Arsenik Nedir? Arsenik Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?

arsenik zehirlenmesi

Arsenik doğada elementer, inorganik ve organik olmak üzere 3 farklı formda bulunur. Bunların arasında inorganik form oldukça zehirlidir. Organik formun zehirleme oranı çok düşükken, metalik form neredeyse zehirsizdir. Arseniğin en zehirli formu gaz formu olarak bilinen arsin gazıdır. Arsenik zehirlenmesi belirtileri maruz kalınan miktara ve süreye göre değişir.

Tarihte bazı ilaçlarda, böcek öldürücü olarak ve zehirleyici madde olarak kullanılmıştır. Aynı zaman kanserojen bir madde olarak bilinmektedir.

Arsenik Nerelerde Kullanılır

Doğada bulunan ve endüstride kullanılan bir maddedir. Arseniğin bulunduğu kaynaklar şunlardır:

  • Madenler
  • Yenilebilir deniz ürünleri temel olarak organik formu bulunur. Organik arseniğin toksik (zehir) etkisi oldukça düşüktür.
  • Toprakta ve kaynak sularda düşük miktarlarda bulunur. Kontamine sularda yüksek düzeyde bulunabilir ve zehirlenmeye neden olabilir.
  • Bakır ve kurşun yataklarında
  • Böcek ilaçlarında
  • Yabani ot öldürücü ilaçlarda
  • Boya maddelerinde
  • Ahşap koruyucularda
  • Cam veya metal üretim alanlarında
  • Elekronik cihazlarda
  • Geleneksel bazı ilaçlarda

Arsenik vücudumuza hem solunum yolu ile akciğerlerden hem de sindirim yolu ile ağızdan girebilir. Hem ağızdan alınan hem de solunan arseniğin yaklaşık %90’ı emilerek vücudumuza girer.

Arsenik Zehirlenmesi Belirtileri

Yüksek miktarda arseniğe maruz kalan kişide, akut zehirlenme belirtileri 1-12 saat içerisinde ortaya çıkar.

 Akut arsenik zehirlenmesi belirtileri:

  • Karın ağrısı
  • Kusma
  • İshal ve dehidratasyon, ciddi sıvı kaybı olabilir.
  • Koyu renkli idrar
  • Kalp problemleri
  • Hemoliz yani alyuvarların yıkılması
  • Kas krampları
  • Baş dönmesi, vertigo
  • Şok ve ölüme kadar gidebilen bir tabloya neden olur.

Kronik zehirlenmeler daha düşük dozda arseniğe haftalarca veya aylarca, solunum yada sindirim yoluyla maruz kalınması sonucunda gelişir. Belirtilerin ortaya çıkış süresi kişiden kişiye farklılık gösterir.

 Kronik Arsenik Zehirlenmesi Belirtileri

  • Ağızda metalik tat. Diğer zehirlenmelerde de görülebilir(ör: kurşun zehirlenmesi ).
  • İştahsızlık
  • Kilo kaybı
  • Güçsüzlük, keyifsizlik

Yukarıdakiler birçok hastalıkta olabilecek özgül olmayan belirtilerdir.

Kronik zehirlenmenin en sık ve en erken belirtisi cilt bulgularıdır.

  • Melanozis
  • Ağız içinde, dilde ve koltuk altında cilt lekeleri(hiperpigmentasyon)
  • Avuç içi ve ayak tabanlarındaki deride sertleşme, kalınlaşma ve çatlaklar olması(hiperkeratoz).
  • Kırılgan tırnaklar
  • Saç dökülmesi
  • Tırnaklarda beyaz bantlar, beyaz çizgiler.

Daha uzun süreçli arsenik maruziyetinde nörolojik belirtiler ve kanserler ortaya çıkmaya başlar.

  • Hafif bunama(demans)
  • Baş ağrıları
  • Sinir hasarları: Özellikle eldiven çorap tarzı duyu kaybı oluşur. Kişinin ellerinde eldiven varmış veya ayaklarında çorap varmış gibi el ve ayaklarda his kaybı oluşur.
  • Arseniğin uzun süreçte neden olduğu kanserler; akciğer kanseri,lösemi, mesane kanseri, böbrek kanseri,karaciğer kanseri, rahim kanseri, bazal hücreli karsinom, yassı hücreli karsinom ve bowen hastalığı.
  • Damar sertleşmesi(ateroskleroz), hipertansiyon ve kalp damar hastalıkları riskini arttırmaktadır.
  • İçme suyuyla maruziyet sonrası şeker hastalığı, ölü doğum ve düşük olasılığı artmaktadır.

Tanı

Arsenik zehirlenmesi belirtileri ile birlikte maruziyet öyküsünün olması oldukça önemlidir. Bakılan tetkiklerde vücut arsenik değerleri yüksek tespit edilirse teşhis konulur. Arseniğin asıl kaynağı çevresel (su, hava) mesleki ve endüstriel maruziyettir.

Kan düzeyleri yakın zamanda maruz kalındığını gösterir ve akut zehirlenmelerde kullanılabilir. Kronik zehirlenmede ise kan düzeyleri güvenilir değildir.

İdrarda inorganik arsenik düzeyleri, kronik zehirlenmelerde kullanılabilecek en güvenilir tetkiktir. Normal idrar arseniği 50 ug/L’nin altında olmalıdır.

Deniz ürünleri ile beslenenlerde idrarda arseniği yüksek olsa da bu yüksekliğin asıl nedeni organik arseniktir. Organik arseniğin zehirleme olasılığı çok düşüktür. Doğru tetkik sonucu için 1 hafta deniz ürünleri tüketilmemeli ve sonrasında idrar düzeyi bakılmalıdır.

Zehirlenme Tedavisi

Arsenik zehirlenmesi belirtileri ile birlikte idrar arseniğine bakılarak tedavi düzenlenir. Tedavide arseniği bağlayıp vücuttan atılmasını sağlayan şelasyon tedavisi verilir. Şelasyon tedavisinde en çok kullanılan DMPS(Dimerkaptopropan sülfonat) isimli ilaçtır.

*Tedavi tablosu:

 İdrar İnorganik Arsenik Değeri Belirti Var Belirti Yok
 <50 ug/L Destek Tedavi Tedavi yok
 50-200 ug/LŞelasyon tedavisi(DMPS) Ayda bir 24 saatlik idrar düzeylerinin takibi
 >200 ug/L Şelasyon tedavisi(DMPS) Şelasyon tedavisi(DMPS)

Arsenik zehirlenmesi tedavisinde ilk yapılması gereken, kişiyi arseniğin kaynağından uzaklaştırmaktır.

Civa Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?

Yorum Yap