Bebeklerde Sarılık Neden Olur? Fizyolojik Sarılık Nedir?

bebeklerde sarılık neden olur

Sarılık, bilirubin yüksekliği nedeniyle gözün ve cildin sarı renk almasıdır. Bilirubin ise kanda bulunan ve büyük çoğunluğu alyuvarların yıkılması ile oluşan bir pigmenttir.

Bebeklerde Sarılık

Erişkinlerdeki sarılık (bilirubinin yüksek olması) hemen her zaman patolojik kabul edilir. Yani altta yatan bir hastalığa bağlı geliştiği düşünülür. Bebeklerdeki sarılık ise her zaman patolojik görülmez. Yani bebeklerde normalde de sarılık görülebilir.

Miadında doğan bebeklerin yarısından fazlasında, erken doğan bebeklerin ise büyük çoğunluğunda sarılık görülür. Bilirubin değerinin 2-3 mg/dl düzeyine çıkması sonucu gözlerde sarılık görülmeye başlar. Bu değer 4-5 mg/dl seviyesine çıktığında yüzde, 15 mg/dl seviyesine çıktığında göbek hizasında ve 20mg/dl seviyesine çıktığında ise ayaklarda görülür. Yani bilirubin değeri arttıkça sarılık kafadan ayaklara doğru ilerler.

Bilirubin Yüksekliği Zararlı mı

Bebeklerdeki bilirubin yüksekliği bebeğe zarar verebilir. İndirekt bilirubin yüksekliği tehlikeli ve belli seviyelerin üzerinde ölüme bile sebep olabilir (bkz: indirekt bilirubin nedir?).

“Bebeklerde sarılık neden olur?” sorusunu yanıtlayabilmek için öncelikle bilirubinin neden yükseldiğini ve bebeklere nasıl zarar verdiğini bilmemiz gerekmektedir.

Alyuvarların yıkılması ile açığa çıkan bilirubine yani bilirubinin ilk oluştuğu forma indirekt (konjuge olmamış) bilirubin denir. İndirekt bilirubin toksik bir madde olup vücuttan atılamaz. Aynı zamanda yağda çözünebilen bir madde olduğundan beyin dokusuna geçebilir ve beyine zarar verebilir.

İndirek bilirubinin yüksekliği beyin dokusuna zarar vererek gelişim geriliği, işitme kaybı, zeka geriliği gibi birçok istenmeyen duruma neden olur. Toksik olan indirekt bilirubin karaciğerde UDP-Glukuronil Transferaz isimli bir enzim aracılığı ile direk bilirubine çevrilir. Direkt bilirubin daha zararsız bir madde olup vücuttan safra ve idrar aracılığı ile atılabilir. Bu enzim insanlar için hayati öneme sahiptir.

Bebeklerde Sarılık Neden Olur?

Bebeklerde sarılık her zaman patolojik olmamakla birlikte her zaman bir hastalık belirtisi de değildir. Fizyolojik sarılık denilen durum bir hastalığa bağlı gelişmez ve çoğu bebekte görülür.

Fizyolojik (Normal) Sarılık

Yenidoğanların neredeyse tamamında gelişen geçici bir sarılıktır.

Bebeklerdeki fizyolojik sarılığın nedenleri:

  1. Bilirubin üretiminde artış: Bilirubin temel olarak eritrosit yıkımı sonrası oluşur. Bebeklerde hem eritrosit hacmi fazladır hem de eritrosit ömrü kısadır. Erişkinde 120 gün olan eritrosit ömrü miadında doğmuş bebeklerde 60-70 gün, erken doğan(preterm) bebeklerde ise yaklaşık 30 gündür. Bunun sonucunda daha çok eritrosit yıkılıp daha çok bilirubin oluşacak ve karaciğerin bilirubin yükü artacaktır.
  2. Karaciğerde bilirubin konjugasyonunun az olması: Normalde toksik ve vücuttan atılamayan indirekt bilirubin karaciğerde UDP-Glukuronil Transferaz enzimi ile vücuttan atılabilen direkt bilirubine dönüştürülür. Miadında doğmuş bebeklerde bu enzim aktivitesi erişkinlerin %1’i kadarken, erken doğan bebeklerde sadece %0.1’i kadardır. Sonuç olarak karaciğer bilirubini atılabilir forma dönüştürmekte yetersiz kalır ve bilirubin yükselerek bebeklerde fizyolojik sarılığa neden olur.
  3. Bilirubin geri emiliminde artış: Safra yolu ile bağırsaklara atılan direkt bilirubin, bağırsaklardaki bakteriler aracılığı ile ürobilinojene dönüştürülerek atılır. Yenidoğanların bağırsaklarındaki bakteri sayısı erişkine göre çok azdır. Ayrıca bağırsaklarda bulunan β-glukuronidaz isimli enziminin aktivitesi de erişkine göre daha fazladır. Bu enzim direkt bilirubini tekrar indirekt bilirubine dönüştürerek geri emilmesini sağlar ve böylece bilirubin barsaklardan kana geri dönmüş olur. Bebeklerde β-glukuronidaz aktivitesinin yüksek ve bakteri sayısının az olması sonucu bağırsaklardaki bilirubinin geri emilmesi(enterohepatik dolaşım) artmıştır.
  4. Bilirubinin karaciğere alınmasında azalma: İndirekt biliribunin atılabilmesi için öncelikle karaciğerde direkt bilirubine dönüşmesi gerekir. Bu bilirubini kandan karaciğere almaya yarayan bazı proteinler yenidoğan döneminde yetersizdir.

Bu dört maddeden anlıyoruz ki yenidoğan döneminde hem bilirubin üretimi artmış, hem karaciğere alımı ve dönüştürülmesi azalmış hem de barsaklardan geri emilimi artmıştır. Bunların sonucunda kanda bilirubin değerleri artar ve fizyolojik sarılık gelişir.

Anne Sütü Sarılığı

Normalde azalması gereken fizyolojik sarılığın artmasına neden olan bu durum, uzamış sarılık nedenleri arasında yer alır . Ayrıntılı bilgi için Anne Sütü Sarılığı Nedir, Neden Olur? isimli yazımızı okuyunuz.

Aslında “bebeklerde sarılık neden olur?” sorusunun cevabını iki başlık altında ele alabiliriz. Birincisi yukarıda yer verdiğimiz fizyolojik sarılık, ikincisi ise bir hastalığa ve normal olmayan bir duruma bağlı gelişmiş patolojik sarılıktır.

Patolojik Sarılık

Bir hastalığa ve normal olmayan bir duruma bağlı gelişmiş sarılıktır.

Patolojik sarılığa neden olan durumlar:

  • Kan Uyuşmazlıkları; ABO ve Rh uyuşmazlığı
  • Eritrosit yapısal bozuklukları; herediter sferositoz, eliptositoz ve piknositoz
  • Eritrosit enzim defektleri; Glikoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği, piruvat kinaz eksikliği
  • Hematom ve ekimozlar: Özellikle doğum travmaları sonrası gelişen sefal hematom(kafa derisi altında kan birikmesi) patoloji sarığa neden olur.
  • Polisitemi yani bebek kanının yüksek olması: Göbek bağının geç klemplenmesi, ikizler arası transfüzyon, doğum esnasında anneden bebeğe çok kan geçmesi
  • Gilbert sendromu
  • Crigler-Najjar Sendromu: Genetik geçişli bir hastalık olup karaciğerde indirekt bilirubini direkt bilirubine çeviren UDP-Glukuronil Transferaz enziminin kısmi yada tam eksikliği sonucu gelişir.
  • Pilor stenozu: mide çıkışında daralma, tıkanıklık
  • Bağırsak tıkanıklıklarına neden olan durumlar.
  • Hipotiroidi bebeklerde sarılığa neden olabilir.
  • Diyabetik anne çocuklarında patolojik sarılık görülebilir.
  • Bebeğin yüksek miktarda kan yutmuş olması
  • Bebeğin yetersiz kalori alması
  • Sepsis: Bebeğin kanında enfeksiyon olması.
  • Prematürite yani bebeğin erken doğmuş olması
  • Sifiliz, TORCH enfeksiyonları ve anne karnında geçirilmiş enfeksiyonlar
  • İlaçlar ve hormonlar
  • Nadir olsa da safra kesesi tıkanıklıkları patolojik sarılığa neden olur.

Yorum Yap