GFR Nedir? Normal Değeri Kaçtır? Düşüklüğü Neden Olur?

GFR Nedir

GFR (Glomerular Filtration Rate), böbreklerin süzme kapasitesini gösteren ve böbrek hastalıklarını belirlemede kullanılan bir testtir. Glomerüler Filtrasyon Hızı olarak dilimize çevrilmiştir. Bu testin düşüklüğü,  böbreklerin fonksiyonlarında bozukluk olduğunu gösterir.

Böbrek fonksiyonlarını değerlendirmede kreatinin, üre ve BUN gibi kan testleri kullanılır. Bu testler arasında böbrek fonksiyonlarını en iyi kreatinin gösterir. (bkz: Kreatinin nedir?)

Kreatinin testinin yükselmesi için böbrek fonksiyonlarının en az %50 bozulması gerekir. Yani böbrek fonksiyonları %30 bozulan birinin kan testinde kreatinin değeri normal görülebilir. Bu testler böbrek fonksiyon bozukluklarının erken dönemlerini göstermede yetersiz kaldıklarından GFR (Glomerüler filtrasyon hızı) hesaplamasına ihtiyaç duyulur.

GFR Nedir?

Böbreklerin 1 dakika içerisinde oluşturduğu toplam süzüntü miktarına GFR denir. Yani böbreklerin kanı süzmesi sonrası oluşan sıvı miktarını dolayısıyla böbreklerin süzme kapasitesini gösterir. Sağlıklı kişilerde dakikada yaklaşık 130 ml süzüntü oluşur. Bu süzüntünün büyük kısmı geri emilir. Geri emilmeyen ve atık maddeler içeren kısmı ise idrar şeklinde atılır. Bu süzme kapasitesinin belli seviyenin altına düşmesi böbreklerin fonksiyonlarında bozulma olduğunu gösterir.

Tahmini glomerüler filtrasyon hızı aynı zamanda eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) olarak da bilinir.

GFR Normal Değeri Kaçtır?

  • 90 ml/dk üzerinde olması normal kabul edilir.
  • 60 – 90 ml/dk arasında değerlerde böbrek hasarına bakılır. Böbrek hasarını gösteren bulgular varsa böbrek fonksiyonlarının hafif azaldığı söylenir. Böbrek hasarını gösteren bulgular yoksa normal kabul edilir. Böbrek hasarını gösteren bulgular; idrarda inatçı protein kaçağı, böbrekten kaynaklı inatçı idrar kanaması, şeker hastalığına bağlı protein kaçağı, ultrason veya biyopsi ile gösterilmiş böbrek anormallikleri.
  • 60 ml/dk altındaki değerler her zaman böbrek fonksiyon bozukluğunu gösterir.

GFR testi neden yapılır?

  • Böbrek fonksiyonlarının bozulduğunu düşündüren belirtilerin varlığında yapılabilir. Bu belirtileri yazımızın sonunda bulabilirsiniz.
  • Şeker hastalığının veya tansiyon yüksekliğinin böbreğe etkisini takip etmek amacıyla
  • Böbrek iltihabı, böbrek enfeksiyonu gibi durumlarda böbreğin fonksiyonunu değerlendirmek amacıyla
  • Sık idrar yolu enfeksiyonu geçirenlerde
  • Ailesinde böbrek hastalığı olan kişilerin takip edilmesi amacıyla yapılabilir.

Böbrek fonksiyonlarının değerlendirmesi gerektiği her durumda bu test istenebilir.

Glomerüler filtrasyon hızına göre böbrek hastalığının seviyesi:

EvreGFR Değeri ml/dkYorumu
190 ve üstüNormal (veya artmış)
260-90 arasıEşlik eden böbrek hasarı varsa böbrek fonksiyonları azalmış, yoksa normal
330 -60 arasıBöbrek fonksiyonlarında orta seviyede bozukluk
415 – 30 arasıBöbrek fonksiyonlarında ciddi derecede bozulma
515’in altıSon dönem böbrek yetmezliği

GFR Hesaplaması:

Böbreklerin oluşturduğu süzüntü miktarını doğrudan göstermek oldukça zordur. Bundan dolayı oluşan süzüntü miktarı çeşitli yollarla tahmin edilir. Yani tahmini glomerüler filtrasyon hızı hesaplanır.

Hesaplama yöntemeleri:

  1. Sintigrafi ile hesaplama 
  2. Kreatinin klirensi ile hesaplama : Kişinin 24 saatlik idrarı toplanır. İdrar miktarı, idrardaki kreatinin seviyesi ve kan kreatinin seviyesi kullanılarak tahmini glomerüler filtrasyon hızı hesaplanır.
  3. Kan kreatinin seviyesine göre formüllerle hesaplama : Birçok formülle tahmini GFR hızı hesaplanabilir. Bu formüllerde kişinin kan kreatinin değeri, yaşı, cinsiyeti, kilosu ve ırkı kullanılır. Kolay ve pratik olduğu için sık tercih edilen hesaplama yöntemleridir.

En sık kullanılan GFR hesaplama formülleri:

MDRD (Modification of Diet in Renal Diseases Study) formülü:

MDRD formülü GFR hesaplama

Cockcroft-Gault formülü:

cockcroft-gault-formülü-GFR

Bu formüller ile tahmini glomerüler filtrasyon hızı hesaplanır ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir. Kas miktarı fazla, obez veya çok zayıf kişilerdeki hesaplamalar yanıltıcı olabilir.

GFR Düşüklüğü

60 ml/dk seviyesinin altında olması böbrek fonksiyonlarının bozulduğu ve böbreklerin kanı yeterince süzemediği anlamına gelir. Bu bozukluk 3 ay boyunca devam ederse kişide kronik böbrek hastalığı olduğu söylenir.

Glomerüler filtrasyon hızı düşüklüğü nedenleri:

  • İdrar yollarında tıkanıklıklar
  • Böbrek enfeksiyonu veya iltihabı
  • Böbrek kan akımının bozulması
  • İlaçlar
  • Tansiyon ve şekerin yarattığı böbrek hasarı
  • Bazı damar iltihaplanmaları (vaskülit)
  • Bazı doğumsal hastalıklar
  • Kanserler

Böbrek hasarı yapabilecek birçok neden glomerüler filtrasyon hızını azaltabilir.

GFR düşüklüğü belirtileri:

Hafif düşüklüklerde hiçbir belirti görülmeyebilir. Böbrek fonksiyonları daha fazla bozuldukça belirtiler aşikar bir hal alır.

  • Yorgunluk, halsizlik
  • Anemi (kan düşüklüğü)
  • Erken yorulma
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Tansiyonda yükseklik
  • Yaygın kaşıntı
  • Bacaklarda, kollarda ve vücudun diğer bölgelerinde şişlik, ödem
  • Mide problemleri (gastrit)
  • Duygusal değişiklikler, anksiyete, depresyon
  • İdrarda azalmaya veya artma
  • Cinsel işlev bozuklukları
  • Cilt kuruluğu
  • Böbrek fonksiyonlarının ciddi bozulduğu durumlarda akciğerde su toplaması ve buna bağlı nefes darlığı gelişebilir.

Yorum Yap