • İştah kaybı, kilo alma, halsizlik, yorgunluk, sürekli uyku hali ve çeşitli hafıza problemlerine neden olabilir.

ACTH hormonun azalması: Böbrek üstü bezlerinde yetmezlik ve kortizol üretimininde azalmaya neden olur. Bunun sonucunda;

  • Yorgunluk, tansiyon düşüklüğü, ve elektrolit (sodyum, potasyum, klor gibi) anormalliklerine neden olur. Eğer yetmezlik ciddi ise hayatı tehdit eder.

Büyüme hormonu azalması:  Çocuklarda cücelik, büyüme ve gelişme geriliğine neden olur. Yine çocuklarda ergenliğe geç girmeye sebep olabilir. Erişkinlerde ise etkileri hafiftir. Genellikle yorgunluk, halsizlik, kas kütlesinin kaybı gibi…

Hipofiz adenomu nadiren de olsa prolaktin hormonunda azalmaya neden olabilir. 

Hipofiz adenomu sonucu gelişen hormonal bozukluklar anksiyete, stres bozukluğu, depresyon, bulantı, kusma ve ruh hali değişikliklerine neden olabilir.

Bası Etkisi

Hipofiz tümörü büyüdükçe çevre yapılara ve hipofize bası yapabilir. Hipofiz bezinin yakınından, görmeden sorumlu olan sinir (optik sinir) geçmektedir. Büyüyen hipofiz tümörü zamanla bu sinire bası yapabilir. Bunun sonucunda çeşitli görme sorunları ortaya çıkacaktır. Bunlar;

  • Görme alanında azalma (bitimporal hemianopsi)

 

hipofiz adenomu görme alanı defkti

  • Görme keskinliğinde azalma, bulanık görme
  • Parlak renklerin algılanmasında azalma
  • Görme kaybı
  • Ayrıca büyük hipofiz adenomu (makroadenom) bulunan kişilerde baş ağrısı şikayetine sık rastlanır.

Hipofiz tümörü içine kanama (Hipofiz Apopleksisi): Nadir görülen bu durumda hipofiz adenomu içine bir kanama gelişir. Kanama sonucunda hızlı bir şekilde büyüyen tümör, ani şiddetli baş ağrısı ve görme kaybına neden olabilir. Acil bir durumdur, acil ameliyat gerekebilir.

Hipofiz Adenomu Tedavisi

Hipofiz tümörü tanısında çeşitli hormon testleri ve MR görüntülemesi yapılmaktadır. Tedavi adenomun çeşidine, büyüklüğüne, hangi hormonu salgılayıp salgılamadığına göre değişmektedir. Eğer tespit edilen adenom hormon salgılamıyor, hiçbir belirti vermiyor ve bası yapacak kadar büyük değilse sadece takip edilir.

İlaç tedavisi: Prolaktin salgılayan hipofiz tümörü (prolaktinoma) için öncelikle ilaç tedavisi verilmektedir.  Bu amaçla kabergolin ve bromokriptin isimli ilaçlar (dopamin agonistleri) kullanılır. Bu ilaçlar hem prolaktin seviyesini düşürür hem de tümör çapını küçültürler. Büyüme hormonu salgılayan tümörlerde de bu ilaçlar kullanılmaktadır. Ancak prolaktinomada olduğu kadar etkili değildirler.  TSH ve Büyüme hormonu salgılayan tümörlerde oktreotid gibi somatostatin analogları da kullanılmaktadır.

Cerrahi tedavi (ameliyat) bazı tümörlerde ilk seçenek olsa da bazılarında değildir. Bu durum tümörün çeşidine, büyüklüğüne ve ilaç tedavisine cevap verip vermemesine göre değişmektedir.

Hipofiz adenomu tedavisinde, ilaç ve ameliyat ile birlikte radyasyon tedavisi de verilebilir. Ancak radyasyon tedavisi sonrası hipofiz yetmezliğine sık rastlandığı için, bu tedavi dikkatli şekilde kullanılmaktadır.

Yorum Yap