Tahliller

Glukoz Nedir? Yüksekliği ve Düşüklüğü Neden Olur?

glukoz nedir

Glukoz karbonhidratlı besinlerden elde edilen vücudun temel enerji kaynağıdır. Kan glukoz testi, bir tür şeker olan glukozun kandaki seviyesini ölçer. Halk arasında “kan şekeri testi” olarak bilinir.

Kan tahlillerinde bakılan glukoz, kişinin kan şekerini gösterir. Yüksek olması başta şeker hastalığı olmak üzere bir çok hastalıkta görülebilir.

Kan glukozu, başta insülin ve glukagon olmak üzere birçok hormonun kontrolü altındadır.

Açlık kan şekeri (glukozu) normal değeri

  • <2 gün : 40 – 60 mg/dL
  • <1 yaş : 50 – 80 mg/dL
  • 1 – 15 yaş : 60 – 100 mg/dL
  • 15 yaş üstü : 70 – 100 mg/dL

Açlık kan şekeri kritik değerler

  • Çocuk : <40
  • Yetişkin erkeklerde 50’nin altı veya 400’ün üstü kritik değerlerdir.
  • Yetişkin kadınlarda 40’ın altında veya 400’ün üzeri kritik değerlerdir.

Açlık kan şekerinin 100’ün altında olması normal, 100 – 125 mg/dL arasında olması gizli şeker olarak ifade edilir. Açlık şekerinin 126 mg/dL üzerinde olması durumunda ise kişi şeker hastalığı açısından değerlendirilmelidir.

Kan glukoz testi neden yapılır?

  • Şeker hastalığı ve gebelik şekerinin teşhis ile takibinde
  • Kan şekeri düşüklüğünün teşhisinde
  • Yenidoğanda kan şekeri düşüklüğünü belirlemede kullanılır.

Tokluk kan şekerinin 140 mg/dL altında olması normal, 140 – 200 mg/dL arasında olması gizli şeker, 200 mg/dL üzerinde olması ise şeker hastalığını ifade eder.

Not:Şeker hastalığı teşhisi için tokluk kan şekerinin en az 2 defa 200 üstünde tesbit edilmesi ve kişide şeker hastalığı belirtilerinin olması gerekir.

Glukoz Yüksekliği Nedenleri

 Kan şekeri yüksekliğine neden olan durumlar

  • Şeker hastalığı
  • Ciddi enfeksiyonlar ve aşırı stres
  • Kalp krizi, beyin kanaması, beyin damar tıkanıklığı gibi ciddi strese neden olan hastalıklar
  • Kortizol yüksekliği (cushing hastalığı, cushing sendromu gibi)
  • Pankreas iltihabı (pankreatit)
  • Büyüme hormonu yüksekliği (akromegali)
  • Feokromasitoma: Böbrek üstü bezlerinden adrenalin ve noradrenalin gibi hormonları aşırı miktarda üreten bir tümör çeşidi.
  • İdrar söktürücü ilaç kullanımı (diüretik)
  • Glukagonoma: Glukagon isimli hormon üreten bir pankreas tümörüdür. Glukagon kan şekerini yükselten, insülin karşıtı bir hormondur.
  • Kronik böbrek yetmezliği
  • Hemokromatozis: Vücutta demir birikimine neden olan bir hastalık.
  • İlaçlar: Steroidler, nefes açıcı olarak kullanılan bazı ilaçlar (beta agonistler), idrar söktürücüler, östrojenler, isoniazid, lityum… 

Glukoz (kan şekeri) yüksekliği belirtileri:

  • Ağız kuruluğu
  • Çok su içme
  • Sık idrara gitme
  • Halsizlik, kilo kaybı veya kilo alma
  • Ellerde, ayaklarda yanma, uyuşma
  • Görme sorunları
  • Cinsel sorunlar

Kan şekerinin aşırı yüksekliği kişide şeker komasına ve ölüme sebebiyet verebilir.

Glukoz Düşüklüğü Nedenleri

Kan şekeri düşüklüğü şeker hastalarında genellikle kullandıkları ilaçlara bağlı gelişir. Şeker hastası olmayanlarda ise başka hastalıklar ön plana çıkar.

Şeker düşüklüğü nedenleri

  • Uzun süren açlık durumu, aşırı egzersiz
  • İnsülinoma: Aşırı miktarda insülin salgılayan bir tür pankreas tümörüdür. Salınan fazla miktardaki insülin glukozu (kan şekeri) düşürür.
  • Ciddi karaciğer hastalığı
  • Hipotiroidi: Tiroid hormonlarının yetersiz üretilmesi.
  • Böbrek üstü bezlerinin yeterli kortizol üretemediği hastalıklar (Addison hastalığı).
  • Büyüme hormonu yetersizliği
  • Şeker hastalarının insülin dozunu fazla yapmaları
  • Kullanılan bazı şeker ilaçları (sülfonilüreler, meglitinidler)
  • Diğer ilaçlar: Bazı antidepresanlar (MAO inhibitörleri), propranolol, disopramid…
  • Hipofiz bezi yetmezliği (hipopituitarizm)
  • Bazı kanserler: hepatoselüler karsinom, fibrosarkom, mide kanseri gibi…
  • Alkol kullanımı
  • Mide ameliyatı sonrası
  • Glikojen depo hastalıkları, karnitin eksikliği, yağ asidi metabolizma kusurları
  • Yenidoğanlarda erken doğum ve şeker hastası anneden doğanlarda hipoglisemi görülebilir.

Şeker düşüklüğü belirtileri:

  • Açlık hissi
  • Titreme, soğuk terleme
  • Endişe, huzursuzluk
  • Çarpıntı
  • Yorgunluk, baş dönmesi
  • Baş ağrısı, görme sorunu
  • Uyku hali
  • Bilinç bulanıklığı, koma hali
  • Nöbet geçirme

Glukoz (kan şekeri) ne kadar düşükse belirtilerin ciddiyeti de o kadar artar. Uzun süren ciddi şeker düşüklüğü ölüme sebebiyet verebilir.

Referanslar

Wallach’ın Tanıda Laboratuvar Testlerinin Yorumlanması 9.Baskı Sayfa: 194- 196

Laboratuvar ve Tanısal Testler Prof Dr M.Kemal Erbil Sayfa: 294 – 295

https://www.healthline.com/health/glucose-test-blood#diabetes

https://medlineplus.gov/ency/article/003482.htm

https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/12363-blood-glucose-test

error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.