Tahliller

CRP Yüksekliği Neden Olur? Türbidimetrik ve Nefelometrik Nedir?

CRP yüksekliği

CRP (C-Reaktif Protein) iltihabi durumlarda karaciğerde üretilen bir proteindir. Yaygın iltihabi olayların teşhisinde ve takibinde sık kullanılır. CRP yüksekliği enfeksiyonlar başta olmak üzere birçok hastalığa bağlı gelişebilir.

Vücutta gelişen yaygın iltihabi durumlarda çeşitli maddeler (mediatörler) açığa çıkar. Açığa çıkan bu maddeler karaciğerde CRP üretimini tetikler.

Türbidimetrik ve Nefelometrik Ne Anlama Gelir?

Kandaki C-Reaktif protein miktarı ölçülürken kullanılan yöntemlerdir. Yani testin ölçüm şeklidir. Her iki yöntemin birbirine ciddi bir üstünlüğü yoktur.

CRP Testinin Normal Değeri

  • < 0.3 mg/dL olmalıdır. (Lütfen test yapılan laboratuvarınızın referans aralıklarına bakınız)

Not: Laboratuvara göre referans aralıkları farklılık gösterebilir. Ölçüm yapılan laboratuvarın referans aralıkları genellikle test sonuçlarında yer almaktadır. 

CRP Yüksekliğinin Neyi Gösterir?

Bu testin yüksekliği vücutta iltihabi bir durumun olduğunu gösterir. Ülkemizdeki çoğu doktor farklı amaçlarla da olsa bu testi kullanmaktadır.

Enfeksiyonlar

Vücudun herhangi bir bölgesinde enfeksiyon olduğunda yükselebilir. Bu testi yükselten enfeksiyonlardan bazıları şunlardır:

  • Covid 19 veya influenza (grip) gibi virüs kaynaklı enfeksiyonlar.
  • Boğaz enfeksiyonları: Bakterilerin neden olduğu faranjit, bademcik iltihabı gibi hastalıklarda yükselir.
  • Böbrek ve idrar yolları enfeksiyonları: Hafif idrar yolları enfeksiyonunda aşırı yükselme beklenmez. Ancak iltihabi durum böbreklerde ise ciddi yükseklikler görülebilir.
  • Sinüzit
  • Bronşit
  • Zatürre: Akciğerlerdeki iltihaplanma nedeniyle ciddi yükselmeler görülebilir. Hem virüs (covid 19, girp gibi) hem de bakterilerin (pnömokok gibi) neden olduğu enfeksiyonlarda yükselir.
  • Selülit: Ciltte kızarıklık, şişlik, ısı artışı ve ağrının görüldüğü bir tablodur. Kabaca cildin enfeksiyonu denilebilir.
  • Kulak enfeksiyonu
  • Kemik enfeksiyonları
  • Bağırsak enfeksiyonları: Bazı bakterilerin neden olduğu bağırsak enfeksiyonlarında yükseklik görülebilir. Bulantı, kusma, ishal ve ateş gibi belirtiler sık görülür.
  • Menenjit (Beyin zarı iltihabı): Bakterilerin neden olduğu menenjitlerde yükselebilir.
  • Abseler
  • Verem (tüberküloz)
  • Eklem enfeksiyonu (septik artrit)
  • Kalp dokusunun enfeksiyonları: İnfektif endokardit
  • Açık bir yaranın enfeksiyonu: Örn: Ameliyat sonrası yaranın mikrop kapması

Covid 19 – CRP ilişkisi

Covid 19 enfeksiyonunda CRP değeri normal, hafif yüksek veya çok yüksek olabilir. CRP’de aşırı artış hastalığın daha komplike olduğunu düşündürür. Covid 19 enfeksiyonunu hafif üst solunum yolu enfeksiyonu şeklinde ile geçirenlerde CRP değerinin hafif artması beklenirken, ciddi Covid 19 zatürresinde bu değerin çok daha yüksek olması beklenir. Tabi bu durum her böyle olmak zorunda değildir.

Covid 19 enfeksiyonlarında C reaktif protein ile birlikte kan beyaz küre (özellikle lenfosit) sayısı, ferritin ve D-dimer gibi laboratuvar testleri de değerlendirilir.

CRP Yüksekliği – Kanser İlişkisi

Kanserlerle doğrudan ilişkili bir test değildir. Ancak kanserlerde yükselebilir. Yüksekliğin görüldüğü başlıca kanserler şunlardır:

  • Akciğer kanseri
  • Meme kanseri
  • Sindirim sistemi kanserleri: Mide, kolon kanserleri gibi.
  • Lösemi, kemik iliği kanserleri

İltihabi Durumlar ve Diğer Nedenler

Herhangi bir mikroorganizma olmaksızın gelişen iltihabi olaylarda CRP yüksekliği görülebilir.

  • Pankreas iltihabı (pankreatit)
  • İltihabi barsak hastalıkları: ülseratif kolit ve crohn
  • Yanıklar
  • Ciddi travmalar
  • Vücudun herhangi bir yerinde gelişen damar tıkanıklığı: Bağırsak damarlarında, bacak damarlarında tıkanma gibi..
  • Kalp krizi: Kalp damarlarında tıkanma sonucu gelişir. Damar tıkanıklığının olduğu bölgede iltihabi bir süreç başlar. Kalp krizinde bu test uzunca süre yüksek kalabilir.
  • Eklem iltihabı
  • Akciğere pıhtı atması
  • Damar iltihaplanması (Örn: temporal arterit)
  • Lupus hastalığı (bkz: Lupus Hastalığı Nedir?)
  • İltihaplı romatizma
  • Romatizmal kalp hastalıkları
  • Obezite
  • Ameliyat sonrası bir süre yükseklik görülür.
  • Sigara içenlerde hafif yükseklikler görülebilir.
  • Hormon tedavisi (östrojen ve progesteron) alanlarda yükselebilir.

CRP Yüksekliği ve Tehlikesi

Enfeksiyona bağlı gelişen yüksekliklerde, enfeksiyonun kaynağına göre risk değişir. Örneğin bademcik iltihabına bağlı yükseklik tehlikeli kabul edilmez ve uygun antibiyotik ile tedavi edilir. Ancak menenjit, verem, kemik enfeksiyonu gibi durumlar ise tehlikelidir.

Kalp ve Damar Hastalıkları Riskine Dikkat!

CRP yüksekliği, kalp ve damar hastalıkları açısından risk olarak kabul edilmektedir. Herhangi bir iltihaba veya enfeksiyona bağlı olmayan, artmış yüksek duyarlıklı hs-C-Reaktif protein seviyeleri (bazal seviye) kalp hastalıkları için risk kabul edilir. Yüksek duyarlıklı test klasik teste göre daha hassastır.

*C-Reaktif Protein Seviyesine Bağlı Kalp ve Damar Hastalıkları Riski
CRP Seviyesi (mg/L)Kalp Damar Hastalıkları Riski
< 1Düşük riskli
1 – 3 arasıOrta riskli
3’ün üzeriYüksek riskli

*Hastalık kontrol merkezi (CDC) ve Amerikan Kalp Derneği’ne (AHA) göre 

Kalp damarlarının duvarındaki değişikliklerin, iltihabi bir sürece neden olarak bu testi yükselttiği düşünülmektedir. Bu testin yüksek olması, kalp krizi ve inme gibi hastalıkların gelişme riskini arttırmaktadır.

Kalp ve damar hastalıkları için diğer risk faktörleri:

  • İleri yaş
  • Sigara
  • Şeker hastalığı
  • Tansiyon yüksekliği
  • Kolesterol yüksekliği
  • Obezite, aşırı kilolu olmak

CRP Yüksekliği Olanda Hangi Belirtiler Görülebilir?

C-Reaktif protein testi iltihabi sürecin başlamasından yaklaşık 1-2 gün sonra yükselir. Yaklaşık 3. günde en yüksek seviyeye çıkar. İltihabi durum tedavi edilmişse ortalama 7-10 günde normal değerlere iner. Bu test belirtiler başladığında normal veya hafif yüksek olabilir.

  • Ateş özellikle enfeksiyonlarda sık görülür.
  • Boğaz ağrısı
  • Halsizlik, kırgınlık
  • Karın ağrısı
  • Eklem, kas ağrıları
  • Öksürük, balgam
  • Bulantı, kusma, ishal
  • Baş ağrısı
  • Nefes darlığı
  • Göğüs ağrısı

Listede yer almayan farklı birçok belirti de görülebilir.

CRP Düşüklüğü Nedenleri

  • Egzersiz,
  • Kilo kaybı,
  • Alkol tüketimi
  • Kolesterol ilaçları: statin, niasin ve fibrat

Kandaki CRP Yüksekliği Nasıl Düşürülür?

Öncelikle yükseklik nedeni tespit edilerek uygun tedavi verilir. Enfeksiyon kaynaklı yükseklikte uygun antibiyotik verilerek tedavi edilirken, romatizmal hastalıklarda ise iltihabı giderecek diğer ilaçlar verilir. Birkaç örnekle açıklayalım:

  • Bademcik iltihabı nedeniyle yükselmişse antibiyotik verilir.
  • Romatizmal hastalıklara bağlı yükselmişse, romatizma ilaçları verilir.
  • Kanser nedeniyle yükselmişse uygun tedavi (ameliyat, kemoterapi, radyoterapi gibi) verilir.

Eğer kişide hiçbir neden olmadan yüksek duyarlıklı hs-CRP yüksekliği varsa, kişi kalp ve damar hastalıkları açısından bazı önlemler almalıdır.

  • Düzenli egzersiz yapmalı,
  • Sigara içmemeli,
  • Kolesterol yüksekliği varsa uygun tedavi ile kontrol altına almalı,
  • Şeker hastalığı varsa uygun ilaçlarla şekeri kontrol altına almalı,
  • Sağlıklı beslenme alışkanlığı kazanmalı,
  • Düzenli doktor kontrolüne gitmelidir.

CRP yüksekliği tek başına bir hastalığa özgü değildir. Kişinin şikayeti, hikayesi, test sonuçları ve doktor muayenesi göz önünde bulundurularak bir sonuca varılır.

Yazar Hakkında

Dr Cömert Arıcı

Dr Cömert Arıcı

19 Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu, tıp doktoru. 2011 yılında tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 6 yıl Ordu Devlet Hastanesi acil servisinde görev yaptı. Özel İstanbul Onkoloji Hastanesi'nde meslek hayatına devam etmekte.

error: Kopyalama yasak! Anlayışınız için teşekkürler.