Hemoglobin A1c (HbA1c) Nedir? Yüksekliği Neden Olur? Nasıl Düşürülür?

Hemoglobin A1c (HbA1c)

Halk arasında 3 aylık kan şekeri olarak biline hemoglobin A1c (HbA1c), şeker hastalığının teşhisinde ve takibinde kullanılan önemli laboratuvar değeridir.

Son 2-3 aylık ortalama kan şekeri seviyelerini gösteren bir testtir. Glikohemoglobin ve glikozile hemoglobin olarak da bilinir.

Kanda bulunan şeker (glukoz) doğal olarak proteinlere yapışma eğilimindedir. Kandaki şeker hemoglobine yapışarak HbA1c isimli hemoglobin çeşidini oluşturur. Kabaca anlatırsak, şekerin yapıştığı hemoglobine verilen isimdir.

Hemoglobin alyuvarlarda bulunan oksijeni taşımakla görevli proteindir. Aynı zamanda kana kırmızı rengini verir.

Bu hemoglobin formu normalde de kanda belli seviyelerde bulunur. Kandaki şeker ne kadar yüksekse, şekerin hemoglobine yapışma oranı da o kadar artar. Dolayısıyla Hemoglobin A1c’de o kadar yükselir.

Kan şekeri varken neden HbA1c baktırmalıyım?

Kan şekeri gün içinde sürekli değişkenlik gösterir. Bir kişinin şeker hastalığının kontrol altında olmadığını belirlemede anlık bakılan şeker yetersiz kalabilir. Oysa 3 aylık kan şekeri ortalamasını gösteren HbA1c bu konuda bizlere yeterli bilgiyi verir.

Alyuvarların ortalama ömrü 120 gündür. Alyuvarlar yaşamları süresince, ne kadar yüksek şekere maruz kalırlarsa o kadar HbA1c oluşur. Hemoglobin A1c’nin yüksek seyretmesi şeker hastalığının  kontrol altında olmadığını gösterir.

Hemoglobin A1c Normal Değeri

Normal% 5.7’nin altında olmalı.
Gizli Şeker5.7 ile 6.4 arası
Şeker Hastası6.5 ve üzerinde olması

HbA1c’nin 5.7’nin altında olması normal, 5.7 – 6.4 arasında olması gizli şeker, 6.5 ve üzerinde olması şeker hastalığı şeklinde yorumlanabilir. Şeker hastalığı teşhisinde bu testin yüksekliği tek başına yeterli değildir. Daha ayrıntılı bilgi için Şeker Hastalığı Nedir? isimli yazımıza bakabilirsiniz.

Ortalama Kan Şekeri İle Hemoglobin A1c Arasındaki İlişki

Kişinin HbA1c sonucuna göre son 3 aydaki ortalama kan şekeri değerleri tahmin edilebilir. Alttaki tabloda kandaki hemoglobin A1c seviyesine denk gelen ortalama kan şekeri (glukoz) seviyeleri verilmiştir.

HbA1c (%)Ortalama Kan Şekeri (mg/dL)
468
597
6126
7152
8183
9212
10240
11269
12298
13326
14355

Şeker hastalarında hedef değer 6.5 – 7 seviyelerinin altıdır. HbA1 değeri ne kadar yüksekse şeker hastalığına bağlı gelişebilecek yan etkilerin olasılığı da o kadar yükselir. Yüksek seviyeler kalp damar hastalıkları, sinir hasarı, görme sorunları, böbrek yetmezliği açısından risk anlamına gelir.

Hemoglobin A1c Yüksekliği ve Düşüklüğünün Nedenleri

Yükseldiği durumlar:

  • Yeni tehşis konmuş şeker hastalığı
  • Kontrol altına alınamamış şeker hastalığı
  • Şeker hastalığı dışında kan şekerini yükselten durumlar: Cushing hastalığı, feokromasitoma, glukogonoma, akromegali, steroid (kortizol gibi) içeren ilaçlarn kullanımı
  • Gebelik
  • Dalağı alınmış hastalar

Düştüğü durumlar:

  • Kronik böbrek yetmezliği
  • Kan yıkımı ile sonucu gelişen kansızlıklar (hemolitik anemiler)
  • Kronik kan kaybı

Alyuvarların yıkımı ile giden hemolitik anemilerde, alyuvar ömrü kısaldığı için HbA1c azalmış görülecektir. Dalağı alınan kişilerde ise alyuvar ömrü uzadığı için artmış görünecektir.

Hemoglobin A1c’yi Düşürmenin Önemi

Şeker hastalarında bu testin sadece %1 kadar düşürülmesi aşağıda bahsedeceğimiz hastalıkların gelişme riskini %25 azaltır. Bu hastalıklar:

  • Şeker hastalığına bağlı böbrek yetmezliği ve böbrek hastalığı (nefropati)
  • Şeker hastalığına bağlı sinir hasarı (nöropati)
  • Görme sorunları (retinopati)

Bu testin %1 azaltılması tip 2 diyabetli hastalarda:

  • Katarakt gelişme riskini %19 azaltır.
  • Kalp rahatsızlığı riskini %16 azaltır.
  • Ayak damarlarında tıkanıklık ve ayağın amputasyon (kesilmesi) riskini %43 azaltır.

Hemoglobin A1c Yüksekliği Belirtileri

Bahsedeceğimiz şikayetler aynı zamanda şeker hastalığının da belirtileridir.

  • Halsizlik, yorgunluk
  • Ağız kuruluğu
  • Çok su içme
  • Aşırı ve sık idrara çıkma
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Aşırı yemek yeme, kilo alma
  • Yaraların iyileşmesinde gecikme
  • Sık enfeksiyon geçirme
  • Sinirlilik, anksiyete, uyuşukluk
  • Görmede bulanıklık

Hemoglobin A1c Nasıl Düşürülür?

Kan şekerini kontrol altına almak HbA1c değerini de düşürecektir. Bunun için yapmanız gerekenler şunlardır:

  • İlaçlar: Doktorun verdiği ilaçları ve insülini düzenli olarak kullanmak kan şekerinizin dengede kalmasını sağlar.
  • Egzersiz: Düzenli egzersiz ortalama kan şekerini düşürmeye yardımcı olur. Hücrelerin şekeri daha fazla kullanmasını sağlar ve kandaki şekeri azaltır. Ayrıca vücudun insülin ihtiyacını da azaltmaktadır.
  • Diyet: Basit ve rafine şekerlerin yerine meyve ve sebzeler tüketilmeli. Trans yağ içeren hazır gıdalar yerine kepekli, lifli gıdalar ve baklagiller tercih edilmelidir. Sağlıklı beslenerek kan şekerini daha hızlı kontrol altına alabilirsiniz.

Kan şekerini kontrol altına almak için yapacağınız her şey hemoglobin A1c değerini de düşürecektir.

Yorum Yap