ERCP Nedir ve Nasıl Yapılır? Öncesi ve Sonrası Nelere Dikkat Etmeli?

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi)

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi), safra kanalı ve pankreas hastalıklarının teşhis veya tedavisinde kullanılan girişimsel bir yöntemdir.  Pankreas ve safra kanallarına kontrast (boyar madde) verilerek bu kanallardaki tıkanıklıklar, darlıklar görüntülenir. Günümüzde özellikle bu kanallardaki bazı sorunların tedavisi için kullanılmaktadır.

ERCP Nasıl Yapılır?

Pankreas ve ana safra kanalı birleştikten sonra tek bir ana kanal (koledok kanalı) şeklinde oniki parmak bağırsağına (duedenuma) açılmaktadır. ERCP işlemi temel olarak bu kanallardaki problemlerin tehşis ve tedavisinde kullanılır. Bu işlem halk arasında mideye hortum salma adı verilen işleme benzer bir yöntemle yapılmaktadır. Ancak daha karmaşık, daha zor ve bazı riskler taşımaktadır.

İşlemde kullanılan endoskop hastaya yutturulur. Ağızdan mideye, oradan da oniki parmak bağırsağına ulaşılır. Daha basit anlatırsak oniki parmak bağırsağına kadar hortum salınır. Burada safra ve pankreas içeriğini taşıyan ana kanal (koledok) tespit edilir. Bu kanala cihaz yardımıyla ilaçlı bir madde (kontrast) verilir. Bu esnada kanalın filmi çekilir. Böylece kanallardaki tıkanıklıklar, darlıklar, taşlar ve kitleler tespit edilir.

Tespit edilen soruna göre bu cihazla müdahale edilir. Örneğin taş çıkarılabilir veya kanala stent konulabilir. Yazımızın devamında bu işlemler anlatılacaktır.

ERCP Neden Yapılır?

Günümüzde daha çok tedavi amaçlı yapılmaktadır. Teşhis amaçlı diğer yöntemler (MRCP gibi) daha sık kullanılır. Bu işlem ne kadar deneyimli kişilerce yapılırsa yapılsın istenmeyen bazı sonuçlara neden olabilir.  Bu işlemin yapılma amaçları şunlardır:

  • Koledok taşları: Pankreas ve safra kanalının birleşmesi ile oluşan kanala koledok adı verilir. Bu kanalda oluşan taşlar veya safra kesesinden düşen taşlar burada tıkanıklık yapabilir.  Bazen kanalın çıkışında yer alan dairesel kaslar kasılarak kanal çıkışını daraltır ve taşların bağırsaklara geçmesini engeller. ERCP ile bu kaslar kesilerek (sfinkterotomi) taşın düşmesi ve kanalın açılması sağlanır. İşlem sırasında taşın çıkarılması için farklı yöntemler kullanılabilir. Eskiden açık ameliyat ile alınabilen bu taşların çoğu ERCP ile ameliyata gerek kalmadan çıkarılabilmektedir.
  • Safra kanalı taşları: Bu işlemde safra yollarındaki taşlar çeşitli tekniklerle çıkarılabilir.
  • Safra kanalı darlıkları: İster tümöre ister daha önce geçirilmiş bir ameliyata bağlı gelişmiş olsun, safra kanalı darlıkları bu yöntemle genişletilebilir veya stent ile tedavi edilebilir. Ayrıca kanaldaki tümörlerden parça (biyopsi) alınabilir.
  • Safra kaçağı: Açık ameliyat sonrası gelişen safra kaçakları tespit edilerek bu bölgeye müdahale edilebilir.
  • Safra kanalı tümörleri: Safra kanalı tümörleri safra akışını durdurarak sarılık, kaşıntı gibi belirtilere neden olabilir. Bazı kişilerde safra akışını sağlamak için ERCP ile müdahale edilebilir.
  • Pankreas kanalı taşları, kistleri ve tümörleri: Pankreas kanalında tıkanıklığa neden olan taşlara, kistlere ve tümörlere müdahale edilebilir. Gerekirse stent konulabilir.
  • Koledok kanalındaki kistlere (kist hidatik dahil) müdahale edilebilir. Gerekirse kaça olan bölgeye stent koyularak tedavi edilir.
  • Tekrarlayan pankreas iltihabı (pankreatit): Tekrarlayan pankreas iltihabının değerlendirilmesi ve uygunsa tedavisi yapılabilir.
  • Kronik pankreas iltihabı (pankreatit) nedeniyle gelişen bozuklukların değerlendirilmesi ve tedavisi için kullanılabilir. Örneğin pankreas kistleri, pankreas kanal kaçakları gibi…
  • Koledok kanalının çıkışında yer alan dairesel kaslar kanal içeriğinin geçişini kontrol eder. Kaslar kasılınca kanal çıkışı daralır ve içeriğin akışı engellenir. Tam tersi kaslar gevşeyince kanal içeriği kolayca bağırsaklara geçer. Bazen bu fonksiyonlarda bozukluklar (oddi sfinkter disfonksiyonu) görülür. Örneğin kaslar anormal kasılarak safranın geçisini bozar ve kişide çeşitli belirtilere neden olur. Bu durumda ERCP ile bu kaslara müdahale edilebilir.
  • Pankreas kanserlerinin teşhisinde kullanılabilir.
  • Ampulla vateri hastalıkları: Koledok kanalının (ana kanal) bağırsaklara açıldığı bölgedeki alana ampulla vateri adı verilir. Bu bölgedeki kanserlerin, tümörlerin teşhis ve tedavisinde ERCP kullanılabilir.

Bazı durumlarda bu işlemi yapmak yüksek risk taşıdığından yapılmamalıdır.

ERCP Kimlere Yapılmaz!

  • Ciddi kalp hastalığı olanlarda
  • Ciddi nörolojik hastalığı olanlarda
  • Bağırsak delinmesi varsa
  • Kişi işlemin yapılmasını istemiyorsa
  • Ciddi kanama bozukluğu olanlarda yapılmamalıdır.

Yemek borusunda darlık olanlarda, bazı mide fıtıklarında, bazı mide ameliyatlarında, mide ve barsak tıkanıklıklarında mümkünse yapılmaması önerilir.

ERCP Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu işlem midenin değerlendirildiği endoskopik işlemlere göre daha zordur. Bundan dolayı işlem yapılacak kişinin kronik hastalıkları, kullandığı ilaçlar dikkatlice sorgulanır. Dikkat edilmesi gerekilen durumlar:

  • İşlemden en az 6 saat önce gıda alımı durdurulmalıdır. İşlem sabah yapılacaksa kişinin geceden itibaren birşey yememesi istenir.
  • İşlem sırasında boyar madde (kontrast) verileceği için kişinin alerji hikayesine dikkat edilmelidir. İyot alerjisi olup olmadığı belirlenmelidir.
  • Kullanılan ilaçlar mutlaka değerlendirilmelidir. Özellikle kan sulandırıcı kullananlarda kanama riski belirlenmelidir. İlaç kesilmesi durumunda risklerin tespit edilmesi gerekir.
  • Radyasyon maruziyetinden dolayı gebelik mutlaka araştırılmalı, şüpheli durumlarda gerekirse test yapılmalıdır. Doğurganlık çağındaki kadınların bu konuda dikkatli davranması gerekir.
  • İşlem sırasında kişi kontrollü şekilde uyutulur. (kişi uyutularak yapılır)

ERCP işlemi ne kadar sürer?

Süre yapılacak işleme göre değişir. Ortalama 30 dakika ile 1 saat arasında değişmektedir.

ERCP Sonrası

İşlem sonrası ilaçların etkisi geçinceye kadar kişi 1-2 saat takip edilir. Eğer kişide beklenmeyen bir durum gelişmediyse sonrasında taburcu edilir. Kişiyi uyutmak için verilen ilaçların etkisi bir süre daha devam edeceği için kişi motorlu taşıt kullanamaz. İşlem sonrası hafif boğaz ağrısı görülebilir.

ERCP Riskleri ve Sonrasında Görülebilecek İstenmeyen Durumlar (Komplikasyonlar):

Deneyimli merkezlerde yapılsa bile işlemin riskleri vardır ve bazı istenmeyen durumlar görülebilir. Bunlar genellikle hayati risk oluşturmaz ve tedavi edilebilir.

  • Pankreas iltihabı (pankreatit): İşlem sonrası en sık görülen komplikasyondur. Kanalı görüntülemek amacıyla verilen ilaçlı madde (kontrast madde) bu durumun nedenlerinden birisidir. İşlem sonrası kuşak tarzı şiddetli karın ağrısı ve bulantı görülür. Amilaz ve lipaz gibi testlerde yükselme görülür.
  • Delinme: Oniki parmak bağırsağı, safra kanalı ve pankreas kanalında delinme görülebilir. Özellikle sfinkterotomi adı verilen kasların kesildiği işlemde, balonla genişletme yapıldığında ve stent uygulamalarında görülebilir.
  • Kanama: Genellikle hafif kanamalar görülür ve kendiliğinden durur. Nadiren ciddi kanamalar görülebilir.
  • Enfeksiyon: Safra yolları ve safra kesesinde enfeksiyon gelişebilir.
  • Mide içeriğinin akciğere kaçması (aspirasyon): Geceden sonra herhangi birşey yenmemesi durumunda önlenebilir.

Bunların dışında işlem sırasında kişide ritim bozukluğu, solunum sıkıntısı, çene çıkığı gibi farklı istenmeyen durumlar görülebilir.

ERCP sonrası dikkat edilmesi gereken belirtiler!

  • Geçmeyen şiddetli karın ağrısı
  • Göğüs ağrısı, kötüleşen nefes darlığı
  • Ateş, titreme
  • Karında şişkinlik, sertlik ve kusma
  • Cilt altında hava kabarcıkları
  • Şiddetlenen boğaz ağrısı ve yutma zorluğu
  • Dışkıda kanama

Yukarıdaki belirtilerden birinin veya birkaçının olması durumunda doktorunuz ile iletişime geçiniz ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurunuz.

Yorum Yap