Civa Zehirlenmesi Belirtileri ve Civanın Zararları

civa zehirlenmesi termometre

Civa, kimyasal olarak üç formda bulunan ve yüksek dozlarda insan sağlığına zararlı bir maddedir . Civa zehirlenmesi bu formların farklı yollarla vücuda alınması sonucu gelişir. Yine bu formlar doğada farklı maddelerde bulunurlar ve vücudumuza farklı yollarla girerler.

Civa Kaynakları ve Emilimi

Metalik civa (elementer); termometre, barometre, diş yapımındaki malzemeler ve altın aramada kullanılan formudur. Çoğu kişinin termometrelerden aşina olduğu bu form, oda sıcaklığında buharlaşır. Evlerde halıların ve döşemelerin altında birikerek toksik etki gösterebilir. 

Metalik Civanın Emilimi: Civa zehrilenmesi diyebilmek için öncelikle civanın herhangi bir yolla vücudumuza girmesi yani emilmesi gerekir. Metalik form ağızdan alındığında sindirim sisteminden çok düşük oranda emilir ve genellikle zehirlenmelere neden olmaz. Ciltten de düşük miktarda emilen bu formun, vücuda asıl giriş yolu solunum sistemi yani akciğerlerdir.

Oda sıcaklığında buharlaşan bu form %75-80 oranında akciğerlerden emilerek dolaşıma geçer ve civa zehirlemesine neden olur. Bundan dolayı kırılan termometrelerin evde muhafaza edilmesi, civanın buharlaşarak akciğerlerden emilmesine dolayısıyla zehirlenmeye neden olabilir.

İnorganik civa: Dezenfektanlarda, koruyucu katkı maddelerinde, fotoğraf yapımında kullanılan kimyasallarda, havai fişeklerde bulunur. Emilimi: Ciltten ve sindirim sisteminden belli oranlarda emilerek vücudumuza girer.

Organik civa: Böcek ilaçları, koruyucu maddeler, dezenfektanlar içerisinde bulunur. Çevredeki en önemli kaynağı kömür gücü ile çalışan elektrik santralleridir. Emilimi: Solunum, cilt ve sindirim sisteminden emilebilmektedir. Mesleki maruziyet dışındaki en sık zehirlenme nedeni, kontamine olmuş balıkların ve deniz ürünlerinin tüketilmesidir.

Çevrede biriken metalik ve inorganik formlar, biyolojik yollarla organik civaya dönüşerek balıklarda birikir. Bazı balıklar civayı yüksek miktarlarda içerirler.

 Civanın yüksek olduğu balıklar: köpek balığı, kral uskumru, kılıç balığı ve Meksika Körfez’indeki kremit balığı. FDA(Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) bu balıkların tüketilmesinden kaçınılması gerektiğini bildiriyor.

Civayı orta seviyede içeren deniz ürünleri: taze tonbalığı, konserve beyaz ton balığı, hani balığı, deniz levreği, tuzlu su alabalığı, ıstakoz,pisi balığı, mezgit, kapan ve yengeçlerdir. Bu balıkların gebeler tarafından kısıtlı şekilde tüketilmesi önerilmektedir.

Civa Zehirlenmesi Belirtileri

Civa zehirlenmesi, akut ve kronik olarak iki şekilde görülür. Maruz kalınan civanın çeşidine ve miktarına göre ortaya çıkan belirtiler değişmektedir.

Akut civa zehirlenmesi belirtileri

Yüksek miktarda civaya kısa sürede maruz kalma sonucu gelişen tablodur. İnorganik civanın ağızdan alımı veya metalik civa buharının yüksek miktarda solunması sonucu gelişir.

Görülebilecek belirtiler:

  • Öksürük,nefes darlığı, bronşit. Akciğerden emilen metalik civanın zehirlenmesinde görülür.
  • Ateş ,titreme
  • Baş ağrısı
  • Ağızda metalik tat
  • Karın ağrısı
  • Kusma
  • Kanlı ishal

Böbrek üzerine oldukça toksik olan bu durumun sonucunda böbrek hasarı gelişir.

Kronik civa zehirlenmesi belirtileri

Civaya uzun süre maruz kalınması durumunda ortaya çıkan tablodur. Nörolojik ve psikiyatrik bulgular ile kendini gösterir.

Metalik civanın kronik zehirlenmelerinde görülebilecek belirtiler

Metalik (elementer) form bilindiği üzere termometrelerde bulunur ve çoğumuzun yakından tanıdığı bir maddedir.

  • Tremor, istemsiz şekilde ellerde titreme olmasıdır. İstirahat veya hareket sırasında olabilen bu titremeler, herhangi bir amaca yönelik iş yapmak isterken belirginleşir.
  • Gingivostomatit: ağız içi ve diş etlerinde ülsere yaraların olmasıdır.
  • Eretizm: uyaranlara aşırı tepki verme hali
  • Yorgunluk
  • Uykusuzluk
  • Sinirlilik
  • Utangaçlık
  • Sosyal çekilme, çekingenlik ve güven kaybı
  • Depresyon
  • Hafıza kaybı
  • Dikkat kaybı,konsatrasyon güçlüğü ve anlama yetisinde azalma
  • Kişilik ve davranış değişiklikleri
  • Akrodinya, Ellerde ve ayaklarda pembe renkli döküntülü lezyonlar ve buna eşlik eden kas spazmları
akrodinya

Civa zehirlenmesinde görülebilen akrodinya

Organik civanın kronik zehirlenmelerinde görülebilecek belirtiler: 

Organik form zehirlenmelerinin asıl kaynağı kontamine olmuş deniz ürünlerinin tüketilmesidir. Japonya da sık görülen bu durumun belirtileri şunlardır:

  • Yorgunluk, organik form zehirlenmesinin ilk belirtisidir.
  • Ağız çevresinde, kollarda, bacaklarda his kaybı ve uyuşukluk
  • El hareketlerinde bozulma, özellikle el yazısında bozulma meydana gelir.
  • Görmede bozulma, civanın gözün lensinde birikmesi sonucu gelişir.
  • Kordinasyon bozukluğu
  • İşitme kaybı

Diyetle alınan orta miktardaki civanın erişkinlerde yan etkisi olmasa da gebelerde fetus için zararlı olabilir.

Tanı

Maruziyeti öyküsü ile birlikte belirtiler varsa, kan ve idrardaki civanın miktarına bakılır. Uzun süreli maruziyette saç ve tırnaktaki civa miktarı artar. Geçmişte yüksek miktarda civaya maruz kalanlarda yapılan saç analizi, maruz kalınan dönemi ortaya çıkarılabilir.

İdrardaki civanın >50 mcg/gün olması ciddi maruziyeti gösterir. Normalde bu değer 15mcg/dl’nin altındadır.

Kan seviyesi 10ng/ml seviyesinin altında olmalıdır. 50ng/ml seviyesinin üzeri toksik doz olarak kabul edilir.

Civa Zehirlenmesi Tedavisi

Civa zehirlenmesi belirtileri ile birlikte kan veya idrar seviyelerinin yüksek olması durumunda tedaviye başlanır.

  • Kişi civanın kaynağından uzaklaştırılır.
  • İdrardaki civanın 20 ng/dl, kandaki civanın 10 ng/dl seviyelerinin üzerinde olması durumunda şelasyon tedavisi verilir. Şelasyon tedavisi vücutta bulunan ağır metallere bağlanarak atılmasını sağlayan ilaçların kullanıldığı tedavi yöntemidir.
  • Kişi bu dönemde yüksek ve orta düzeye civa içeren deniz ürünlerini tüketmemelidir.

Zehirlenmede böbrekte birikim olsa da temel olarak etkilenen organ beyindir. Şikayetlerin çoğu sinir sistemi zararlarından kaynaklı ortaya çıkar.

Amalgam diş dolguları civa içermektedir. Çiğneme ile günde 2-20 mcg/gün civanın dolaşıma katıldığı düşünülmektedir. Bu miktar zehirlenme için anlamlı kabul edilmez. Dünya Sağlık Örgütü zehirlenme için günlük en az 45mcg/dl civaya maruz kalmak gerektiğini bildirmektedir. Günümüz verileri ile amalgam diş dolgularındaki civanın miktarı önemsiz kabul edilip civa zehirlenmesi yapabilecek seviyelerde değildir.

Referanslar

Labaratuvar ve Tanısal Testler Prof. Dr M.Kemal Erbil sf:208-209

Goldman’s Cecil Medicine 24. Baskı Sf:89-91

Lange Güncel Tanı ve Tedavi Rehberi 54. Baskı  sf:1570

Yorum Yap