CEA (Karsinoembriyonik Antijen) Nedir? Yüksekliği Neden Olur?

CEA karsinoembriyojenik antijen

CEA (Karsinoembriyonik Antijen) anne karnındaki bebeğin, özellikle bağırsak dokusunda yer alan bir proteindir. Doğumdan sonraki süreçte kanda saptanamayacak seviyelere düşer. Bazı kanserli hücreler tarafından üretilebilen bu protein, günümüzde bazı kanserlerin takibinde kullanılmaktadır.

CEA hem iyi huylu hem de kötü huylu hastalıklarda yükselebilir. Bundan dolayı kansere özgü bir test değildir. Özellikle iyi huylu bağırsak hastalıklarında da yükselebilir. Sigara içenlerin kanlarında içmeyenlere göre daha yüksek seviyelerde bulunur.

CEA Normal Değerleri:

  • Sigara içmeyenlerde 2.5 ng/mL seviyesinin altında olmalıdır.  (Bazı laboratuvarlarda sınır değer 3 ng/mL kabul edilir.)
  • Sigara içenlerde 5 ng/mL seviyesinin altında olmalıdır.

Not: Referans aralığı laboratuvara göre farklılık gösterebilir.

CEA Testi Neden Yapılır?

  • Başta kolon kanseri olmak üzere çeşitli kanserlerin takibinde
  • Bazı kanserlerde hastalığın gidişatını belirlemede
  • Kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavilerin etkinliğini değerlendirmede
  • Tedavisi sonrası kanserin tekrarlayıp tekrarlamadığını belirlemek amacıyla  kullanılır.

CEA Yüksekliği

Kansere özgü bir test olmadığı için iyi huylu hastalıklarda da yükselebilir. Kolon ve rektum kanserleri bu testi en sık yükselten kanser çeşitleridir.

Kanserler:

  • Kolon, rektum, mide, pankreas ve akciğer kanseri olanların yaklaşık % 75’inde bu test yüksektir. Bu test kanserlerin erken evrelerinde yükselmeyebilir.
  • Meme, yumurtalık ve baş-boyun kanserlerinin yaklaşık yarısında yükseklik görülür. Meme kanserlerinde CA 15-3, yumurtalık kanserlerin CA-125 tümör belirteci olarak kullanılmaktadır.
  • Bazı tiroid kanserlerinde (medüller) yükseklik görülebilir.
  • Karaciğere veya akciğere sıçramış kanserlerin çoğunda yüksektir.

Kanser dışı nedenler:

  • Özellikle bağırsakların iltihabi hastalıklarında; ülseratif kolit, crohn hastalığı, mide ülseri, sebat eden pankreas iltihabı (kronik pankreatit), divertikülit gibi durumlarda yükselebilir. Hastalıklar iyileşme dönemine girdiğinde kandaki yükseklikler normale dönmeye başlar.
  • Hepatit, siroz gibi karaciğeri etkileyen hastalıklarda kan seviyelerinde artış görülebilir.
  • Safra kesesi iltihapları ve safra yolları tıkanıklıklarında
  • Böbrek yetmezliğinde
  • İyi huylu meme hastalıklarında (fibrokistik meme hastalıkları gibi)
  • Bağırsaklarda poliplerin bulunduğu bazı hastalıklarda
  • Akciğer enfeksiyonunda, KOAH ve amfizemde yükselebilir.

Sigara içenlerde yüksek olduğu ve iyi huylu hastalıklarda da yükselebildiği için kanser tarama testi olarak kullanılması önerilmez. Yani toplumdaki sağlıklı bireylerde kanserin varlığını tespit etmek amacıyla kullanılması önerilmez. Bu test gebelerde yüksek çıkabilir.

CEA Seviyesinin Tedavi Sonucuna Göre Değerlendirilmesi

  • Kolon ve rektum kanseri: Kolondaki kanserli doku çıkarıldıktan 6-12 hafta sonra bu testin normal sınırlara inmesi beklenir. Şayet inmezse kanserin tamamen çıkarılmadığı düşünülür. Bu test bazı kolon kanserlerinde yükselmez.
  • Teşhis sırasındaki CEA seviyeleri hastalığın gidişatı hakkında bilgi verir. Tedaviden önce 5 ng/mL seviyesinin altında olması iyi gidişatı düşündürür. 10 ng/mL seviyesinin üzerinde olması yaygın hastalığı ve kötü gidişatı düşündürür.
  • 20 ng/mL üzerindeki değerler kanserin başka organlara sıçramış olabileceğini (metastaz) düşündürür.
  • 20 ng/mL üzerinde değerlere sahip ameliyat olmuş kolon kanserli kişilerin %80’inde 14 ay içerisinde hastalık tekrarlamıştır(nüks).**

CEA seviyelerinin 2.5 ng/mL seviyesinin altında olması kişide kanser olmadığı anlamına gelmez. Bazı kanserlerde hastalık yaygın olsa dahi bu test yükselmez.

Kemoterapi tedavisine yanıtın değerlendirilmesi:

  • Kişi kemoterapi aldığı halde bu test sürekli artıyorsa, tedaviye yanıt vermediği düşünülür.
  • Tedavi ile bu testin kan seviyeleri düşüyorsa tedaviye iyi yanıt verdiği düşünülür.
  • Tedavi sonrası birkaç hafta artış gösterip daha sonra düşüş gösteriyorsa yine tedaviye iyi yanıt verdiği düşünülür.
  • Tedavi sonrası ani düşüş olduğu halde sonrasında artış oluyorsa tedaviye yanıt vermediği düşünülür.
  • %25 veya üzerindeki artış veya azalışlar anlamlı kabul edilir.

Not: Kemoterapi sonrası kanserli hücrelerin ölmesi nedeniyle kısa süreli bir yükseklik görülebilir.

Tedavi sonrası normale dönen CEA seviyeleri bir zaman sonra tekrar yükselmeye başlarsa, kanserin tekrarlamış (nüks) olabileceği düşünülür.

Referanslar

**Wallach’ın Tanıda Laboratuvar Testlerinin Yorumlanması 9 . Baskı Sayfa: 94 -96

webmd

medicinenet

mayomedicallaboratories

healthline

Canadian Cancer Society