Hepatomegali Nedir? Karaciğer Büyümesi Neden Olur?

hepatomegali-karaciğer-büyümesi

Herhangi bir nedenle yapılan ultrason sonuçlarında hepatomegali kelimesine rastlayabilirsiniz. Yabancı bir terim olduğu için biraz kaygıya kapılıp merak edersiniz. Hepatomegali, karaciğer büyümesi anlamına gelen tıbbi bir terimdir. İster istemez akıllara şu soru gelecektir. Karaciğer büyümesi neden olur ve tehlikeli midir?

Hepatomegali (Karaciğer Büyümesi) Tehlikeli Mi?

Bu soruya hem evet hem de hayır şeklinde cevap verebilir. Çünkü bu bir hastalık değil belirtidir. Bazen ciddi hastalıklara bağlı gelişebilirken bazen de daha hafif bir durumu gösterebilir. Öncelikle şunu belirtelim karaciğerin büyümesi normal bir durum değildir. Yazımızın devamında karaciğer büyümesi nedenlerine ve hangi durumların tehlikeli olduğuna değineceğiz.

Kan Toplanmasına (konjesyona) Bağlı Hepatomegali Nedenleri

Karaciğerden kanı uzaklaştıran toplardamarlardaki kanın çeşitli nedenlerle engellenmesi sonucu karaciğerde kan birikimi olur. Sonuçta kan toplamış, büyümüş ve şiş bir karaciğer görülür. Konjesyona bağlı hepatomegali nedenleri şunlardır;

Kalp Yetmezliği

Kalp yetmezliğinde, kalp yeterince kan pompalayamaz. Sonuçta toplardamarlarla kalbe dönen kanda birikme olur. Bu zamanla karaciğer kadar yansır. Kalp kanı pompalayamadıkça toplardamarlarda biriken kan karaciğerde de birikmeye başlar. Sonuçta karaciğer şişer ve büyür.Kalp yetmezliğine bağlı nefes darlığı, karaciğere kanın toplanmasına bağlı da sarılık, karın ağrısı, bulantı ve kusma gibi şikayetler görülebilir.

Perikardit (Kalp Zarı İltihabı)

Konstriktif perikardit denilen kalp zarı iltihabında hepatomegali yani karaciğerde büyüme görülebilir. Kalp zarlarının iltihaplanarak birbirlerine yapıştığı ve kalbi bir zırh gibi sardığı bir durumdur. Bu durum kalbi sıkıştırarak yeterince genişlemesini engeller. Kalp yeterince genişleyemezse içine yeterince kan dolamaz ve kalbe dönen kanda birikme olur. Bu karaciğere yansırsa karaciğerde büyüme gelişir. Daha ayrıntılı bilgi için Perikardit Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir? isimli yazımıza bakabilirsiniz.

Budd Chiari Sendromu

Karaciğerden çıkan toplardamara pıhtı oturması ve sonucuda tıkanıklık oluşmasıdır.  Karında şişlik (asit), karın ağrısı, sarılık, bulantı, kusma ve karaciğerde büyüme görülebilir. Behçet hastalığı, doğum kontrol hapı kullanımı, gebelik, bazı kanserler ve bazı kan hastalıkları(polisitemi vera gibi) sonucunda gelişebilir. Tehlikeli ve zor tanı konulan bir hastalıktır.

Karaciğer damarlarında tıkanıklıklara neden olan veno-okluzif hastalıkta da Budd Chiari Sendromuna benzer belirtiler gürülür.

Kalp Kapağında Yetmezlik

Kalbin sağ karıncığı ile kulakçığı arasındaki kapaktaki (triküspid) yetmezlik, karaciğerde büyümeye neden olabilir. Belirtiler genellikle şunlardır;

  • Eforla nefes darlığı, çarpıntı
  • Eforla gelişen karın ağrısı dinlenmekle rahatlar. Ağrı karaciğerin olduğu bölgede yani sağ üst kadrandadır.
  • Kabızlık, iştahsızlık, karında huzursuzluk
  • Boyun damarlarında dolgunluk, şişkinlik

Enfeksiyon Kaynaklı Hepatomegali Nedenleri

Özellikle bazı enfeksiyonlarda karaciğer büyümesi önemli bir bulgudur. Enfeksiyonlara bağlı hepatomegali nedenleri şunlardır;

Tifo

İnsana özgü bir enfeksiyon olan Tifoda yüksek ateş, karın ağrısı, halsizlik, baş ağrısı gibi belirtiler ile birlikte karaciğer veya dalak büyümesi görülebilir. Tifoda ateş günden güne artar ve 1. hafta sonunda 40 dereceleri bulur. Kirli sulardan kaynaklanan tifo oldukça bulaşıcıdır. Ülkemizde de görülen bu hastalık uygun antibiyotikler ile tedavi edilir.

Brusella Hastalığı

Çiğ süt ve süt ürünlerinde bulaşan ve ülkemizde yaygın görülen bakteriyel bir hastalıktır. Eklem ağrıları, aşırı terleme, kilo kaybı, ateş gibi belirtilerin yanında karaciğer ve dalak büyüklüğü görülebilir.

İnfeksiyöz Mononükleoz

Epstein Barr Virüsü (EBV) ile oluşan ateş ve boğaz ağrısına neden olan bir hastalıktır. Hepatomegali (karaciğer büyümesi) ve bazı kişilerde sarılık eşlik edebilir. Virüs kaynaklı bir hastalık olduğu boğaz ağrısı antibiyotiklerle düzelmez.

Sıtma

Anofel cinsi diş sivrisinekler ile bulaşan paraziter (Plasmodium) bir hastalıktır. Bu sinek ısırığı ile kana geçen parazit karaciğer hücrelerine yerleşerek bir süre burada gelişir. Daha sonra tekrar kana geçer ve eritrositlere (alyuvar) yerleşir. Eritrositleri parçalayarak tekrar kana geçer.  Bu döngüde ateş ve titreme atakları görülür. Vücut ağrısı, kırgınlık, baş ağrısı ile birlikte hepatomegali (karaciğer büyümesi) ve sarılık da genellikle eşlik eder. Bazı sıtma tipleri çok hızlı ilerler ve ölümcül olabilir.

Kala Azar

Tatarcık sineği ile bulaşan bir parazittir(Leishmania donovani). Yüksek ateş , karın ağrısı ve kan değerlerinde düşme (pansitopeni) görülür. Dalak başta olmak üzere karaciğerde ciddi büyüme görülür.

AIDS (HIV) Enfeksiyonunda Karaciğer Tutulumu

En sık rastlanan bulgulardan birisi karaciğer büyümesidir. Karın sağ üst bölgesinde dolgunluk hissi ve ağrı eşlik edebilir.

Ayrıca milier tüberkiloz (verem) ve kan zehirlenmesi durumunda da hepatomegali (karaciğerde büyüme) görülebilir.

Karaciğer ve Safra Yollarına Bağlı Karaciğer Büyümesi

Karaciğer ve safra yollarını tutan bazı hastalıklarda hepatomegali (karaciğer büyümesi) görülebilir.

Sirozlar

Karaciğer büyük, sert, ve keskin kenarlı bir hal alır. Karaciğer ile birlikte dalakta da büyüme görülebilir. Karında şişlik (asit), memelerde büyüme, tırnakta ve ciltte değişiklikler  görülebilir. Viral hepatitler (Hepatit B ve C gibi), alkol, metabolik bozukluklar, ilaç ve zehirlenmeler en sık siroz nedenleridir.

 Wilson Hastalığı

Karaciğer, beyin, göz ve böbreklerde bakır birikimine neden olan genetik geçişli bir hastalıktır. Titreme, istemsiz hareketler, konuşma bozukluğu gibi birçok nörolojik belirtiye de neden olan nadir görülen bir hastalıktır.

Hemokromatoz

Karaciğer, kalp, pankreas, testis, yumurtalıklar ve ciltte demir birikimi ile seyreden bir hastalıktır. Karaciğerde aşırı büyüme görülen bu hastalık, siroz ve şeker hastalığına neden olabilir.

Safra Yolları Tıkanıklığı

Safra yollarında gelişen tıkanıklarda safra içeriği bağırsaklara ulaşamaz. Dolayısıyla sarılık ön plandadır. Bunun dışında idrarda koyulaşma, dışkı renginde açılma ve kaşıntı görülür. Genellikle karın ağrısının da eşlik ettiği bu durumda hepatomegali görülebilir.

Karaciğer Yağlanması

Karaciğerde büyüme yapabilen diğer bir neden ise yağlanmadır. Azımsanmayacak sıklıkta karşılaşılan bu durum genellikle belirti vermez. Ayrıntılı bilgi için Hepatosteatoz Nedir? isimli yazımızı okuyabilirsiniz.

Diğer Hepatomegali Nedenleri

  • Karaciğerden kaynaklanan hem iyi hem de kötü huylu tümörlerde büyüme görülebilir.  Karaciğer vücuttaki kanserlerin en sık yayıldığı organların başında gelir. Dolayısıyla karaciğere sıçrayan kanserlerde de hepatomegali görülebilir.
  • Safra yollarından kaynaklanan bazı tümörlerde de (kolanjiokarsinoma) karaciğer büyüyebilir.
  • Kist Hidatik: Köpek dışkısı ile bulaşan parazitlerin (Echinococcus Granulosus) karaciğerde kist oluşturması durumudur. Karın sağ üst bölgesinde şişlik, dolgunluk, rahatsızlık hissi ve ağrı görülebilir. Karaciğer büyümesi bazen tek bulgu olabilir.
  • Nadir rastlanan doğuştan karaciğer kistlerinde ve polikistik karaciğer hastalığında büyüme görülebilir.
  • Karaciğer Abseleri: Çeşitli bakteriler ve amibler karaciğerde abselerde neden olabilir. Ateş, karın ağrısı, bulantı, kusma, iştahsızlık, terleme ve kilo kaybı görülebilir.
  • Sifiliz (Frengi): Cinsel yolla bulaşan hastalıkların başında yer alan sifiliz, bazı evrelerde karaciğeri tutabilir.  Özellikle ileri evrede görülen gom nodülleri, karaciğeri tutan kanserler ile karışabilir.

Karaciğer Büyümesi Tedavisi

Karaciğer büyümesine neden olan durum bulunduktan sonra tedavi edilir. Nedene göre tedavi oldukça değişkendir.  Örneğin;

  • Kalp yetmezliği olanlarda buna yönelik tedavi verilir.
  • Enfeksiyona bağlı durumda uygun antimikrobiyal ilaç ile tedavi edilir.
  • Sadece yağlanma varsa egzersiz, kilo verme ve diyet yapılır.
  • Tümör ise tedavi tümörün cinsine yaygınlığına göre değişir.

Karaciğer barsaklardan gelen kanın ilk uğradığı yerdir. Alınan ilaçların ve toksinlerin işlendiği ilk organdır. Dolayısı ile alacağınız ilaçlardan, bitkisel maddelerden en çok etkilenecek organdır. Hepatomegali (karaciğer büyümesi) olsun yada olmasın alacağınız bilinçsiz tedavinin oldukça zararlı olabileceğini unutmayınız. Doktorunuza danışmadan bitkisel olsun yada olmasın ilaç kullanmayınız.

Yorum Yap