Fototerapi Nedir? Fototerapide Dikkat Edilmesi Gerekenler?

fototerapi nedir?

Fototerapi nedir,bebeklerde nasıl yapılır, fototerapide dikkat edilmesi gerekenler nelerdir? sorularını yanıtlayacağız. Fototerapi, bazı cilt hastalıkları dahil birçok alanda kullanılmaktadır. Bizler bu yazımızda bebeklerde (sarılık tedavisinde) fototerapinin kullanımını anlatacağız.

Bebeklerde yüksek bilirubin değerleri belli seviyelerde tehlikeli olabileceği için tedavi edilmesi gerekmektedir. Fototerapi hem bu yükselmeyi önlemek hemde belli oranda düşürmek için kullanılır. Böylece bebeklerdeki sarılık değerleri belli sınırlarda tutulmuş olur.

Yaşlanmış eritrositlerin ve bazı enzimlerin yıkımı sonrası bilirubin isimli pigment kana verilir. Bu pigmentin ilk oluşan şekline indirekt yada konjuge olmamış bilirubin denir. İndirekt bilirubin toksik bir madde olup vücuttan doğrudan atılamaz. Bu madde karaciğerde enzimatik bir reaksiyonla vücuttan atılabilen konjuge bilirubine dönüştürüldükten sonra safra ve idrar aracılığı ile atılabilir.

Bebeklerde karaciğerdeki bu enzimin düşük aktivitede olması, eritrositlerin daha kısa ömürlü olması(daha çok yıkım olur), enterohepatik dolaşımın daha fazla olması nedeniyle yenidoğan sarılığı gelişir. Bu sarılığın geçmesi için fototerapi yada ışık tedavisi sık kullanılır. Fototerapinin yetersiz kaldığı ya da sarılık değerlerinin çok yüksek olduğu durumlarda kan değişimi de yapılmaktadır.

Fototerapi Nedir?

Belli dalga boylarındaki ışığın kullanılması sonucu, indirekt bilirubinin farklı  kimyasal reaksiyonlarla suda çözünebilen formlara dönüştürülmesine denir. Biliyoruz ki indirekt bilirubin doğrudan vücuttan atılamadığı gibi toksik bir maddedir. Bebeklerde sarılığı hem önlemede hem de tedavi etmede kullanılan yaygın bir yöntemdir.

Sarılık tedavisinde kullanılan fototerapinin en etkili ışık dalga boyu, 430-490nm arasındaki mavi yeşil ışıktır. Mavi ışığın geliştirebileceği yan etkiler nedeniyle beyaz ışık da eklenmiştir. Bundan dolayı fototerapi üniteleri aynı sayıda beyaz ve mavi ışık kaynağından oluşmuştur.

Sarılıkta Fototerapi Nasıl Etki Eder?

Fototerapinin etkisiyle indirekt bilirubinde üç farklı kimyasal reaksiyon gelişir Bu kimyasal tepkimeler sonrası suda eriyebilen formlara dönüşen indirekt bilirubin, başka bir reaksiyona ihtiyaç duymadan safra ve idrar ile atılabilir. Yani fototerapiyle oluşan bu formların karaciğerde tekrar enzimatik reaksiyona girmelerine gerek kalmaz. Böylece vücuttan direkt uzaklaştırılırlar. Vücuttan atılan bilirubin sonucunda sarılık değerleri kontrol altına alınır. Bu tedaviye ışın tedavisi veya ışık tedavisi de denmektedir.

Fototerapinin etki mekanizmaları;

Geometrik izomerizasyon

Fototerapi sonrası en sık gelişen(%80) ve fototerapinin en hızlı etki ettiği kimyasal reaksiyondur. Bu tepkime sonrası suda eriyebilen indirekt bilirubin izomeri oluşur. Bu izomer fototerapinin kesilmesi sonrası tekrar eski haline geri dönebilir. Yani tedavi kesildikten sonra indirekt  bilirubin değerleri tekrar yükselebilir ve sarılık tekrar artabilir.

Yapısal izomerizasyon

Fototerapi sonrası daha az görülen bir reaksiyon olsa da geri dönüşümsüz(irreversible) bir tepkimedir. İndirekt bilirubini, izomeri olan lumirubine dönüştürür. Bu tepkime geri dönüşümsüzdür. Fototerapi kesilse bile bilirubine geri dönüş olmaz ve lumirubin idrar ve safra ile atılır.

Foto-oksidasyon isimli üçüncü bir tepkime daha olsa da bu tepkimenin indirek biluribin üzerindeki etkisi önemsizdir.

Fototerapide Dikkat Edilmesi Gerekenler

Fototerapi yan etkilerini engellemek için dikkat edilmesi gerekler;

  • Bebek küvöz içerisinde çıplak ve gözleri ışık geçirmeyecek şekilde bağlı olmalıdır.
  • Fototerapi yaklaşık 30 cm uzaklıktan verilmelidir.
  • Bebeğin beslenmesine ve sıvı alımına dikkat edilmelidir. Fototerapinin verildiği bebeğin sıvı ihtiyacı %10-20 kadar artmaktadır. Bebek günlük tartılarak sıvı kaybı gözden kaçırılmamalıdır.
  • Işığa maruz kalan vücut yüzeyi arttıkça fototerapinin etkinliği artacaktır.
  • Bebeğin pozisyonu 6 saat arayla değiştirlmelidir.
  • Bebek vücut ısısı 2 saat aralıklarla ölçülmelidir.
  • Bebeğin dışkısı takip edilmelidir. Fototerapinin etkisi ile atılan bilirubin dışkıyı yeşilimsi renge dönüştürür.

Sarılık nedeniyle fototerapi alan bebeklerdeki biluribin değerini cilde bakarak değerlendirmek yanıltıcı olacaktır. Bu nedenle kan tahlili yaparak değerlendirmek gerekmektedir.

Anne Sütü Sarılığı Nedir, Nasıl Geçer?

Referanslar

http://www.webmd.com/parenting/baby/tc/phototherapy-for-jaundice-in-newborns-topic-overview

https://www.psoriasis.org/about-psoriasis/treatments/phototherapy

http://www.med.umich.edu/1libr/pa/umphototherapy.htm

http://emedicine.medscape.com/article/1894477-overview

Pediatri 1.cilt(Prof.Dr Olcay Neyzi,Prof. Dr Türkan(Yüksel) Ertuğrul), s:418-419

3 Yorum

  • Merhaba
    Yakın bir akrabamın bebeği fototerapi sırasında gözü kapatılmadığı için şu an gözleri görmüyor. Çocuk şu an 6 yaşlarında ve malesef göremiyor. Bunun tedavisi var mıdır? Gözleri tekrar açılır mı? Teşekkürler

  • Illa ki gözü kapatilmistir,bu cok eski bir bilgidir ve bunun mesuliyetine kimse girmez..bebek cikartmistir terapi esnasinda gözlügünü ve o yakinin da suclayacak yer aramistir

Yorum Yap