Aplastik Anemi Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

aplastik anemi

Aplastik anemi, kemik iliğinin kan hücrelerini üretmekte yetersiz kaldığı bir hastalıktır. Birçok hastalık, çevresel faktör ve ilaç bu duruma neden olabilir.

Hastalığı anlayabilmek için öncelikle kemik iliğinde üretilen hücreleri ve görevlerine bakalım. Kemik iliğinde üretilen hücreler şunlardır;

  1. Eritrositler (alyuvarlar); Oksijenin dokulara taşınmasını sağlarlar.
  2. Lökositler (akyuvarlar); Savunma sistemi hücreleridir. Vücudu yabancı mikroplara (bakteri, virüs gibi) karşı korurlar.
  3. Trombositler; Pıhtılaşmada görevli hücrelerdir. Bir yerde kanama olduğunda trombositler o bölgede kümeleşerek kanamanın durmasını sağlarlar.

Aplastik anemi hastalığında, kemik iliği bu 3 hücre tipini de yeterince üretemez. Sonuçta kandaki eritrosit (alyuvar), lökosit (akyuvar) ve trombosit sayıları düşer. Bu kan elemanlarının düşüklüğü bir çok ciddi duruma neden olabilir.

Aplastik anemi, bir tür kemik iliği yetmezliğidir.

Aplastik Anemi Neden Olur?

Kemik iliğinde bulunan kök hücreler, sürekli olarak eritrosit, lökosit ve trombosit üretmektedir. Üretilen bu hücrelerin belli bir ömrü vardır. Vücuttaki bu hücreler öldüğünde, yerlerine yenileri üretilir. Yani kemik iliği bir fabrika gibi kan elemanlarını belli seviyelerde tutar. Bu yaşam için vazgeçilmezdir.

Kemik iliğinde üretim yapan kök hücrelerinin çeşitli nedenlerle ölmesi veya baskılanması sonucunda aplastik anemi gelişir. İlikte kök hücreleri azalmışken, yağ miktarında artış vardır. Kabaca anlatırsak ilikte hücre sayısı azalmış ve ilik yağlanmıştır. İşte bu duruma neden olan faktörler şunlardır;

  • Otoimmünite: Kişinin kendi savunma hücrelerinin (T lenfositler) , kendi ilik hücrelerine saldırması sonucu oluştuğu düşünülmektedir.
  • Radyasyon doğrudan kemik iliği hasarı yapabilir. Düşük doz radyasyon, kemik iliğini genellikle geçici olarak baskılamaktadır. Yüksek doz radyasyon maruziyeti ise ilikte ciddi kalıcı hasara neden olabilir.
  • Benzen: Kemik iliğini baskılayan ve ilik hücrelerine zarar veren bu kimyasal, aplastik anemi yapabilir. Ayrıca lösemiye de neden olabilen bir kimyasaldır. Bu madde plastik sanayi başta olmak üzere birçok yerde kullanılır.
  • Hepatit virüsü: Hepatit A, B ve C dışındaki farklı bir hepatit virüsünün, bu duruma neden olduğu bilinmektedir. Bilinmeyen bu hepatit virüsü tipinin neden olduğu aplastik anemi, çok daha hızlı ilerlemekte ve ölümcül seyretmektedir.
  • Diğer virüsler; Ebstein Barr Virüsü, HIV, Sitomegalovirüs (CMV), Hepatit B ve Hepatit C virüsleri gibi.
  • İlaçlar: Kemoterapi ilaçları, kloramfenikol (antibiyotik), kolşisin, böcek öldürücü ilaçlar (DDT, lindan) bunlardan bazılarıdır. Ayrıca bazı tiroid hastalarına verilen propilthiourasil(PTU) ve metimazol, geçici aplastik anemi yapabilir.
  • Paroksismal Nokturnal Hemoglobinüri isimli kan hastalığı aplastik anemiye veya daha nadir olarak lösemiye dönüşebilir.
  • Lupus hastalığı
  • Gebelik, aplastik anemiyi tetikleyebilir. Gebeliğin bu duruma nasıl tetiklediği henüz bilinmemektedir.
  • Gentetik: Kalıtsal bazı kemik iliği yetmezliği sendromları bulunmaktadır. Bunlar; Shwachman-Diamond Sendromu, Amegakaryositik trombositopeni gibi…
  • Billinmeyen nedenler(idiopatik): Bu hastalığın nedeni çoğu zaman bulunamayabilir.

Hem erkeklerde hem de kadınlarda her yaşta görülebilen bir hastalıktır.

Aplastik anemi kanser midir?

Kanser değildir. Kanserler kontrolsüz hücre çoğalması sonucu gelişir. Bu hastalıkta böyle bir durum yoktur.

Aplastik Anemi Belirtileri

Kandaki bütün hücreler düştüğü için belirtiler çok farklı olabilir.

Eritrosit düşüklüğüne yani kansızlığa(anemi) bağlı belirtiler;

Lökosit (nötrofil) düşüklüğüne bağlı belirtiler;

  • Enfeksiyona yatkınlık
  • Sık sık enfeksiyon geçirme, sık ateşli hastalık geçirme

Trombosit düşüklüğüne bağlı belirtiler;

  • Vücutta değişik boyutlarda morluklar
  • Cilt altı noktasal kanamalar (peteşi)
  • Kolay diş eti kanamaları

Kan değerlerinde ciddi düşüklük olan ağır hastalarda ölümcül enfeksiyonlar, sepsis (kan zehirlenmesi) ve kanamalar görülebilir.

Teşhis

Kişiler genellikle vücuttaki morluklar veya halsizlik, yorgunluk gibi şikayetler ile doktora başvururlar. Tam kan sayımında tüm kan hücrelerinin düşük olduğu görülür. Ancak bu durum birçok hastalıkta da görülebilir. Bundan dolayı ayırıcı tanı için farklı tetkiklere bakmak gerekir. B12 vitamini eksikliği, myelodisplastik sendrom, lösemiler ve çeşitli virüsler bu kan düşüklüğü tablosuna neden olabilen hastalıklardan bazılarıdır. Aplastik anemi teşhisinde şunlara dikkat edilmeli;

  • Karaciğer veya dalakta büyüme (hepatosplenomegali) olması beklenmez.
  • MCV değeri normal veya hafif yüksek beklenir.
  • Kan sayımında bakılan retikülosit sayısı düşüktür.

Kesin teşhis için kemik iliği aspirasyonu yapmak gerekir. Alınan ilik örneğinde hücre sayısının az olduğu ve yağ hücrelerinin iliği doldurduğu görülürse aplastik anemi teşhisi konulur.

Aplastik Anemi Tedavisi

Gidişat, hastalığın şiddeti ve kişinin yaşına göre değişkenlik gösterir. Şiddetli hastalık tedavi edilmezse ölümcül seyreder.

Kemik iliği nakli (allojenik), aplastik anemi için en önemli tedavi seçeneğidir. Ancak bunun için uygun ilik bulmak gerekir. Özellikle genç hastalarda uygun ilik bulunursa tedavi şansı yüksektir. Nakil yapılamayan kişilerde savunma sistemini baskılayan çeşitli kemoterapi ilaçları (antimitosin globulin ve siklosporin) kullanılır. Hastalığın şiddeti, kişinin yaşı, uygun ilik bulunup bulunmamasına göre tedavi planı değişebilir.

Yorum Yap