Güneş Çarpması Nedir, Belirtileri Nelerdir? Sıcak Çarpmasına Ne İyi Gelir?

güneş çarpması

Vücut fonksiyonlarının çalışabilmesi ve yaşamın devamı için, vücut sıcaklığının belli aralıklarda tutulması gerekir. İnsan vücudu aşırı sıcağa maruz kaldığında kendini soğutacak mekanizmaları harekete geçirir. Eğer uzun süre veya aşırı derecede sıcaklığa maruz kalırsa sıcak çarpması veya güneş çarpması adı verilen tablo açığa çıkar.

Sıcak çarpmaları en çok güneşe bağlı geliştiği için güneş çarpması olarak da adlandırılır. Ancak sıcak çarpması sadece güneş ışınlarına bağlı gelişmez. Örneğin hamam gibi aşırı sıcağa maruz kalınan yerlerde de sıcak çarpmaları görülebilir.

Vücut kendini temelde 2 mekanizma ile soğutur:

  1. Terleme: Ter buharlaşarak vücudun ısı kaybetmesine neden olur. Böylece vücut sıcaklığının yükselmesi engellenir.
  2. Kanın ciltte birikmesi (göllenmesi): Aşırı sıcakta cilde kan taşıyan damarlarda genişleme olur ve cilde taşınan kan miktarı artar. Böylece ciltten daha fazla ısı kaybedilir ve vücut sıcaklığı düşürülmeye çalışılır.

Güneş ışınlarına (sıcaklığa) aşırı maruz kalma insanda birden çok tabloya neden olabilir. Güneş ışınlarının neden olduğu durumlar:

  • Sıcak bitkinliği
  • Sıcak bayılması (senkobu)
  • Güneş çarpması (sıcak çarpması)

Bu tablolardan en ağırı ve ölümcül seyredeni sıcak çarpmasıdır. Diğer durumlar daha hafif olup tedavileri daha kolay yapılır. Bu tabloları sırayla inceleyelim.

Sıcak Bitkinliği

Aşırı sıcağa veya güneş ışınlarına maruz kalındığında terleme ve sıvı kaybı artar. Ayrıca ciltteki kan akımı da artar. Bunların sonucunda damardaki sıvı (su) miktarı azalır, hayati organlara taşınan kan miktarında düşme olur. Bu da sıcak bitkinliğinin belirtilerini açığa çıkarır.

Sıcak bitkinliğinde şu belirtiler görülür:

  • Ateş: Genellikle 40 dereceyi geçmez
  • Terli ve nemli cilt
  • Kramplar: Terleme sırasında kaybedilen aşırı sıvı özellikle bacaklarda kramplara neden olur.
  • Tansiyon düşüklüğü
  • Kalp hızında artma
  • Hızlı nefes alıp verme
  • Huzursuzluk
  • Susama hissi
  • Bulantı, kusma
  • İştahsızlık
  • Baş ağrısı
  • Baş dönmesi
  • Halsizlik, bitkinlik

Eğer bu belirtilerin yanında kişide baygınlık gelişirse buna sıcak senkopu adı verilir. Kişide sıcak maruziyeti devam ederse durum ağırlaşabilir ve sıcak çarpması gelişebilir.

Sıcak bitkinliğinin tedavisi:

  • Kişi sıcak ortamdan uzaklaştırılarak çalışılır. Gölge ve esintili bir bölgeye alınır.
  • Sıcaklık artışına neden olabilecek giysiler çıkarılır.
  • Sırtüstü yatırılarak bacakları havaya kaldırılır.
  • Kişi soğutulmaya çalışılır. Örneğin deriden ısı kaybetmesi için yüzü yıkanabilir.
  • Ağızdan bol su içirilir. Mümkünse tuzlu sıvı vermek ve dinlenmesini sağlamak gerekir.
  • Kişi rahatlamaz veya şikayetler uzun sürerse acil sağlık hizmetlerini aramak gerekir.

Sıcak bitkinliği toplumda genellikle güneş çarpması şeklinde ifade edilir. Ancak güneş çarpması daha ağır bir durumdur.

Hem güneş çarpması hem de sıcak bitkinliğinde kişiye alkollü içecekler verilmemelidir.

Güneş Çarpması Nedir?

Vücut sıcaklığını dengeleyen sistemin güneş ışınları veya aşırı sıcak nedeniyle bozulması sonucu gelişir.  Kişide terleme durur. Dolayısıyla ter yoluyla ısı atılamaz. Acil ve ölümcül bir durumdur. Kişinin mutlaka tıbbi destek alması gerekir. Ayrıca kişide kalıcı hasarlara neden olabilir.

Özellikle çocuklar ve yaşlılarda güneş çarpması daha sık görülür. Hava sıcaklığı kadar nem miktarı da önemli bir faktördür.  Nem ile birlikte ciltten ısının atılması zorlaşır. Bundan dolayı yüksek nemli bölgelerde daha düşük sıcaklıklarda güneş çarpması görülebilir.

Güneş Çarpması Belirtileri

Belirtiler sıcak bitkinliğine göre daha ağırdır.

  • 40 derecenin üstünde ateş
  • Terleme durduğu için cilt kuru ve kızarıktır.
  • Genellikle tansiyon yükselir. İlerleyen evrelerde ise tansiyonlarda düşme görülür.
  • Solunum sayısı ve kalp atışı hızı artmıştır.
  • Bulantı ve kusma görülür.
  • Baş ağrısı
  • Bulanık görme
  • Nöbet geçirme
  • Bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu ve koma hali görülür.

Güneşte veya sıcakta fazla bekleyen birisinde yukarıdaki sıcak çarpması belirtileri varsa hemen 112 acil sağlık hizmetlerinden yardım almak gerekir.

Güneş Çarpması Tedavisi

Eğer sıcak bitkinliğinden daha ağır bir durum yani güneş çarpması söz konusuysa mutlaka acil tıbbi müdahale gerekir. Güneş çarpmasında ne yapılır:

  • Kişiyi mümkünse sıcak ortamdan uzaklaştırarak soğutmak gerekir.
  • Giysilerini çıkararak ciltten ısı kaybını sağlamak gerekir.
  • Soğuk su veya buz ile kişiyi soğutmak gerekir. Buzu cilde direkt temas ettirmek soğuk yaralanmasına neden olabilir. Bundan dolayı bir bez parçasına sarılarak kişinin cildine temas ettirilmeli.
  • Genellikle kişi kendinde olmadığı (bilinç kapalı) için birşeyler içirmemek gerekir.
  • Vantilatör veya fan gibi soğutmaya yardım edecek cihazlar kullanılabilir.
  • Acil sağlık hizmetlerinden yardım alarak kişinin en yakın sağlık kuruluşuna naklini sağlamak gerekir.

Güneş Çarpmasını Önlemek

Alınacak bazı önlemler ile güneş çarpması engellenebilir.

  • Güneş ışınlarının yoğun olduğu öğlen saatlerinde dışarı çıkmamak gerekir.
  • Güneş ışınlarının direkt temasını engelleyen şemsiye, şapka veya uzun kollu giysiler kullanılabilir.
  • Sıcak havalarda aşırı kalın, vücut sıcaklığını arttıracak giysiler giymemek gerekir.
  • Gün içerisinde bol su içmek gerekir. Yeterli sıvı almayan kişi güneş ışınlarından çok daha kolay etkilenilir.
  • Sıcak ve güneşli havalarda aşırı efor sarf edecek aktivitelerden uzak durmak gerekir.
  • Sıcak havaya alışkın olmayanların, vücutlarının alışabilmesi için güneşte kalma sürelerini yavaş yavaş arttırmaları gerekir. Alışkın olunmayan bir sıcaklığa uzun süre maruz kalmak sıcak çarpması riskini arttırır.

Yorum Yap