Hastalıklar

Graves Hastalığı Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

graves hastalığı

Graves Hastalığı, tiroid bezinin aşırı çalışmasına neden olan, fazla miktarda tiroid hormonunun üretildiği ve kana salındığı bir hastalıktır. Tiroid hormonlarının (T3, T4) aşırı üretildiği (hipertiroidi) ve kana salındığı durumlara “zehirli guatr” denilmektedir. Basedow Hastalığı olarak da bilinen bu hastalık, zehirli guatrın en sık nedenidir.

Kadınlarda erkeklere nazaran daha sık (yaklaşık 8 kat) görülür.

Graves Hastalığı Neden Olur?

Graves hastalığı otoimmün bir hastalıktır. Öncelikle otoimmün hastalığı açıklayalım. Vücudun savunma sisteminin aşırı reaksiyon gösterip, kendi sağlıklı hücrelerine saldırması sonucu ortaya çıkan hastalıklara otoimmün hastalıklar denir. Bu hastalıklarda savunma sistemi, kendi sağlıklı hücrelerini yabancı gibi algılayıp onlara karşı savaş açar.

Graves hastalığında, savunma sistemi tiroid bezindeki bazı yapılara (reseptörlere) karşı aşırı reaksiyon gösterir. Yani tiroid bezini yabancı gibi algılayıp, bu yapılara karşı antikor oluşturur.

Antikor, savunma sistemi tarafından oluşturulan protein yapıdaki maddelerdir. Bir bakıma savunma sisteminin silahı olarak düşünülebilir. Normal şartlarda yabancı maddelere (bakteri, virüs gibi) karşı oluşturulur ve yabancı maddelerin etkisiz hale getirilmesini sağlar.

Bu antikorlar tiroid bezindeki yapılara (reseptörlere) bağlanarak, tiroid bezinin uyarılmasını ve hızlı çalışmasını sağlar. Aşırı çalışan tiroid bezi fazla miktarda tiroid hormonu (T3 ve T4) üreterek kana verir. Bunun sonucunda çeşitli belirtiler ortaya çıkar.

Aklınıza ister istemez şu soru gelecektir; “Savuma sistemi, tiroid  bezini neden yabancı algılar? Durup dururken neden tiroid bezine karşı antikor oluşturur?” Bu soruların cevabı henüz tam olarak netlik kazanmamıştır. Yani olayı tetikleyen faktörler tam olarak açığa çıkmamıştır. Ancak bu konuda suçlanan bazı faktörler vardır.

Graves Hastalığının Oluşmasını Kolaylaştıran Bazı Faktörler:

  • Genetik yatkınlık. Hasta kişinin birinci derecede akrabalarında daha sık görülür.
  • Sigara kullanımı
  • Diyette yüksek miktarda iyot alımı
  • Stres
  • Bazı enfeksiyonlar
  • Gebelik

Graves Hastalığı Tehlikeli Midir?

Bu hastalık normal şartlarda tedavi edilebilebilir. Uzun süre tedavi edilmeyen kişilerde, yüksek miktarda tiroid hormonuna uzun süre maruz kalınması sonucu, tiroid fırtınası gelişebilir. Tirotoksik kriz olarak da bilinen bu durum hayatı tehdit edebilir. Ateş, çarpıntı, kalp yetmezliği, bulantı, kusma, ishal ve nöbetlerle seyreder. Bilinç değişikliği ve komaya kadar ilerleyebilir.

Graves Hastalığı Belirtileri

Tiroid bezinin aşırı çalışması (hipertiroidi) ve aşırı hormon üretmesi sonucu bir dizi belirti ortaya çıkar. Bunlar zehirli guatra neden olan diğer hastalıklarda da görülebilir. Bu hastalığın belirtileri arasında çeşitli göz ve cilt bulguları yer almaktadır.

Göz Tutulumu

Graves Hastalığı olan kişilerin bir kısmında göz problemleri (oftalmopati) görülür.

  • Gözlerde rahatsızlık hissi, batışma, göz sulanması
  • Işığa hassasiyet
  • Gözlerde basınç ve ağrı hissi
  • Göz kapaklarında çekilme: Bunun sonucunda göz kapakları tam kapanamayabilir. Gözün nemlenmesi, temizlenmesi ve korunması zorlaşır.
  • Göz küresindeki dokularda meydana gelen iltihaplanma sonucu gözler öne doğru itilir. Gözler yuvasından çıkacakmış gibi öne doğru çıkmıştır. Bu duruma ekzoftalmus denir.
  • Çift görme
  • Görme kaybı
ekzoftalmus, ekzoftalmi

Graves Hastalığında Göz Bulguları ve Ekzoftalmus

Göz bulguları genellikle, hipertiroidi (tiroid bezinin aşırı çalışması) ile aynı zamanda veya hipertiroididen aylar sonra ortaya çıkar. Ancak hipertiroidi olmadan da göz bulguları ortaya çıkabilir.

Sigara içenlerde tedaviye rağmen göz bulguları kötüleşebilir.

Diğer Belirtiler

  • Cilt Bulguları (Dermopati): Bacakların ön yüzünde ödem ve portakal kabuğu şeklinde kalınlaşmalar olur. Pretibial miksödem olarak da bilinen bu durum oldukça nadir görülür. Bu deri değişikliği nadiren ayak yüzeylerinde, dirseklerde ve el parmaklarında da görülebilir.
  • Guatr: Tiroid bezinin büyümesidir. Büyüyen tiroid bezi dışardan gözle farkedilebilir. Bez çok fazla büyürse yutma güçlüğü veya öksürüğe neden olabilir.
  • Kilo kaybı: İştah artmış veya normal olduğu halde kişide kilo kaybı görülür. T3 ve T4 gibi tiroid hormonları metabolizmayı hızlandırmaktadır. Bundan dolayı kişi yeterince yese bile hızlı metabolizma sonucu kilo verir.
  • Aşırı sinirlilik, huzursuzluk, uykusuzluk, aşırı kaygılı olma
  • Aşırı terleme ve sıcağa gelememe. Kişiler genelde sıcağı sevmezler ve sıcak ortamdan kaçarlar. Cilt yapısı genellikle nemli ve terlidir.
  • Cinsel fonksiyon bozuklukları, sertleşme sorunları, libido kaybı
  • Çarpıntı , ritm bozuklukları, göğüs ağrısı
  • Nefes darlığı
  • Ellerde, parmaklarda titreme (tremor)
  • Sık dışkılamak. İshal veya normal şekilde olabilir.
  • Adet düzensizliği
  • Kaslarda güçsüzlük
  • Saçlarda dökülme
  • Konsantrasyon güçlüğü, hafıza problemleri
  • Yorgunluk, bitkinlik

Tehşis

Graves hastalığı teşhisinde, belirtiler ile birlikte çeşitli tetkikler kullanılır. Belirtiler ve doktor muayenesi teşhis için oldukça önemlidir. Teşhiste kullanılan tetkiklerden bazıları:

  • Kan Tetkileri: Kan tetkiklerinde TSH (Tiroid uyarıcı hormon), T3 ve T4 hormon seviyelerine bakılır.  TSH seviyesinde düşüklük ile birlikte T3 ve T4 seviyelerinde yükselme beklenir. Tanıda çeşitli antikor seviyelerine bakılır. Bu antikor seviyeleri Graves Hastalığı ile diğer hipertiroidi nedenlerini ayırt etmeyi sağlar. Bu amaçla Tiroid Uyarıcı İmmünoglobülin (TSI), Tiroid peroksidaz antikoru(TPO) ve Anti-TSH reseptör antikoru seviyelerine bakılır. Graves hastalığında bu antikor seviyelerinde yükselme görülür.
  • Radyoaktif İyot Uptake Testi: Tiroid hormonlarının üretilmesi için iyota ihtiyaç duyulur. Bu testte kişiye düşük miktarda radyoaktif iyot verilir. Sonrasında tiroid bezinin bu iyot miktarının ne kadarını tuttuğuna ve tiroid taraması görüntüsüne bakılır. Bu tetkik gebelerde kesinlikle yapılmamalıdır.
  • Ultrason: Tiroid bezinin büyüklüğü ve yapısı hakkında bilgi veren bir tetkiktir. Gebelerde de kullanılabilir.

Tedavi

Graves hastalığı tedavisinde amaç, tiroid hormon seviyelerini düşürmek ve aşırı hormonun vücut üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmaktır. Bu amaçla ilaç, radyoaktif iyot ve cerrahi (ameliyat) tedavi yapılabilir.

İlaç Tedavisi: Graves Hastalığı tedavisinde asıl amaç, tiroid hormonlarının seviyesini düşürmektir. Bu amaçla metimazol ve propiltiourasil isimli iki ilaç kullanılmaktadır. Bu ilaçlar tiroid hormonu sentezini azaltırlar. Gebe hastalarda, plasentaya daha az geçtiği için, propiltiourasil tercih edilir. Ayrıca yüksek tiroid hormonu (T3 ve T4) seviyeleri nedeniyle ortaya çıkan titreme, çarpıntı ve anksiyete gibi belirtileri kontrol altına almak için beta bloker ilaçlar (propranolol gibi) kullanılır.

Radyoktif İyot Tedavisi: Ağızdan verilen radyoaktif iyot, tiroid dokusunda harabiyete neden olur. Bunun sonucunda tiroid bezi zamanla küçülür ve hormon üretimi azalır. Bu tedavi sonrası, tiroid bezinin yavaş çalıştığı ve az hormon ürettiği hipotiroidi durumu gelişebilir.  Radyoaktif iyot tedavisi var olan göz bulgularını arttırabilir. Bundan dolayı orta ve ileri derecede göz bulguları olan kişilere önerilmez.

Cerrahi Tedavi (Ameliyat): Tiroid bezinin bir kısmını veya tamamının ameliyat ile çıkarılmasıdır. Diğer tedavilerin işe yaramadığı veya yapılamadığı durumlarda ameliyat tercih edilir. Tiroid hormonlarını en hızlı ve kalıcı düşüren tedavi yöntemidir. Ameliyat sonrası hipotiroidi (tiroid hormonlarının yetersiz üretimi) görülebilir. Bu durumda kişi ömür boyu tiroid hormonu ilaçları kullanmak zorundadır. Ayrıca tiroid ameliyatı ile birlikte partiroid bezleri de alınabilir veya hasar görebilir. Bunun sonucunda paratiroid hormonu seviyeleri düşer ve kalsiyum dengesi bozulur. Kalsiyum düşüklüğü görülen bu durumda kişi kalsiyum içeren ilaçlar almak zorunda kalır.

Göz Bulgularının Tedavisi: Graves hastalığı tedavisinin yanında, göz bulgularını giderecek ek tedaviler de gerekir. Hafif göz bulguları olanlarda nemlendirici damla ve merhemler, gözlükler yeterli olabilir. Gözün ciddi derecede ileri itildiği (ekzoftalmus) ve göz kapağının geriye çekildiği durumlarda şikayetleri azaltmak için kortikosteroid (kortizol türü) ilaçlar kullanılabilir. Kortikosteroidler göz arkasındaki dokulardaki iltihabı ve ödemi azaltarak gözün öne doğru itilmesini azaltır. Ayrıca göze radyasyon tedavisi uygulanabilir. Ciddi bulguları olan kişilerde cerrahi (ameliyat) müdahale gerekebilir.

Yazar Hakkında

Dr Cömert Arıcı

Dr Cömert Arıcı

19 Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu, tıp doktoru. 2011 yılında tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 6 yıl Ordu Devlet Hastanesi acil servisinde görev yaptı. Şu an özel bir hastanede meslek hayatını devam ettirmekte.

error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.