Nedir

Fototerapi Nedir? Fototerapide Dikkat Edilmesi Gerekenler?

fototerapi nedir?

Fototerapi, bazı cilt hastalıkları dahil birçok alanda kullanılmaktadır. Bizler bu yazımızda bebeklerde (sarılık tedavisinde) kullanımını anlatacağız.

Bebeklerdeki yüksek bilirubin değerleri belli seviyelerin üzerinde tehlikeli olup tedavi edilmesi gerekir. Fototerapi hem bu yükselmeyi önlemek hemde belli oranda düşürmek için kullanılır. Böylece bebeklerdeki sarılık değerleri belli sınırlarda tutulmuş olur.

Bebeklerde Sarılık Nasıl Oluşur?

Yaşlanmış akyuvarların ve bazı enzimlerin yıkımı sonrası bilirubin isimli pigment açığa çıkar. Bu pigmentin ilk oluşan şekline indirekt yada konjuge olmamış bilirubin denir. İndirekt bilirubin toksik bir madde olup vücuttan doğrudan atılamaz. Bu madde karaciğerde vücuttan atılabilen konjuge bilirubine dönüştürülür. Dönüşmüş bu form hem safra ve hem de idrar aracılığı ile atılabilir.

Bebeklerin karaciğerlerinde bu dönüşümü yapan enzimin aktivitesi düşüktür. Ayrıca akyuvarların ömrü daha kısadır. Kısa ömürlü akyuvarlar daha çok yıkılır ve daha çok bilirubin açığa çıkar. Ayrıca safra yoluyla bağırsaklara atılan bilirubinin bir kısmı tekrar kana geçer. Bunu sağlayan enzim bebeklerde daha hızlı çalışır.

Sonuç olarak hem bilirubin üretimi fazla hem atılımı az hem de geri alımı daha çok olduğu için yenidoğanlarda sarılık gelişir. Bu sarılığın geçmesi için fototerapi yada ışık tedavisi kullanılır. Bu tedavinin yetersiz kaldığı ya da sarılık değerlerinin çok yüksek olduğu durumlarda kan değişimi de yapılmaktadır.

Fototerapi Nedir?

Belli dalga boylarındaki ışığın kullanılması sonucu, indirekt bilirubinin farklı  kimyasal reaksiyonlarla suda çözünebilen formlara dönüştürülmesine denir. Biliyoruz ki indirekt bilirubin doğrudan vücuttan atılamayan toksik bir maddedir. Fototerapi bebeklerde sarılığı hem önlemede hem de tedavi etmede kullanılan yaygın bir yöntemdir.

Sarılık tedavisinde en etkili ışık dalga boyu, 430-490nm arasındaki mavi-yeşil ışıktır. Mavi ışığın geliştirebileceği yan etkiler nedeniyle beyaz ışık da eklenmiştir. Bundan dolayı fototerapi üniteleri aynı sayıda beyaz ve mavi ışık kaynağından oluşmuştur.

Sarılığı Nasıl Geçirir?

Fototerapinin etkisiyle indirekt yani zararlı bilirubinde üç farklı kimyasal reaksiyon gelişir Bu kimyasal tepkimeler sonrası suda eriyebilen formlara dönüşür. Bu formlar başka bir reaksiyona ihtiyaç duymadan safra ve idrar ile atılabilir. Yani fototerapiyle oluşan bu formların karaciğerde dönüştürülmesine gerek kalmaz. Böylece vücuttan direkt uzaklaştırılırlar. Vücuttan atılan bilirubin sonucunda sarılık değerleri kontrol altına alınır. Bu tedaviye ışın tedavisi veya ışık tedavisi de denmektedir.

Geometrik izomerizasyon

Fototerapi sonrası en sık gelişen(%80) ve en hızlı etki ettiği kimyasal reaksiyondur. Bu tepkime sonrası suda eriyebilen indirekt bilirubin izomeri oluşur. Bu izomer fototerapinin kesilmesi sonrası tekrar eski haline geri dönebilir. Yani tedavi kesildikten sonra indirekt  bilirubin değerleri tekrar yükselebilir ve sarılık tekrar artabilir.

Yapısal izomerizasyon

Daha az görülen bir reaksiyon olsa da geri dönüşümsüz(irreversible) bir tepkimedir. İndirekt bilirubini, izomeri olan lumirubine dönüştürür. Bu tepkime geri dönüşümsüzdür. Işın tedavisi kesilse bile bilirubine geri dönüş olmaz ve lumirubin idrar ve safra ile atılır.

Foto-oksidasyon isimli üçüncü bir tepkime daha olsa da bu tepkimenin indirek biluribin üzerindeki etkisi önemsizdir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yan etkilerini engellemek için dikkat edilmesi gerekler:

  • Bebek küvöz içerisinde çıplak ve gözleri ışık geçirmeyecek şekilde bağlı olmalıdır.
  • Fototerapi yaklaşık 30 cm uzaklıktan verilmelidir.
  • Bebeğin beslenmesine ve sıvı alımına dikkat edilmelidir. Bebeğin sıvı ihtiyacı %10-20 kadar artmaktadır. Bebek günlük tartılarak sıvı kaybı gözden kaçırılmamalıdır.
  • Işığa maruz kalan vücut yüzeyi arttıkça fototerapinin etkinliği artacaktır.
  • Bebeğin pozisyonu 6 saat arayla değiştirilmelidir.
  • Bebek vücut ısısı 2 saat aralıklarla ölçülmelidir.
  • Bebeğin dışkısı takip edilmelidir. Atılan bilirubin dışkıyı yeşilimsi renge dönüştürür.

Sarılık nedeniyle fototerapi alan bebeklerin bilürubin seviyeleri cilde bakarak değerlendirmek yanıltıcı olabilir. Bu nedenle kan tahlili yaparak değerlendirmek gerekir.

Anne Sütü Sarılığı Nedir, Nasıl Geçer?

Yazar Hakkında

Dr Cömert Arıcı

Dr Cömert Arıcı

19 Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu, tıp doktoru. 2011 yılında tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 6 yıl Ordu Devlet Hastanesi acil servisinde görev yaptı. Şu an özel bir hastanede meslek hayatını devam ettirmekte.

error: Kopyalamak yasak! İçeriği çalan hırsızlara karşı ufak bir önlem. Anlayışınız için teşekkürler.