eGFR Nedir? Düşüklüğü Neden Olur? Normal Değeri Kaçtır?

eGFR

eGFR, böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesinde ve böbrek hastalığının seviyesini belirlemede kullanılan bir tetkiktir. İngilizce açılımı Estimated Glomerular Filtration Rate olup dilimize tahmini glomerüler filtrasyon hızı (tahmini GFR) olarak çevrilmiştir.

Günümüzde böbrek fonksiyonları başta kreatinin olmak üzere BUN ve üre gibi testlerle değerlendirilir. Özellikle kreatinin, böbrek yetmezliğinde kullanılan güvenilir bir testtir.

Kreatinin testinin yükselmesi için böbrek fonksiyonları en az %50 oranında bozulması gerekir. (bkz: Kreatinin nedir?) Dolayısıyla erken dönemlerdeki böbrek fonksiyon bozukluklarını göstermede yetersiz kalır. Ayrıca kreatinin değeri kişinin yaşına, cinsiyetine ve kas kitlesine göre değişebilir. Bundan dolayı böbrek fonksiyonlarını değerlendirmede daha duyarlı olan eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı) kullanılmaktadır.

Böbrek fonksiyonları %50 bozulmuş birinin kan kreatinin seviyesi normal olabilir. Bundan dolayı tahmini glomerüler filtrasyon hızı hesaplanmasına ihtiyaç duyulur.

eGFR (tahmini GFR) Nedir?

Böbreklerin kanı süzmesi ile oluşan sıvıya ultrafitrat adı verilir. Bu ilk süzüntünün içerisindeki suyun büyük kısmı ile birlikte vücut için gerekli maddeler geri emilerek kana karışır. Atık maddeleri içeren geriye kalan kısım, idrar olarak atılır. eGFR (tahmini GFR), 1 dakikada böbreklerde oluşan toplam süzüntü miktarını verir. Yani böbreklerin kanı ne kadar süzebildiğini gösterir. Sağlıklı kişilerde dakikada yaklaşık 130 ml süzüntü oluşur. Tahmini GFR düşerse böbrekler düzgün çalışmıyor demektir.

eGFR testi neden yapılır?

  • Böbrek hasarını düşündüren belirtilerin varlığında
  • Şeker hastalarında böbrek fonksiyonunu değerlendirmek için
  • Yüksek tansiyonun böbreği etkileyip etkilemediğini anlamak için
  • Ailede böbrek hastalığı olanların takibinde
  • Sık sık idrar yolu enfeksiyonu geçirenlerde
  • Doktorun çeşitli nedenlerle böbreklerin fonksiyonun görmek istemesi durumunda bu test yapılabilir.

Böbreklerin gerçekte ne kadar süzüntü oluşturduğunu hesaplamak zordur. Bundan dolayı çeşitli formüller geliştirilerek oluşan süzüntü yaklaşık olarak tahmin edilir. Tahmin edilen bu değere eGFR adı verilir.

eGFR (tahmini GFR) nasıl hesaplanır?

Tahmini glomerüler filtrasyon hızı birden çok yöntemle hesaplanabilir. Bu hesaplamalardan bazıları şunlardır:

  1. Kreatinin klirensi ile hesaplama: Kişinin 24 saatlik idrarı biriktirilir. İdrar miktarı, idrardaki kreatinin miktarı ve kandaki kreatinin miktarı kullanılarak hesaplanır.
  2. Sintigrafi ile hesaplama
  3. Formüller ile hesaplama : Günümüzde en çok kullanılan ve en pratik yöntemdir. Kişinin kan kreatinin değeri, yaşı, kilosu ve cinsiyetine göre çeşitli formüllerle hesaplanabilir.  GFR hesaplamada kullanılan formüllerden bazıları şunlardır:

Not: Glomerüler filtrasyon hızının ölçümünde kullanılan daha farlı yöntemler olsa da bizler sık kullanılanlardan bahsettik.

Cockcroft-Gault formülü ile GFR hesaplama:

Cockcroft-Gault GFR hesaplama

Bu formül hesaplaması kolay olduğu için pratikte daha sık kullanılabilir.

MDRD formülü ile GFR hesaplama:

MDRD formülü ile eGFR hesaplama

Yukarıda bahsettiğimiz hesaplamalarla elde edilen eGFR değeri, böbreklerin fonksiyonları hakkında diğer testlere göre daha sağlıklı bilgi verir. Bu formüller ile gerçek glomerüler filtrasyon hızına yakın değerler elde edilir. Ancak aşırı kaslı, aşırı zayıf, aşırı kilolu ve ciddi kas hastalığı olan kişilerde güvenilir olmayabilir.

eGFR Düşüklüğü ve Normal Değerleri

Tahmini glomerüler filtrasyon hızına göre evreleme yapılır. GFR değerine göre böbreklerdeki bozukluk derecesi belirlenir.

EvreGFR DeğeriAnlamı
1≥ 90Normal (veya artmış)
260-90 arası*Böbrek fonksiyonlarında hafif bozukluk (böbrek hasarı varsa)
330 -60 arasıBöbrek fonksiyonlarında orta derecede bozukluk
415 – 30 arasıBöbrek fonksiyonlarında ciddi bozukluk
5<15Son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz)

*eGFR’nin 60 ile 90 arasında olması durumunda kişide böbrek hasarı olup olmadığına bakılır. Eğer böbrek hasarı bulgusu varsa kişinin böbrek fonksiyonlarının hafif bozulduğu söylenir. Ancak böbrek hasarı bulgusu yoksa 60-90 arası normal kabul edilir. Böbrek hasarını gösteren bulgular: idrarda inatçı protein kaçağı, böbrek kaynaklı inatçı kanama, şeker hastalığına bağlı protein kaçağı, ultrason ve biyopsi ile gösterilmiş böbrek anormallikleri.

Örnek:

Tahmini glomerüler filtrasyon hızının neden önemli olduğunu anlamak için kreatinin değeri aynı olan iki kişiyi kıyaslayalım. Tahmini GFR hesaplamalarını Cockcroft-Gault formülü ile yapalım:

  1.  20 yaşında erkek, 80 kilogram ve kreatinin değeri 1 mg/dL
  2. 80 yaşında kadın, 60 kilogram ve kreatinin değeri 1 mg/dL

Yukarıda bahsettiğimiz iki kişinin de kreatinin değeri 1 mg/dL. Eğer sadece kreatinin değerine bakarak hesaplama yaparsak her iki kişininde böbreklerinin aynı çalıştığını düşünürüz. Oysa eGFR değerlerini hesapladığımızda 1. kişinin tahmini glomerüler filtrasyon hızı 133 ml/dk çıkarken, 2. kişinin 42 ml/dk çıkmaktadır. Her iki kişinin de kreatinin değerleri aynı olmasına rağmen 1. kişinin böbrek fonksiyonları normalken, 2. kişinin böbrek fonksiyonları orta derecede bozuktur.

eGFR Düşüklüğü Belirtileri

Hafif düşüklüklerde hiçbir belirti görülmeyebilir. Ancak ciddi düşüklüklerde ve böbrek fonksiyonlarının ciddi bozukluklarında şu belirtiler görülebilir:

  • Halsizlik, bitkinlik
  • Kansılık ve kansızlığa bağlı erken yorulma, çarpıntı
  • Gastrit
  • Bulantı ve kusma
  • Kaşıntı
  • İştahsızlık
  • Vücudun su toplaması (ellerde ve ayaklarda şişlik)
  • Tansiyon yükselmesi
  • Ciltte kuruma
  • Cinsel fonksiyon bozuklukları
  • Konsantrasyon güçlüğü, gerginlik hali, depresyon
  • İdrar miktarında değişme; artma veya azalma

Yorum Yap