Helikobakter Pilori (Mide Mikrobu) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

helikobakter pilori, H.pylori

Helikobakter pilori (H.pylori),  mide dokusuna yerleşerek gastrit ve ülsere neden olabilen bir bakteri türüdür. Diğer bakterilerin yaşayamadığı asidik mide ortamında yaşamayı başarır. Midenin yüzeyel tabakası (mukoza) içerisinde yıllarca hiçbir belirti vermeden kalabilir ve çoğalabilir.

Dünya nüfusunun yaklaşık %60’ı mide mikrobu olarak da bilinen bu bakteriyi taşımaktadır. Gelişmiş ülkelerde %30’lara kadar düşen bu oran, az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde %85’lere kadar çıkmaktadır. Yani ülkemizdeki her 10 kişiden en az 6-7’si bu mikrobu taşımaktadır.

Helikobakter Pilori Zararlı Mı?

Evet, zararlıdır. Daha doğrusu kimisinde zararlı kimisinde zararsızdır. Bu bakteriyi taşıyan herkeste belirti görülmeyebilir. Endoskopi ile mideden alınan örneklerde, bu bakteriyi taşıyan herkeste az veya çok mide iltihaplanması (gastrit) tespit edilmiştir. Yani H.pylori taşıdığı halde hiçbir belirtisi olmayan kişilerin bile midesinde hafif de olsa iltihaplanma (kronik gastrit) vardır.

H.pylori nedeniyle gelişen mide iltihaplanması şu durumlara neden olabilir:

  • Ülser (yara): Hem mide hem de oniki parmak bağırsağında ülsere neden olabilir. Bu mikrobu taşıyanların yaklaşık %10’unda ülser gelişmektedir. Ülserlerden kanama gelişebilir.
  • Mide kanseri: Mide kanseri riskini arttırmaktadır. Mide mikrobu taşıyanların %1-3’ünde kanser gelişmektedir.
  • Bir tür mide lenfoması olan MALToma: Bu kanser türünün de gelişme riskini arttırmaktadır.
  • Yaygın gastrit: H.pylori bakterisini taşıyan herkesin midesinde gastrit vardır. Yalnızca bazı kişilerde tüm mideyi tutar ve şikayetlere neden olur.

H.pylori taşıyanların çoğunda yukarıdaki durumlar ortaya çıkmaz ve yaşam boyun bir belirti görülmez.

Helikobakter Pilori Nasıl Bulaşır?

Bu bakteri insandan insana bulaşır. Bakterinin bulaşma yolu kesin olarak bilinmemektedir. Ancak temelde iki yolla bulaşabileceği düşünülmektedir.

  1. Fekal-Oral yol: Esas bulaş yolu olduğu tahmin edilmektedir. Dışkıda bulunan bakteriler kirli sular, lağım veya ellerin yeterince yıkanmaması sonucu ağız yoluyla bulaşır.
  2. Oral- Oral yol: Tükürükte ve diş plaklarında olan bakterinin ağız yoluyla başkasına bulaşabildiği düşünülmektedir.

Bakteri genellikle çocukluk çağlarında bulaşmakta ve mideye yerleşerek ömür boyu kalmaktadır.

Helicobakter Pilori Risk Faktörleri

Aşağıda sayacağımız durumlar mide mikrobunun bulaşma riskini yükseltir.

  • Kalabalık aile ortamı: Kalabalık ve dar gelirli ailelerde bulaşma riski daha yüksektir.
  • Temiz su kaynaklarının olmaması: Kirlenmiş sularda bulaşma riski artar.
  • Sağlıksız yaşam koşulları: Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde risk daha yüksektir. Bunun nedenleri arasında sağlıksız yaşam koşulları ve yeterli hijyenin sağlanamaması yer almaktadır.
  • H.pylori taşıyan biri ile yaşamak: Bu bakteri insandan insana bulaştığı için, evdeki diğer kişilerden bulaşabilir.

Anne sütü, çocuğu H.pylori enfeksiyonuna karşı korur. Dolayısıyla anne sütü ile beslenememe de bir risk faktörüdür.

Helikobakter Pilori Mideye Nasıl Yerleşir?

Diğer bakteriler midenin asit ortamına dayanamazken bu bakteri nasıl olur da mideye yerleşir? H.pylori mide asidinden kaçmayı öğrenmiştir. Kabaca, bu bakteri üreyi parçalayarak kendi etrafında bir koruma kalkanı oluşturur. Kendi çevresindeki daha az asidik olan bu alan, midenin asidinin bakteriye direkt etki etmesini ve zarar vermesini engeller. Ayrıca sahip olduğu kamçı ve enzimler ile mideye tutunarak enfekte eder.

Helikobakter pilori tedavi edilmezse ne olur?

Kimisinde mide ülseri ve kanser gelişme riskini arttırırken, kimisinde hiçbir belirti vermeden ömür boyu sessiz kalabilir. Peki bu farklılığın nedeni nedir?

Bu sorunun cevabı tam olarak bilinmemektedir. Bu farkı; kişinin bağışıklık sistemi, çevresel faktörler, kişinin küçük yaşlardan itibaren enfeksiyona maruz kalması ve neden olan bakterinin bazı alt tipleri (virülan şuşlar) belirler.

Helikobakter Pilori Belirtileri

Her türlü mide şikayetine neden olabilir.

Belirtiler:

  • Karın, mide ağrısı
  • Midede şişkinlik ve hazımsızlık
  • Mide yanması, midede kazınma hissi
  • Açlıkta şiddetlenen mide ağrısı
  • Mide bulantısı
  • Midede rahatsızlık hissi
  • İştahsızlık
  • Sık sık geğirme
  • Beklenmeyen kilo kaybı
  • İshal

Bu bakteriyi taşıyanların çoğunda hiçbir belirtinin olmadığı unutulmamalıdır. Yukarıdaki belirtiler bu mikroba özgü değildir. Diğer birçok hastalıkta da görülebilir.

Mide mikrobunun neden olduğu ülserler kanarsa:

  • Dışkı renginde siyahlaşma
  • Kahve telvesi renginde kusma
  • Solukluk, halsizlik
  • Tansiyonlarda düşme, baş dönmesi ve bayılma görülebilir.

Teşhis

Günümüzde mide endoskopisi (gastroskopi) sık yapıldığından helikobakter pilori teşhisi daha kolay konulmaktadır.  Teşhiste şu testlere başvurulur:

  • Kan testleri: Kanda H.pylori antikorlarına bakılır. Bu mikrobu taşıyanların bağışıklık sistemi, mikroba karşı antikor adı verilen maddeler üretir. Bu antikorların kan seviyesine bakılarak mikrop ile karşılaşıp karşılaşmadığı tespit edilir. Kişi tedavi edildikten sonraki 6 ay boyunca bu test yüksek çıkmaya devam eder.
  • Endoskopi ve biyopsi: Halk arasında mideye hortum salınması olarak bilinen endoskopi, helikobakter pilori teşhisinde oldukça önemlidir. Endoskopide kamera yardımıyla mide yapıları görülür, varsa ülserler tesbit edilir ve midenin farklı noktalarından parçalar alınır. Alınan biyopsi örneklerinde kanser ve mide mikrobu araştırılır. Alınan örnekler sayesinde kültür yapılarak bakterinin üremesi araştırılır.
  • Üreaz testi: Mideden alınan parça (biyopsi) ile yapılan bir testtir. Normalde endoskopi ile alınan biyopsilerin patoloji ve kültür sonuçlarının çıkması zaman alır. Bu test ise birkaç saat içinde sonuç verir. Hızlı sonuca göre tedavi planlanır.
  • Üre nefes testi: Kişiye üre solüsyonu (karbonu işaretli) içirilir. Eğer midede mikrop varsa bu üreyi parçalayarak CO2 gazı açığa çıkaracaktır. Nefesteki işaretli CO2 miktarı ölçülerek helikobakter pilori varlığı araştırılır. Tedavinin etkinliğini belirlemede de kullanılabilir.
  • Dışkı testi: Dışkıda H.pylori ve bu mikroba ait yapılar (antijen) araştırılır. Verilen ilaçlardan sonra tedavinin işe yarayıp yaramadığını anlamak için kullanılabilir.

Helikobakter Pilori Tedavisi

Bu bakteriyi öldürebilmek için temelde antibiyotikler ve mide koruyucu (PPI) ilaçlar kullanılır.

Helikobakter pilori tedavisinde kullanılan ilaçlar:

  • Antibiyotikler: Helikobakter pilori, antibiyotiklere dirençli bir mikroptur. Bundan dolayı verilen tedavinin başarı oranı %100 değildir. Bu bakteriyi öldürebilmek için 3’lü veya 4’lü tedaviler başlanır. Birden çok antibiyotiğin kullanıldığı bu tedavilerin başarı oranı yine de istenilen seviyede değildir. Genellikle amoksisilin, klaritromisin, metronidazol ve lavofloksasin gibi antibiyotiklerin kombinasyonu verilir.
  • Mide koruyucular – Proton pompa inhibitörleri (PPI) : Mide koruyucu olarak adlandırılan bu ilaçlar midenin asit salgısını azaltır. Bu ilaçlar, antibiyotiklerin etkinliğini arttırır. Bu ilaçlar: lansaprozol, pantaprozol, rabeprozol, omeprozol ve esomeprazoldür.
  • Bizmut tuzları: Mideyi bir bariyer şeklinde kaplayarak asitin ülserlere ve mideye zarar vermesini engeller. Ayrıca bakterinin öldürülmesine yardımcı olur.

Antibiyotiklerin düzensiz ve eksik kullanılırsa H.pylori mikrobu bu antibiyotiklere karşı direnç kazanabilir. Yani verilen antibiyotikler ile ölmeyen bir mikrop haline gelir ve tedavi gittikçe zorlaşır. Bundan dolayı verilen tedavi doktorun önerdiği şekilde yapılmalı ve aksatılmamalıdır.

Tedavi birkaç farklı şekillerde verilebilir:

  • Üçlü tedavi: 2 farklı antibiyotik + mide koruyucu (PPI)
  • Dörtlü tedavi: 2 farklı antibiyotik + mide koruyucu + bizmut tuzları
  • Ardışık tedavi: Bazı antibiyotikler tedavinin ortasında alınır. Yine mide koruyucular tedavide yer alır.

Helikobacter pylori tedavisi ne kadar sürer?

Tedavisi süresi 1-2 haftadır ve genellikle 14 güne tamamlanır. Tedavinin süresi ve şekli doktorunuz tarafından belirlenir. Tedavinin başarısız olması durumunda bu süreler uzayacaktır.

Antibiyotik tedavisi bittikten en az 4 hafta sonra (mide koruyucudan 2 hafta sonra) üre nefes testi veya dışkıda antijen taraması yapılır. Bakterinin tamamen yok edilip edilmediğine bakılır.

Helikobakter pilori nasıl engellenir:

  • El yıkama alışkanlığı edinin ve bunu çocuklarınıza da öğretin.
  • Yiyecekleri mutlaka yeterince yıkayarak tüketin.
  • Kullandığınız suyun temiz olduğundan emin olun.
  • İyi pişmiş gıdalar tüketin
  • Bu bakteri insandan insana bulaştığı için, başkaları ile olan temastan sonra mümkün olduğunca ellerinizi yıkayın.

Stres, alkol, sigara ve baharatlı yiyecekler mide şikayetlerini arttırabilir. Helikobakter pilori kaynaklı olsun yada olmasın tüm mide ülserlerinde mümkün olduğunca ağrı kesici kullanmamalıdır. İlaç kullanmadan önce mutlaka doktor onayı alınmalıdır.

Yorum Yap